خبرگزاری رویترز روز چهارشنبه به نقل از منابع آگاه نوشت که آمریکا و ایران در دوحه گفتگوهای فنی برگزار کردند تا درباره نحوه تردد کشتیها از تنگه هرمز به توافق برسند و زمینه را برای تثبیت آتشبس و برقراری یک صلح پایدار فراهم کنند.
به گزارش این رسانه، جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به همراه استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ایالات متحده، با نخستوزیر قطرــ که همراه با پاکستان نقش میانجی در این مذاکرات را بر عهده داردــ دیدار کردند تا مقدمات مذاکرات را فراهم کنند، اما خودشان در نشستهای فنی شرکت نخواهند کرد.
این مذاکرات بر پایه توافق موقت ۱۴ بندی که ماه گذشته امضا شد، انجام میشود. هدف این توافق پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، بازگشایی تنگه هرمز و ایجاد فرصت ۶۰ روزه برای مذاکره بر سر یک توافق صلح دائمی است.
با این حال، تهران و واشنگتن طی هفتههای اخیر در انظار عمومی درباره تفسیر مفاد این توافق موقت، مواضع متناقضی اتخاذ کردند. این اختلافها در هفته گذشت به تبادل آتش میان دو طرف منتهی شد.
دو منبع ارشد ایرانی روز چهارشنبه به رویترز گفتند که تهران مصمم است کنترل خود بر تنگه هرمز و حق دریافت عوارض از کشتیهای ورودی و خروجی در خلیج فارس را به رسمیت بینالمللی برساند، حتی اگر برای تحقق این هدف ناچار به استفاده از زور شود.
به گفته منابع آگاه، مذاکرات دوحه بهصورت نشستهایی میان مذاکرهکنندگان ارشد و کارشناسان فنی برگزار میشود. این گفتگوها از شامگاه سهشنبه آغاز شد و روز چهارشنبه نیز ادامه یافت.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
ایران پیشتر بهصورت علنی اعلام کرده بود که اولویتهایش در این مذاکرات توافق بر سر نحوه اداره تنگه هرمز و آزادسازی شش میلیارد دلار از داراییهای مسدودشدهاش است. مقام ایرانی گفتگوکننده با رویترز میگوید مذاکرات کنونی نیز بر همین دو موضوع متمرکز خواهد بود.
در مقابل، اولویت اعلامشده آمریکا تضمین آزادی و امنیت عبورومرور کشتیها از تنگه هرمز است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی ایران، روز سهشنبه ادعا کرد که در حال حاضر هیچ مذاکرهای با آمریکا در جریان نیست و گفتگوهای انجامشده صرفا بر اجرای مفاد تفاهمنامه و تضمین اجرای بندهای آن متمرکز است.
قالیباف در یک مصاحبه تلویزیونی گفت که سفر هیأت جمهوری اسلامی ایران به سوییس برای گفتگو درباره اجرای بندهای پنجگانه تفاهمنامه انجام شد و هدف این رایزنیها پیگیری نتایج مذاکرات پیشین و اطمینان از تحقق تعهدات توافقشده بود.
پس از آن، جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، در گفتگویی تلویزیونی، با اشاره به تماسهای میان تهران و واشنگتن گفت: «ایرانیها میگویند گفتگوی صلحی در کار نیست، اما همزمان مذاکرات فنی درباره توافق صلح در جریان است. شاید این یک ترفند مذاکره و شیوه بیان ایرانی است که من آن را درک نمیکنم.»
ونس در ادامه افزود که دونالد ترامپ برخلاف منتقدانی که خواهان ادامه بمبارانها هستند، تنها زمانی از اقدام نظامی استفاده میکند که در خدمت یک هدف مشخص باشد. به گفته او، رئیسجمهوری آمریکا نشان داده که در صورت لزوم آماده استفاده از قدرت نظامی است، اما همزمان تلاش میکند از مسیر دیپلماسی و فشار، به اهداف موردنظرش دست یابد.
وال استریت ژورنال نیز به نقل از مقامهای آمریکایی مطلع گزارش داد که ترامپ در روزهای اخیر احتمال بازگشت به جنگ تمامعیار با ایران را بررسی و با پیت هگست، وزیر جنگ، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، درباره حملات بیشتر چندین بار گفتگو کرده، اما فعلا تصمیم گرفته است به مذاکرات دیپلماتیک ادامه دهد.
