جنگ آمریکا و ایران اولویتهای سرمایهگذاری در منطقه را تغییر داده و پیامدهایش برای تجارت و جریان سرمایه، اقتصاد کشورهای خلیج فارس را تحت تاثیر قرار داده است. با این حال، عربستان سعودی همچنان به تلاش برای تنوعبخشی به سرمایهگذاریها و توسعۀ بخشهای راهبردی از جمله صنایع پیشرفته و فناوریهای فضایی ادامه میدهد.
به گزارش الشرق الاوسط، هیات دولت عربستان سعودی به ریاست شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد و نخستوزیر، در ماه جاری سیاست ملی فضایی این کشور را تصویب کرد. هدف این سیاست، توسعۀ زیرساختها و فعالیتهای علمی، فناوری، و سرمایهگذاری در بخش فضایی است.
بر اساس پیشبینی کمیسیون ارتباطات، فضا و فناوری عربستان سعودی، ارزش اقتصاد فضایی این کشور از ۸.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به ۳۱.۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۵ خواهد رسید. این رقم نشاندهندۀ رشد مرکب سالانۀ ۱۲ درصدی است. انتظار میرود ارزش بازار داخلی فضایی نیز به ۵.۶ میلیارد دلار برسد.
کارشناسان در گفتوگو با الشرق الاوسط اعلام کردند که با وجود بحرانهای منطقهای و تهدید کشتیرانی در تنگۀ هرمز و بابالمندب، برنامۀ چشمانداز ۲۰۳۰ همچنان محرک اصلی سرمایهگذاری در عربستان سعودی است. به گفتۀ آنان، گسترش مشارکتها و توافقهای سرمایهگذاری در سال ۲۰۲۶ نشاندهندۀ افزایش فرصتها در صنایع فضایی و ماهوارهای است.
ارتباط صنعت فضا با سایر بخشهای اقتصادی
عبدل رحمان باعشن، رئیس مرکز مطالعات اقتصادی الشروق در جازان، گفت برنامۀ چشمانداز ۲۰۳۰ با ایجاد طرحهای توسعهای، توان اقتصاد عربستان سعودی را برای مقابله با بحرانها افزایش داده است.
به گفتۀ او، اولویتهای سرمایهگذاری اکنون بیشازپیش بر صنایع راهبردی، هوش مصنوعی، فناوریهای پیشرفته و صنایع فضایی متمرکز شدهاند.
باعشن در ادامه افزود صنعت فضایی بهدلیل ارتباط با فعالیتهای اقتصادی و صنعتی متعدد، نقش مهمی در پشتیبانی از خدمات اساسی و رشد اقتصادی دارد.
او تأکید کرد که جنگ منطقهای مانع تلاش عربستان سعودی برای افزایش جذابیت سرمایهگذاری نشده است و سرمایهگذاران خارجی همچنان به بخشهای نوظهور، از جمله صنعت فضا، علاقهمندند.
باعشن به تغییر جریان خالص سرمایهگذاری مستقیم خارجی از خروج حدود ۱.۷ میلیارد دلار در سهماهۀ نخست سال به ورود ۴ میلیارد دلار در سهماهۀ دوم اشاره کرد.
او همچنین گفت ذخایر ارزی عربستان سعودی در پایان سپتامبر به ۴۴۰.۷ میلیارد دلار رسید که در مقایسه با سال قبل ۳.۷ درصد افزایش نشان میدهد.
توسعۀ صنعت فضایی داخلی
فرانک ام. زالتسگبر، سرپرست پیشین معاونت بخش فضایی کمیسیون ارتباطات، فضا و فناوری عربستان سعودی، معتقد است این کشور ظرفیت تبدیل شدن به یکی از بازیگران اصلی اقتصاد فضایی را دارد.
زالتسگبر که مدیرعامل شرکت آلتایری اسپیس و سرمایهگذار شرکتهای فعال در صنعت نوین فضا است، گفت شمار سازمانها و شرکتهای فعال در بخش فضایی عربستان سعودی طی سالهای اخیر دو برابر شده و از ۴۲۵ نهاد فراتر رفته است. بیشترین رشد نیز در بخش تحلیل دادههای فضایی ثبت شده است.
