عباس علیآبادی، وزیر نیروی دولت چهاردهم، اردیبهشت امسال در سخنانی، ادعای آمادگی برای تامین آب و برق در تابستان را مطرح کرد و با بیان اینکه وضعیت امسال «بهمراتب بهتر از سال گذشته خواهد بود»، وعده داد که تابستان ۱۴۰۵ بدون خاموشی سپری خواهد شد.
بهرغم وعده این مقام دولتی، با آغاز تابستان، قطعیهای برق بدون اعلام قبلی در نقاط مختلف ایران آغاز شد و حالا شرکت توانیر هم در اطلاعیهای از «قطعی برنامهریزیشده» برق در تهران از چهارشنبه بیستوچهارم تیرماه خبر داده و اعلام کرده است که «این محدودیتها در راستای حفظ و پایداری شبکه برق شهر تهران اعمال میشود».
مسئولان جمهوری اسلامی ایران در توجیه خاموشیها، همچون سالها و موارد پیشین، انگشت اتهام را به سمت مردم گرفتهاند و آنان را به زیادهروی در مصرف متهم میکنند. با این حال برخی اظهارات آنان این فرضیه را که بحران برق در ایران علاوه بر مشکلات موجود در حوزه تولید، تا حد زیادی به استخراج رمزارز و فعالیت گسترده ماینرهای منتسب به سپاه پاسداران مربوط است، بهطور جدی تقویت میکند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
وزیر نیروی دولت چهاردهم زمستان ۱۴۰۳ نیز در جلسهای با حضور علی خامنهای، رهبر سابق جمهوری اسلامی ایران، ادعا کرده بود که تابستان سال آینده مردم بیبرقی نخواهند داشت، اما تابستان ۱۴۰۴ یکی از بحرانیترین سالها در حوزه تولید و مصرف برق در ایران بود. به طوری که با افزایش دما و بالا رفتن مصرف، برق صنایع کوچک و بزرگ و مشترکان خانگی ساعتهای طولانی قطع شد و علاوه بر آسیب فراوان به کسبوکارهای خرد و کلان، زندگی عادی مردم را نیز مختل کرد.
علاوه بر «زیادهروی در مصرف» که مسئولان دولتی، پیوسته ادعای آن را مطرح میکنند، امسال تامین برق تحت تاثیر جنگ نیز قرار گرفته است. وزیر نیرو نیز در سخنانش به هدف قرار گرفتن بخشی از ظرفیت نیروگاهی در جریان جنگ اشاره کرد و آن را مزید بر علت بحران برق دانست.
آغاز دوباره خاموشیها
طبق اطلاعیه شرکت توانیر، چهار هفته پیش رو از نظر تامین برق، «حساس» است و از هفته پایانی تیرماه تا نیمه نخست مردادماه میزان مصرف به اوج خواهد رسید. توانیر در اطلاعیهاش، تداوم پایداری شبکه را به «مدیریت مصرف و همراهی مشترکان» مشروط کرد.
در این اطلاعیه همچنین آمده که سهم عمدهای از مصرف برق به وسایل سرمایشی اختصاص دارد، به گونهای که بین ۳۵ تا ۳۸ هزار مگاوات از مصرف برق مربوط به تجهیزات خنککننده است. بر اساس ادعای این شرکت، بیش از نیمی از اوج مصرف و نزدیک به ۶۰ درصد برق قابلتامین صرف مصارف سرمایشی میشود.
توانیر همچنین اعلام کرد که با ادارات و دستگاههای پرمصرفی که الگوی مصرف را رعایت نمیکنند، برخورد جدی خواهد شد و برق آنها قطع میشود. در این اطلاعیه پیشبینی شد که اوج تقاضای مصرف برق تا پایان هفته جاری به حدود ۷۵ هزار مگاوات برسد.
این اطلاعیه میافزاید که این رقم در شرایطی ثبت میشود که به دنبال آسیب واردشده به نیروگاههای صنعتی در جریان جنگ، بخشی از ظرفیت تولید نیروگاهها از مدار خارج شده و شبکه سراسری ناگزیر است بار این بخش را نیز تامین کند.
وزیر نیرو هم پیشتر گفته بود که اگر ۳۲ میلیون مشترک خانگی هرکدام تنها ۳۰ وات در مصرف صرفهجویی کنند، میزان صرفهجویی حاصل معادل ۱.۵ برابر تولید نیروگاه اتمی بوشهر خواهد بود.