این مقامها گفتند این گفتگوها بر این موضوع متمرکز بود که آیا آمریکا باید مذاکرات را کنار بگذارد و حملات گسترده را از سر بگیرد یا نه. برخی از آنها این اقدام را «تمام کردن کار» توصیف کردند. البته ترامپ هنوز تصمیم نهایی نگرفته، اما به دستیارانش گفته است باور دارد یک دور دیگر از حملات گسترده میتواند دیپلماسی را از مسیر خارج کند و شانس واشنگتن را برای از بین بردن برنامه هستهای تهران کاهش دهد.
این مقامها گفتند ترامپ همچنین به دستیارانش گفت که اگر مذاکرات با تهران از ضربالاجل ۱۸ اوت (۲۸ مرداد) برای توافق هستهای عبور کند، مشکلی با آن ندارد؛ تصمیمی که زمان بیشتری برای پیشرفت گفتگوها فراهم میکند. او در همین حال، گفته که در حال حاضر از صدور دستور حملات محدود در صورت نقض «یادداشت تفاهم»، راضی است. این یادداشت تفاهم درگیریهای متقابل آخرهفته را به دنبال داشت و آتشبس شکنندهای را که دو هفته پیش برقرار شد، تضعیف کرد.
در عین حال به گزارش اکسیوس، مذاکرات کنونی به دلیل مسئله سهجانبه ایران، اسرائیل و لبنان پیچیده و بر سه توافق استوار است: یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، توافق ۲۱ ژوئن درباره لبنان که ونس در سوییس با ایران به آن رسید و چارچوب صلح میان اسرائیل و لبنان که ۲۶ ژوئن با حضور روبیو امضا شد.
اختلاف اصلی میان این دو مسیر به موضوع لبنان مربوط میشود. در چارچوب مذاکرات روبیو، هدف جلوگیری از دخالت جمهوری اسلامی ایران در لبنان است، اما توافق ونس برای ایران در روند آتشبس میان اسرائیل و حزبالله، نقش قائل میشود. این ابهام باعث شد مذاکرهکنندگان اسرائیلی و لبنانی از میانجیهای آمریکایی بخواهند روشن کنند کدام مسیر بیانگر سیاست رسمی دولت آمریکا است. با این حال، یک مقام ارشد آمریکایی گفت ونس و ترامپ هر دو توافق روبیو را تایید کردهاند.
دیپلماسی میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در حالی ادامه دارد که فعالان حقوق بشر معتقدند در این میان، مردم ایران نادیده گرفته شدهاند. مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، در اظهارات تازهای گفت که تفاهمنامه اولیه میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران که با هدف کاهش تنش و آغاز مذاکرات بیشتر امضا شد، حقوق بشر را نادیده گرفت و در نتیجه «مردم ایران تقریبا هیچ جایگاهی» در این توافق ندارند.
او در گفتگو با «ژنو سولوشنز»، تاکید کرد که این تفاهمنامه ۱۴ بندی عمدتا بر خروج نظامی، بازگشایی تنگه هرمز و تعهدات هستهای متمرکز است و به جز اشارهای به ایجاد صندوق بازسازی، هیچ توجهی به وضعیت مردم ایران و حقوق بشر ندارد. به گفته ساتو، این توافق بیش از آنکه به مردم ایران بپردازد، در خدمت منافع ژئوپولیتیک است.
ساتو هشدار داد که حذف حقوق بشر از توافق نهایی میتواند به تداوم یا حتی تشدید سرکوب در ایران منجر شود. او یادآور شد که پیش از جنگ نیز وضعیت حقوق بشر در ایران بهویژه پس از اعتراضهای سراسری، بحرانی بود و توافقی که به این مسائل نپردازد، تنها شرایط را به وضعیت پیشین یا حتی بدتر بازمیگرداند.
به گفته این مقام سازمان ملل، جمهوری اسلامی ایران به موازات جنگ هم به سرکوب مخالفان را ادامه داد و هزاران نفر را بازداشت، شکنجه یا اعدام کرد. ساتو گفت از زمان آغاز جنگ دستکم ۱۵۶ نفر اعدام شدهاند و از افزایش شدید قیمت مواد غذایی، تاخیر در پرداخت دستمزدها و گسترش بیکاری نیز گزارشهای متعددی دریافت کرده است.
ساتو همچنین گفت در طول جنگ با مقامهای جمهوری اسلامی ایران در ارتباط بود، اما این مقامها تنها به برجسته شدن پیامدهای حملات آمریکا و اسرائیل علاقه نشان دادند و از گزارشهای مربوط به نقض حقوق بشر از سوی خود جمهوری اسلامی ایران استقبال چندانی نکردند. او افزود که با وجود مکاتبه با مقامهای آمریکا درباره موارد نقض حقوق بشر در جریان جنگ، تاکنون از آنها هم پاسخی دریافت نکرده است.