او سه نهاد را ستونهای اصلی توسعۀ این صنعت معرفی کرد: کمیسیون ارتباطات، فضا و فناوری که مسئول تنظیم مقررات و تقویت ظرفیتهای ملی است؛ سازمان فضایی عربستان سعودی که فعالیتهای علمی و همکاریهای بینالمللی را گسترش میدهد؛ و گروه نیو اسپیس، زیرمجموعۀ صندوق سرمایهگذاری عمومی، که فعالیتهای تجاری بخش فضایی را هدایت میکند.
زالتسگبر که پیشتر مسئول نوآوری و سرمایهگذاری در سازمان فضایی اروپا بود، نبود ظرفیت کافی برای ساخت کامل ماهوارههای تجاری در داخل عربستان سعودی را یکی از فرصتهای مهم سرمایهگذاری دانست.
او پیشنهاد کرد ۶۷.۵ درصد ارزش قراردادهای فضایی به تولید و فعالیتهای داخلی تخصیص داده شود تا شرکتهای سعودی بتوانند نیاز بازار داخلی را تأمین کنند و وارد بازارهای بینالمللی شوند.
به گفتۀ او، شرکتهای کوچک و متوسط میتوانند از برنامههای جبرانی مرتبط با قراردادهای دفاعی و فضایی برای تأمین قطعات و فناوریهای موردنیاز شرکتهای خارجی استفاده کنند. او همچنین ابراز امیدواری کرد که شرکتهای سعودی در آینده قطعات فضایی موردنیاز شرکت آمریکایی لاکهید مارتین را تولید کنند.
زالتسگبر همچنین موقعیت ژئوپلیتیکی عربستان سعودی، نیروی کار جوان، و سرمایۀ خصوصی را از مزیتهای این کشور دانست و گفت عربستان سعودی میتواند به «سوئیس جدید صنعت فضایی» تبدیل شود.
پیشبینی سرمایهگذاری میلیاردی تا سال ۲۰۲۹
عبدالله بن زید الملیحی، رئیس شرکت سعودی اکسلنس هلدینگ، اعلام کرد عربستان سعودی وارد مرحلۀ تازهای از سرمایهگذاری در صنایع فضایی شده است.
به گفتۀ او، تغییر ماهیت جنگهای مدرن و افزایش استفاده از هوش مصنوعی، امنیت سایبری، پهپادها و ماهوارهها مسیر سرمایهگذاری جهانی را تغییر داده و فرصتهای جدیدی برای شرکتهای داخلی ایجاد کرده است.
الملیحی گفت هدف عربستان سعودی برای تخصیص داخلی بیش از ۵۰ درصد هزینههای نظامی تا سال ۲۰۳۰ زمینهساز مشارکتهای گسترده میان بخشهای دولتی و خصوصی، از جمله در صنایع فضایی، خواهد شد.
او در ادامه افزود سرمایهگذاران سعودی بهسمت همکاریهای بینالمللی برای انتقال دانش، فناوریهای پیشرفته، و ایجاد ظرفیتهای تولیدی تخصصی حرکت کردهاند.
به گفتۀ الملیحی، فرصتها به ساخت کارخانه محدود نیست و تحقیق و توسعه، آموزش و تربیت متخصصان سعودی را نیز در بر میگیرد.
الملیحی پیشبینی کرد که صنعت فضایی عربستان سعودی در فاصلهٔ سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ میلیاردها ریال سرمایه جذب کند. او تأکید کرد که این برآورد دیدگاه شخصی او دربارهٔ آیندۀ سرمایهگذاری است و آمار رسمی طرحهای تصویبشده محسوب نمیشود.
او همچنین پیشبینی کرد که صنایع دفاعی، امنیتی و فضایی در سالهای آینده از مهمترین حوزههای سرمایهگذاری راهبردی عربستان سعودی خواهند بود.