علیآبادی در عین حال از افزایش ظرفیت عملی تولید برق خبر داده و گفته بود که این ظرفیت از ۶۲ هزار و ۸۰۰ مگاوات در سال گذشته به حدود ۷۰ هزار مگاوات یا بیشتر رسیده است؛ رقمی که به گفته او، با وجود محدودیتهای نیروگاههای خورشیدی، آبی و بادی، «اتفاقی مهم» محسوب میشود.
وزیر نیرو همچنین وعده داد که فاصله صنعت برق تا رسیدن به «تراز»، به میزان قابلتوجهی کاهش یافته و به نقطهای امیدوارکننده نزدیک شده است.
حالا کمتر از سه ماه از این سخنان وزیر نیرو میگذرد و مردم بار دیگر در سطحی وسیع و در اوج گرمای سوزان تابستان، با خاموشیهای پیدرپی مواجهاند. این وضعیت در حالی ادامه دارد که همچنان یکی از مهمترین عوامل بحران تامین برق در لابهلای اخبار گم میشود.
طبق ادعای مسئولان دولتی، متوازن نبودن تولید و مصرف برق در سالهای پیشین و امسال و نیز هدف قرار گرفتن بخشی از ظرفیت نیروگاهی در جنگ طی یک سال اخیر در کنار بهینه نبودن مصرف، از عواملیاند که بحران کمبود برق را رقم زدهاند، اما کارشناسان با استناد به دادههای موجود فرضیه دیگری را نیز مطرح میکنند و آن استخراج گسترده رمزارز است. کما اینکه بهمن ۱۴۰۴ مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم، در سخنانی اذعان کرد که نزدیک به دو هزار مگاوات برق کشور را ماینرها و مراکز استخراج رمزارز مصرف میکنند.
ماینرهای مجاز و غیرمجاز
وزارت نیرو و پلیس هرازگاه از شناسایی ماینرها در برخی نقاط و برخورد با افرادی که بدون مجاز رمزارز استخراج میکنند، خبر میدهند.
طبق اعلام هادی سفیدمو، مجری نظارت و ساماندهی استخراج رمزارز شرکت توانیر، دستکم ۵۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در ایران فعال است. به گفته او، هر دستگاه ماینر به اندازه مصرف برق ۱۰ واحد مسکونی انرژی مصرف میکند و فعالیت شبانهروزی این دستگاهها فشاری قابلتوجه بر شبکه برق وارد میکند.
با ین حال قید «غیرمجاز» در سخنان این مقام شرکت توانیر به این معنا است که شمار زیادی ماینر دیگر نیز احتمالا با مجوز و چراغ سبز نهادهای مسئول مشغول فعالیتاند و بخش زیادی از ظرفیت برق ایران را میبلعند.
بررسی اخبار مربوط به شناسایی و توقیف ماینرهای «غیرمجاز» هم آشکار میکند که تمرکز نهادهای نظارتی بر فعالیتهای خرد است و اخباری که منتشر میشود هم احتمالا کارکردی تبلیغی دارد.
روزنامه شرق هم در گزارشی به این موضوع اشاره کرد و نوشت که وزارت نیرو مشوقهای مالی شناسایی ماینرها را افزایش داده و تمرکز را بر کشف واحدهای کوچکتر گذاشته است. در همین گزارش، به نقل از مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، آمده که میانگین ماینرهای کشفشده در هر مرکز کمتر از ۱۰ دستگاه است. همه اینها در حالی است که تولیدکنندگان انبوه رمزارز همچنان از مصونیت برخوردارند.
پیشتر عباس بیگدلی، نماینده تاکستان در مجلس شورای اسلامی، گفته بود: «افرادی که مشخص نیست به کجا وصلاند، همچنان رمزارز استخراج میکنند.»
به گفته او، ایران به ارزانترین کشور جهان برای استخراج بیتکوین تبدیل شده است. به گونهای که یک بیتکوین با هزینهای حدود هزار و ۳۰۰ دلار تولید و با قیمت ۱۰۸ هزار دلار فروخته میشود.
این موضوع که جمهوری اسلامی ایران و بهطور خاص سپاه پاسداران از ارزهای دیجیتال برای دور زدن تحریمها استفاده میکند، بر کسی پوشیده نیست. کارشناسان معتقدند سپاه پاسداران از داراییهای دیجیتال برای فروش نفت تحریمشده و انتقال منابع مالی به شبکه نیروهای نیابتی خود در منطقه استفاده میکند و حالا رمزارزها هم به بخشی از شبکه بانکداری در سایه جمهوری اسلامی ایران بدل شدهاند.
