وزارت بهداشت و درمان جمهوری اسلامی ایران جزئیاتی تازه‌ از طرح «درمان رایگان سرطان» را اعلام کرد؛ طرحی که قرار است از مهرماه با ثبت‌نام گروهی از بیماران در ۶۴ شهر کشور آغاز شود. اگرچه سخنگوی وزارت بهداشت می‌گوید کاهش هزینه‌ها برای نخستین گروه مشمول، تدریجی است و هنوز زمانی برای صفر شدن پرداخت آنان اعلام نشده است.

حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت، روز پنجشنبه ۲ مهر، اعلام کرد مرحله نخست طرح به زنان مبتلا به سرطان پستان و سرطان دهانه رحم اختصاص دارد که در شهرهای تحت پوشش برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع زندگی می‌کنند. به گفته او، سامانه ثبت‌نام این بیماران در مهرماه فعال خواهد شد و جزئیات ثبت‌نام بعدا منتشر می‌شود. کرمانپور گفت هزینه‌های درمان به‌تدریج کاهش می‌یابد و در صورت اجرای موفق مرحله نخست، سایر انواع سرطان نیز به برنامه افزوده خواهد شد.

سخنگوی وزارت بهداشت شمار شهرهای مرحله نخست را ۶۴ شهر اعلام کرد، اما نام آن‌ها، تعداد بیماران واجد شرایط و فهرست خدماتی را که قرار است بدون پرداخت مستقیم ارائه شوند، مشخص نکرد. او در توضیح برنامه به اهمیت تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ نیز اشاره کرد، در حالی که طبق اعلام خود او، بیماران مبتلا به این نوع سرطان در گروه آغازین طرح قرار ندارند.

این وعده در شرایطی مطرح شد که مبتلایان به سرطان هم‌اکنون نیز از برخی حمایت‌های صندوق بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج برخوردارند، اما هزینه همه داروها و مراحل درمان آنان تامین نمی‌شود. مدیرعامل سازمان بیمه سلامت پیش‌تر سرطان و دیابت را در شمار پرهزینه‌ترین بیماری‌های تحت پوشش صندوق معرفی کرده بود.

وزارت بهداشت هنوز توضیح نداده است طرح جدید دقیقا کدام هزینه‌های باقی‌مانده، از دارو و آزمایش تا جراحی و پرتودرمانی را به تعهدات بیمه اضافه می‌کند.

خود تامین دارو نیز یکی از مشکلات جاری بیماران است. گزارش‌های منتشرشده در ماه‌های گذشته از کمبود شدید برخی داروهای موردنیاز مبتلایان به سرطان و افزایش هزینه تهیه آن‌ها حکایت دارند. در شهریورماه، یکی از خانواده‌ها در تهران به ایندیپندنت فارسی گفته بود قیمت داروهای خارجی موردنیاز بیمارشان چهار تا پنج برابر شده و تهیه دارو با همان قیمت‌ها نیز دشوار است. یکی از اعضای هیأت‌مدیره انجمن داروسازان ایران هم در گفتگو با روزنامه شرق، کمبود شماری از داروهای سرطان تولید برخی نشان‌های تجاری را تایید کرد.

به روایت مقام‌های مسئول،‌ افزایش قیمت‌ها محدود به چند قلم دارو نیست. مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، در شهریورماه اعلام کرد قیمت دارو از ابتدای سال به‌طور متوسط ۱۰۳ درصد افزایش یافته و پرداختی بیماران نیز ۳۵ درصد بیشتر شده است. او کاهش حدود ۹۰۰ میلیون دلاری ارز ترجیحی دارو و تجهیزات پزشکی نسبت به سال گذشته و افزایش نرخ ارز مورداستفاده برای تامین سایر اقلام را از عوامل گرانی عنوان کرد.

انوشیروان محسنی بندپی، معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، هم در نشست خبری اخیر خود به موضوع چالش‌های تامین دارو اشاره و اذعان کرد که «کل صنعت داروسازی ایران زمین‌گیر شده» و وضعیت واردات دارو به دلیل تحریم‌ها و بسته شدن مرزهای دریایی و هوایی چنان بغرنج است که «آقای رئيس‌جمهوری در بازگشت از سفر هند ۱۰ تن مواد اولیه دارو با خود به ایران آورد».

در نمونه‌ای دیگر، خبرآنلاین روز پنجشنبه دوم مهرماه به نقل از هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، گزارش داد که حتی استامینوفن کدئین هم در داروخانه‌های ایران کمیاب شده و کاهش دسترسی به مواد اولیه، توزیع این دارو را محدود و سهمیه‌ای کرده است.

گزارش‌ها از برخی داروخانه‌های تهران نیز نشان می‌دهد این دارو حتی برای افرادی که نسخه دارند، نیز به‌راحتی در دسترس نیست. احمدی بسته بودن مسیرهای زمینی، هوایی و دریایی و مشکلات انتقال ارز و مسیرهای بانکی را از عوامل محدودیت واردات مواد اولیه دانست و شرایط کنونی را «بحرانی و جنگی» توصیف کرد.

در کنار بحران موجودی و قیمت دارو، تامین منابع بیمه‌ای طرح نیز روشن نیست. برای صندوق بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج در بودجه سال ۱۴۰۵ مبلغ ۱۶ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، روز ۲۹ شهریور خواستار تخصیص کامل این مبلغ شد و تاکید کرد اعتبار صندوق باید جدا از منابع عمومی بیمه سلامت محاسبه شود. مدیرعامل بیمه سلامت نیز پیش‌تر گفته بود منابع در اختیار این سازمان برای پرداخت به مراکز طرف قرارداد کمتر از میزان پیش‌بینی‌شده است.

پرداخت مطالبات بیماران خاص هم با مشکل روبه‌رو است. بر اساس گزارشی که طی روزهای اخیر در رسانه‌های ایران منتشر شد، بیمارانی که مدارک هزینه‌های درمان خود در سال جاری را به بیمه ارائه کرده‌اند، هنوز مطالباتشان را دریافت نکرده‌اند. تاخیر در تسویه با بیمار یا مرکز درمانی، در اجرای طرحی که قرار است هزینه بیشتری را به بیمه منتقل کند، موضوعی تعیین‌کننده خواهد بود.

وزارت بهداشت می‌گوید ثبت اطلاعات بیماران و براورد هزینه‌ها مبنای پیش‌بینی منابع در بودجه‌های سالانه خواهد بود. با این حال، هنوز بودجه اختصاصی مرحله نخست، سقف تعهدات بیمه و جدول زمانی گسترش طرح منتشر نشده است. در نتیجه در مهرماه می‌توان نخستین بخش این وعده را سنجید که شامل فعال شدن سامانه، اعلام شهرها و خدمات مشمول و کاهش مبلغی خواهد بود که بیماران هنگام دریافت درمان می‌پردازند. تا آن زمان، «درمان رایگان سرطان» در ایران، تنها هدف نهایی این طرح خواهد بود و اجرای آن برای همه بیماران اعلام نشده است.