فشار آمریکا بر بغداد و میانجی‌گری قاآنی؛ سرنوشت پایگاه کتائب حزب‌الله

پس از سقوط حکومت اسد در سوریه و تضعیف حزب‌الله و حماس، عراق یکی از آخرین عرصه‌های باقی‌مانده برای نفوذ منطقه‌ای سپاه پاسداران است

طرح گرافیکی از علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر عراق، در کنار تصویری نمادین از یک ایست بازرسی و خط لوله نفت-ایندیپندنت فارسی

دولت عراق به کتائب حزب‌الله، گروه مسلح تحت حمایت جمهوری اسلامی یران مهلت داده است از جرف‌الصخر در استان بابل خارج شود و مسئولیت امنیت منطقه را به نیروهای دولتی واگذار کند. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که دولت دونالد ترامپ از بغداد خواسته است گروه‌های مسلح همسو با تهران را بابت اقداماتی که حاکمیت و اقتصاد عراق را تضعیف می‌کند، پاسخگو کند.

روز چهارشنبه ۱۸ نوامبر، دفتر فرمانده کل نیروهای مسلح عراق از بررسی طرح استقرار دوباره نیروها در جرف‌الصخر خبر داد. شبکه کردستان۲۴ هم به نقل از دو منبع در ائتلاف حاکم عراق گزارش داد که علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر عراق و اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، بر سر چارچوبی برای خروج مسالمت‌آمیز کتائب حزب‌الله به تفاهم رسیده‌اند. اگرچه تا زمان انتشار این گزارش، بغداد و تهران این تفاهم را رسما اعلام نکرده‌اند.

حیدر العبودی، سخنگوی دولت عراق، دوشنبه ۱۶ نوامبر تایید کرد که نخست‌وزیر دستور ورود نیروهای مسلح به جرف‌الصخر را صادر کرده و برای خروج کتائب حزب‌الله مهلت تعیین شده است. او زمان پایان مهلت را اعلام نکرد، اما روزنامه نشنال به نقل از یک مقام امنیتی عراق نوشت که این مهلت ساعت هشت شب جمعه ۲۰ نوامبر به وقت بغداد پایان می‌یابد. شفق‌نیوز هم چهارشنبه گزارش داد که الزیدی همچنان بر مهلت جمعه پافشاری می‌کند و نیروهای امنیتی عراق حضورشان را در اطراف منطقه تقویت کرده‌اند.

فشار واشنگتن

ترامپ در ماه مه، پس از گفت‌وگو با الزیدی، علنا از او حمایت کرد و گفت او با کمک آمریکا به این جایگاه رسیده است. هم‌زمان با بالا گرفتن بحران جرف‌الصخر، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به روداو گفت واشنگتن از دولت الزیدی انتظار دارد گروه‌های همسو با تهران را پاسخگو کند.

فشار آمریکا به پرونده گروه‌های مسلح محدود نمی‌شود. فواد حسین، وزیر خارجه عراق، ۸ نوامبر گفت وزارت خزانه‌داری آمریکا خواستار بسته‌شدن همه گذرگاه‌های مرزی عراق با ایرانِ به‌جز دو گذرگاه شده است. عراق پیش‌تر گذرگاه الشیب را برای بازبینی تدابیر امنیتی و نصب تجهیزات مقابله با قاچاق بسته بود.

پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه و تضعیف حزب‌الله در لبنان و حماس در غزه، عراق یکی از مهم‌ترین عرصه‌های باقی‌مانده نفوذ منطقه‌ای سپاه پاسداران است. اگر بغداد کنترل جرف‌الصخر را به دست بگیرد، یکی از نزدیک‌ترین گروه‌های مسلح به تهران در عراق پایگاهی را از دست می‌دهد که بیش از یک دهه در اختیار داشته است.

گزارش‌های متفاوت از نتیجه مذاکرات

رسانه‌های منطقه‌ای می‌گویند اسماعیل قاآنی به نمایندگی از مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، به عراق رفت تا از تبدیل اختلاف دولت و کتائب حزب‌الله به رویارویی مسلحانه جلوگیری کند. برخی از رسانه‌های دولتی در ایران نیز نوشته‌اند که میان علی الزیدی و هادی العامری، رهبر سازمان بدر، در نشست چارچوب هماهنگی درگیری لفظی شدید و تهدیدآمیز رخ داده بود.

