چهار دهه تورم مزمن در ایران زندگی چند نسل را تحت تأثیر قرار داده و پیامدهای آن اکنون از کاهش قدرت خرید و کوچک شدن سفرهها هم فراتر رفته است. نسلی که دوران کودکی خود را با گرانی و محرومیت میگذراند، نسلی که در جوانی با بیکاری و ناتوانی در تأمین مسکن مواجه است و نسلی که در میانسالی و کهنسالی نیز باید برای تأمین نیازهای اولیهٔ خود یا فرزندانش تقلا میکند؛ روندی که ادامهٔ آن میتواند فقر را از مشکلی مربوط به یک دورهٔ زندگی به میراثی که از والدین به فرزندان منتقل میشود، تبدیل کند.
بر اساس گزارش مرکز آمار، نرخ تورم نقطهبهنقطه در ایران در مهر ۱۴۰۵ به ۸۸.۷ درصد و تورم سالانه به ۷۶.۸ درصد رسید؛ آنچه نشان میدهد هزینهٔ خرید مجموعهٔ یکسانی از کالاها و خدمات در مقایسه با مهر ۱۴۰۴، نزدیک به ۸۹ درصد افزایش یافته است. در همین ماه، هزینههای گروه آموزش تنها طی یک ماه ۲۳.۵ درصد رشد کرد. افزایشی که تأمین امکانات آموزشی برای خانوادههای کمدرآمد را دشوارتر میکند.
وحید محمودی، اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران، هشدار میدهد که تورم مزمن در ایران به مرحلهای رسیده است که پیامدهای آن میتواند سلامت، آموزش و فرصتهای اقتصادی نسلهای آینده را تحت تأثیر قرار دهد.
فرصت زندگی از یک نسل گرفته شد
برای بسیاری از ایرانیان، پیامدهای تورم به افزایش قیمت مواد غذایی و اجارهخانه محدود نمیشود. جوانانی که درآمدشان پاسخگوی هزینههای زندگی نیست، ازدواج و فرزندآوری را به تعویق میاندازند، خانوادههایی که توان پسانداز ندارند، خرید مسکن را از برنامه زندگی حذف میکنند و والدینی که با افزایش مداوم هزینهها مواجهاند، ناچار میشوند از آموزش، ورزش و تفریح فرزندانشان بکاهند.
این محرومیتها بهتدریج بر هم انباشته میشوند و کودکی که امروز امکان شرکت در کلاسهای آموزشی یا دسترسی به امکانات مناسب تحصیلی را ندارد، ممکن است در آینده هم با فرصتهای شغلی محدودتری مواجه شود. جوانی که به دلیل مشکلات مالی از ادامهٔ تحصیل منصرف میشود، نیز ممکن است تا سالها بعد همچنان از پیامدهای این تصمیم اجباری آسیب ببیند.
محمودی در گفتوگو با روزنامه شرق، استمرار تورم را نتیجهٔ مشکلات حکمرانی اقتصادی دانست و تأکید کرد که کسری بودجه، سیاستهای پولی نامناسب و چاپ بیرویه اسکناس از عوامل اصلی تداوم این بحراناند.
به گفتهٔ او، مشکل اقتصاد ایران تنها افزایش قیمتها نیست، بلکه همزمانی تورم با رکود اقتصادی، نیز فرصتهای اشتغال و کسب درآمد را محدود کرده است.
کودکانی که هزینهٔ گرانی را با سلامتیشان میپردازند
یکی از نگرانکنندهترین پیامدهای تورم کاهش کیفیت تغذیه کودکان است. خانوادهای که دیگر توان خرید منظم گوشت، لبنیات، میوه و دیگر خوراکیهای مغذی را ندارد، ممکن است ناچار شود غذای ارزانتر و کمارزشتری را جایگزین کند.
یونیسف در گزارش مربوط به وضعیت تغذیهٔ کودکان در ایران هشدار داد که افزایش مستمر قیمت مواد غذایی دسترسی گروههای آسیبپذیر را به تغذیه باکیفیت دشوارتر کرده است. این نهاد همچنین اعلام کرد که بیش از ۱۲ درصد کودکان زیر شش سال در ایران با لاغری ناشی از سوءتغذیه مواجهاند.
کارشناسان اقتصادی نیز هشدار میدهند که محرومیت غذایی در سالهای حساس رشد میتواند به بیماری، اختلال در رشد جسمی و کاهش تواناییهای آینده کودکان منجر شود.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
به این ترتیب، آثار تورم ممکن است حتی پس از بهبود شرایط اقتصادی هم باقی بماند. کودکی که در سالهای ابتدایی زندگی از تغذیه کافی محروم شده است، در بزرگسالی لزوماً نمیتواند تمام آسیبهای واردشده به سلامت خود را جبران کند.
از محرومیت آموزشی تا بازتولید فقر
افزایش هزینههای تحصیل، حملونقل، کتاب، لوازمالتحریر و کلاسهای آموزشی شکاف میان کودکان خانوادههای برخوردار و کمدرآمد را عمیقتر میکند.
در حالی که خانوادههای ثروتمند همچنان امکان تأمین آموزش باکیفیت را دارند، بسیاری از خانوادههای کمدرآمد ناچارند هزینههای آموزشی را محدود کنند. نتیجهٔ این وضعیت میتواند کاهش فرصتهای برابر و افزایش احتمال انتقال فقر به نسل بعد باشد.
کارشناسان حوزهٔ اقتصاد تأکید دارند که کاهش سرمایهگذاری در آموزش و سلامت کودکان در بلندمدت، بهرهوری نیروی کار و ظرفیت رشد اقتصادی یک کشور را نیز تضعیف میکند.
این چرخه زمانی خطرناکتر میشود که رکود اقتصادی ادامه یابد. کاهش فرصتهای شغلی، درآمد خانوادهها را محدود میکند و فقر بیشتر امکان سرمایهگذاری روی آیندهٔ فرزندان را کاهش میدهد. فرزندانی که با امکانات کمتر بزرگ شدهاند، نیز ممکن است در بزرگسالی برای خروج از فقر با موانع بیشتری مواجه شوند.
میراثی که حتی با مهار تورم از بین نمیرود
محمودی، اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران، تأکید کرد که برای جبران خسارتهای گذشته، کنترل تورم بهتنهایی کافی نیست و دولت باید آموزش و پرورش، سلامت و توانمندسازی خانوارهای کمدرآمد را در اولویت قرار دهد.
به گفتهٔ او، پرداخت یارانه و توزیع کالاهای حمایتی نیز بدون ایجاد فرصتهای شغلی پایدار نمیتواند چرخهٔ فقر را متوقف کند.
این در حالی است که ادامهٔ بیثباتی اقتصادی و هزینههای ناشی از جنگ و تنشهای منطقهای، امکان برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری برای آینده را برای خانوادهها دشوارتر کرده است.
در چنین شرایطی، پیامد سیاستهای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تنها در قیمت دلار، تورم و کاهش ارزش پول ملی خلاصه نمیشود. خسارت بزرگتر میتواند نسلی باشد که فرصت تحصیل، سلامت، تشکیل خانواده و ساختن آیندهای بهتر را از دست میدهد. نسلی که هنوز زندگی مستقل خود را آغاز نکرده است، اما باید بهای بحرانهای اقتصادی سالهای گذشته را بپردازد و این خطر وجود دارد که همین محرومیت را به فرزندانش نیز منتقل کند.

