رژیم طالبان مسیر جاده واخان تا مرز چین را هموارسازی و شن‌ریزی (جغل‌اندازی) کرده است و می‌کوشد از این طریق، زمینه اتصال زمینی افغانستان به چین و دسترسی مستقیم به بازارهای این کشور را فراهم کند. با این حال، رسیدن جاده به مرز به‌ تنهایی به معنای آغاز مبادلات تجاری مستقیم نیست و استفاده تجاری از این مسیر به توافق با چین و فراهم شدن امکانات مرزی وابسته است. 

عبداللطیف منصور، وزیر «احیا و انکشاف دهات» رژیم طالبان، هنگام افتتاح جاده واخان گفت که هزینه ۳۶۵ میلیون افغانی این پروژه از بودجه انکشافی رژیم طالبان تأمین شده است. 

او گفت: «سرک (جاده) واخان یک پروژه سیاسی، اقتصادی و استراتژیک است و اهمیت زیادی دارد. امارت اسلامی افغانستان به پروژه‌های عام‌المنفعه اهمیت می‌دهد و این پروژه‌ها در استان‌های نیازمند اجرا می‌شوند. در پروژه‌های ما مشاوران خارجی و مهندسان خارجی حضور ندارند و تمام کادرهای وطن ما در این پروژه‌ها دخیل‌اند و این پروژه‌ها را با کیفیت پیش می‌برند.» 

این جاده از منطقه سرحد (مرز) بروغیل در واخان تا نقطه صفر مرزی با چین ۱۲۱ کیلومتر طول دارد و عرض آن به ده متر می‌رسد. 

ناهمواری و بافت کوهستانی مسیر واخان هزینه ساخت و آسفالت جاده را افزایش می‌دهد. افزون بر این، ارتفاع زیاد از سطح دریا و آب‌وهوای سرد و برفی نیز استفاده از این مسیر در تمام فصول سال را با دشواری روبه‌رو می‌کند. باز نگه داشتن جاده در فصل سرما مستلزم برف‌روبی و یخ‌زدایی و نگهداری مداوم است؛ اقداماتی پرهزینه که تأمین تجهیزات و امکانات آن از چالش‌های جدی این پروژه است. 

جاده واخان برای طالبان از این نظر نیز اهمیت دارد که روابط این گروه با پاکستان به‌‌شدت پرتنش شده است. نزدیک به یک سال است که گذرگاه‌های اصلی مرزی میان دو کشور برای مبادلات تجاری مسدودند و تجارت و حمل‌ونقل از این مسیر متوقف شده است. 

چین از تأمین‌کنندگان کالاهای وارداتی افغانستان است، اما انتقال این کالاها از مسیر کشورهای دیگر انجام می‌شود. با بسته شدن مسیر پاکستان، اهمیت راه‌های جایگزین، به‌ویژه مسیر ایران، افزایش یافته است. استفاده از مسیرهای طولانی‌تر زمان انتقال و هزینه حمل‌ونقل کالا را افزایش می‌دهد. 

در صورتی که طالبان بتوانند زیرساخت‌های جاده واخان و راه‌های منتهی به آن را گسترش دهند و برای آغاز تردد تجاری با چین به توافق برسند، این مسیر زمان انتقال و هزینه حمل‌ونقل بخشی از کالاهای چینی به افغانستان را کاهش می‌دهد. فراهم شدن چنین مسیری همچنین بخشی از وابستگی افغانستان به پاکستان در زمینه ترانزیت را کاهش می‌دهد. با این حال، آسفالت جاده به‌ تنهایی برای دستیابی به این هدف کافی نیست و قابلیت استفاده از مسیر در فصل‌های مختلف سال نیز اهمیت دارد. 

در شرایط کنونی، ادامه اختلاف‌های امنیتی و درگیری‌های مرزی میان طالبان و پاکستان، چشم‌انداز کاهش پایدار تنش و ازسرگیری مبادلات تجاری از گذرگاه‌های دو کشور را مبهم و نامطمئن کرده است. 

از سوی دیگر، در صورت ایجاد یک مسیر تجاری کاربردی و اتصال آن به شبکه جاده‌ای افغانستان، امکان انتقال بخشی از کالاهای چینی به کشورهای ازبکستان و ترکمنستان از خاک افغانستان نیز فراهم می‌شود. این مسیر همچنین زمینه گسترش تجارت دوطرفه افغانستان و چین را فراهم می‌کند. البته استفاده از افغانستان برای نقل و انتقال کالا به آسیای مرکزی، به کیفیت راه‌های داخلی، هزینه حمل‌ونقل و رقابت این مسیر با راه‌های موجود نیز وابسته است. 

تحقق این هدف به سرمایه‌گذاری کلان در زیرساخت‌های جاده‌ای افغانستان نیاز دارد. هزینه‌ها نیز به ساخت و آسفالت جاده محدود نمی‌شود و نگهداری مسیر و فراهم کردن امکانات لازم برای تردد تجاری را نیز دربر می‌گیرد. تأمین چنین منابعی از موانع توسعه این پروژه به شمار می‌آید و بدون سرمایه‌گذاری بیشتر، تبدیل آن به یک مسیر نقل و انتقالاتی در کوتاه‌مدت دشوار خواهد بود. 

چین از جمله کشورهایی است که روابط نزدیکی با رژیم طالبان برقرار کرده است. در جریان این روابط، سرمایه‌گذاران چینی به افغانستان سفر کرده‌اند و شماری از آنان در معادن طلا در استان‌های بدخشان و تخار سرمایه‌گذاری کرده‌اند. 

با این حال، هنوز روشن نیست که پکن درمورد درخواست طالبان برای باز شدن مسیر مستقیم زمینی و آغاز تجارت از طریق واخان چه تصمیمی خواهد گرفت. روابط نزدیک سیاسی و اقتصادی به‌ تنهایی تضمین‌کننده باز شدن این مرز برای مبادلات تجاری نیست. 

چین در مرز با افغانستان نگرانی‌های امنیتی دارد. حضور جنگجویان اویغور وابسته به حزب اسلامی ترکستان در افغانستان و پاکستان از جمله نگرانی‌های پکن است. چین از طالبان خواسته است علیه جنبش اسلامی ترکستان شرقی و دیگر گروه‌هایی که آنها را تهدیدی برای امنیت خود می‌داند اقدام کند. 

این نگرانی‌ها، در کنار دشواری‌های جغرافیایی و هزینه توسعه و نگهداری جاده، آینده تجارت از مسیر واخان را به موضوعی فراتر از هموارسازی و شن‌ریزی جاده بدل کرده است. تحقق هدف طالبان برای دسترسی مستقیم به بازارهای چین، هم به تکمیل زیرساخت‌ها و هم به توافق پکن برای استفاده تجاری از این مرز وابسته است.