Read More

This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)

 دو مقام ارشد عراقی به روداو گفتند که الزیدی در دیدار با فرمانده نیروی قدس، بر خروج این گروه اصرار کرد و گفت اگر مذاکره به خروج مسالمت‌آمیز منجر نشود، نیروهای امنیتی عراق مداخله خواهند کرد. شفق‌نیوز صبح چهارشنبه گزارش داد که کتائب حزب‌الله و نخست‌وزیر هرکدام بخشی از پیشنهادها را رد کرده‌اند و گفت‌وگوها هنوز به توافق نهایی نرسیده است.

کردستان۲۴ در گزارشی جداگانه به نقل از دو منبع در «چارچوب هماهنگی»، ائتلاف احزاب شیعه حاکم در عراق، نوشت که الزیدی با پیشنهادی موافقت کرده است که بر اساس آن، کتائب حزب‌الله خارج می‌شود و نیروی مشترکی متشکل از پلیس فدرال، واحدهایی از حشد شعبی و دیگر نیروهای امنیتی جای آن را می‌گیرد. همین شبکه سپس سندی منتسب به دفتر فرمانده کل نیروهای مسلح عراق منتشر کرد که در آن، برای ارتش، پلیس فدرال، حشد شعبی و پلیس حفاظت از تاسیسات انرژی در جرف‌الصخر مسئولیت‌هایی تعیین شده است.

ابوطالب السعیدی، از فرماندهان کتائب حزب‌الله، سه‌شنبه در جریان بازدید خبرنگاران از جرف‌الصخر به خبرگزاری فرانسه گفت که این گروه حاضر به ترک منطقه نیست. اختلاف بر سر نحوه اجرای دستور نخست‌وزیر به ائتلاف حاکم هم کشیده شده است.

به گزارش نشنال، نوری المالکی، نخست‌وزیر پیشین، و هادی العامری، رهبر سازمان بدر، از واگذاری مرحله‌ای منطقه حمایت کرده‌اند. یکی از گزینه‌های مطرح‌شده، مشارکت تیپ‌های عتبات، از تشکیلات حشد شعبی وابسته به آستان‌های مذهبی شیعه عراق، در تحویل گرفتن منطقه است.

پرونده قاچاق نفت و سرنوشت ساکنان جرف‌الصخر

تنش اخیر پس از انتشار گزارشی اطلاعاتی درباره برداشت غیرقانونی نفت در جرف‌الصخر بالا گرفت. این گزارش با استناد به تصاویر ماهواره‌ای از فعالیت‌هایی در مجاورت خطوط لوله نفت از سال ۲۰۲۱ خبر داده و یک هیئت تحقیق دولتی پس از بازدید از منطقه، یافته‌های آن را تایید کرده است.

الزیدی در پی این تحقیقات، ۹ مقام امنیتی و اداری را برکنار کرد و دستور داد پرونده افراد مظنون به دستگاه قضایی ارجاع شود. کتائب حزب‌الله اتهام قاچاق نفت را رد کرده است. السعیدی وجود تاسیسات پالایش سوخت در منطقه را تایید کرد و گفت این تاسیسات برای تامین سوخت خودروها و ژنراتورهای گروه ساخته شده است.

جرف‌الصخر در شمال استان بابل و حدود ۶۰ کیلومتری جنوب‌غربی بغداد قرار دارد. این منطقه در اکتبر ۲۰۱۴ از داعش پس گرفته شد و شورای استان بابل نام آن را به «جرف‌النصر» تغییر داد. کتائب حزب‌الله از زمان بازپس‌گیری جرف‌الصخر از داعش کنترل عملی منطقه را در دست دارد و ساکنان آواره آن سال‌ها از بازگشت به خانه‌هایشان محروم مانده‌اند. نتیجه این مذاکرات برای چنین خانواده‌هایی نیز اهمیت دارد که بیش از یک دهه در انتظار بازگشت‌اند.