گزارشهای شرکتهای تحلیل بلاکچین، از جمله چینآنالیسیس و تیآرام لبز، نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از فعالیتهای رمزارزی ایران در سالهای اخیر با نهادهای حکومتی و بهویژه سپاه پاسداران گره خورده است. براوردهای چینآنالیسیس حاکی از آن است که تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از سه میلیارد دلار رمزارز به کیفپولهای مرتبط با سپاه پاسداران واریز شد.
باید یادآوری کنیم که چینآنالیسیس این ارقام را براوردی حداقلی میداند، چرا که تنها تراکنشهای قابلردیابی از طریق آدرسهای شناساییشده را دربرمیگیرد و تراکنشهای انجامشده از طریق میکسرها، ابزارهای حریم خصوصی یا کانالهای آفچین را پوشش نمیدهد. به همین دلیل، رقم واقعی به گفته این شرکت، احتمالا به طور قابلتوجهی بیشتر است.
بر اساس اعلام این شرکت، سپاه پاسداران و شبکه نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی ایران از این منابع برای تسهیل تجارت نفت، جابهجایی کالا و تامین مالی عملیات منطقهای استفاده میکنند.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز پیشتر اعلام کرده بود که این سازوکار در خدمت پشتیبانی مالی از گروههای متحد جمهوری اسلامی، از جمله حوثیهای یمن و حزبالله لبنان قرار دارد.
همزمان، تحقیقات رسانهای و نهادهای آمریکایی نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران از رمزارزها بهعنوان ابزاری برای فروش نفت تحریمشده و انتقال درآمدهای حاصل از آن بهره میبرد. به گونهای که تنها در فاصله سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، بیش از ۱۰۰ میلیون دلار رمزارز مرتبط با فروش نفت ایران از طریق شبکهای از شرکتهای پوششی و صرافیهای خارجی جابهجا شده است.
روزنامه فایننشیال تایمز نیز اوایل سال میلادی جاری گزارش داد که ایران موشکهای بالیستیک، پهپادها و دیگر سامانههای پیشرفته تسلیحاتی را با استفاده از رمزارز برای فروش عرضه کرده است.
به باور کارشناسان، سرعت بالاتر، هزینه کمتر و دشواری ردیابی تراکنشهای رمزارزی در مقایسه با حوالههای بانکی، این ابزار مالی را به یکی از مسیرهای اصلی دور زدن تحریمها برای جمهوری اسلامی ایران تبدیل کرده است.
نکته قابلتوجه اینکه براوردها نشان میدهد استفاده از رمزارزها با شروع جنگ افزایش نیز یافت. شرکت چینآنالیسیس اعلام کرده که در فاصله ۲۸ فوریه (۹ اسفند)، همزمان با آغاز حملات هوایی اسرائیل و آمریکا، تا دوم مارس (۱۱ اسفند)، بیش از ۱۰ میلیون دلار رمزارز از پلتفرمهای مبادله ایرانی خارج شد. تا پنجم مارس (۱۴ اسفند) نیز نزدیک به یکسوم این وجوه به صرافیهای خارجی انتقال یافته بود.
در همین حال، شرکت تیآرام لبز گزارش داد که در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴) و همزمان با اوج درگیری میان ایران و اسرائیل (جنگ ۱۲ روزه)، گروه هکری «گنجشک درنده» که به اسرائیل منتسب است، نزدیک به ۹۰ میلیون دلار دارایی رمزارزی را از صرافی نوبیتکس خارج کرد. چینآنالیسیس نیز میگوید برخی از کیفپولهای فعال در جابهجاییهای بعدی، سابقه ارتباط با آدرسهای منتسب به سپاه پاسداران یا سرویسهای پردازشکننده منابع مالی این نهاد را داشتند.
کارشناسان شرکت الیپتیک نیز با اشاره به قطعیهای گسترده اینترنت در ایران، تاکید کردهاند که برخی تراکنشها نشان میدهد گروهی از کاربران حتی در زمان از دسترس خارج شدن وبسایت صرافیها نیز همچنان به داراییهای رمزارزی خود دسترسی داشتند؛ مسئلهای که نشان میدهد این گروه از کاربران در جریان قطعیهای اینترنت با محدودیتهایی مشابه آنچه برای مردم عادی ایجاد شده بود، مواجه نبودند.
مجموعه این دادهها و شواهد فرضیه ارتباط خاموشیهای پیاپی با استخراج گسترده رمزارز تقویت میکند. موضوعی که هم رسانهها به آن پرداختهاند و هم مسئولان دولتی بر آن اذعان دارند، با این حال، همچنان ترجیح میدهند کمبود برق در ایران را به میزان مصرف مشترکان نسبت دهند.
