حمله به مدرسه میناب مرگبارترین حمله گزارش‌شده در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بود که بیشتر قربانیان آن کودکان بودند. آسوشیتدپرس در گزارشی اشاره می‌کند که در تقریبا هر درگیری دیگری، چنین حقیقت‌ هولناکی زیر ذره‌بین نهادهای مختلف قرار می‌گرفت، اما اکنون، بیش از ۱۲۰ روز پس از آن‌که زمانی که دست‌کم یک موشک آمریکایی به این مدرسه ابتدایی اصابت کرد، هنوز هیچ روایت نهایی و روشنی از آنچه رخ داد، ارائه نشده است.

دولت ترامپ هنوز نه به‌طور مستقیم مسئولیت این حمله را پذیرفته و نه یافته‌های تحقیقات پنتاگون درباره این بمباران را به‌صورت رسمی منتشر کرده است. با این حال آسوشیتدپرس به نقل یک مقام آمریکایی آگاه از روند بررسی‌ها که به دلیل ادامه تحقیقات نخواست نامش فاش شود، می‌نویسد که ارتش آمریکا تقریبا بلافاصله پس از حمله به شواهدی دست یافت که نشان می‌داد یک مدرسه هدف قرار گرفته است.

این خبرگزاری با اشاره به وجود برخی اطلاعات منبع‌باز، تصاویر ویدیویی، گزارش‌ نهادهای حقوق بشری و گفتگو با پژوهشگران و غیرنظامیان داخل و خارج از ایران، یادآور می‌شود که بسیاری از ابعاد این انفجار همچنان در هاله‌ای از ابهام است، زیرا کمبود اطلاعات از سوی پنتاگون و بهره‌برداری سیاسی حکومت ایران از این حمله، تلاش‌ها برای تحقیقات مستقل را دشوار کرده است. در نتیجه، در زمینه پاسخگویی یک خلأ به وجود آمده است و خانواده‌های قربانیان همچنان در انتظار روشن شدن حقیقت‌اند.

از جمله پرسش‌های بی‌پاسخ، تعداد دقیق مهمات اصابت‌کرده به مدرسه و فهرست کامل جان‌باختگان است.

هفته گذشته وقتی از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، درباره این حادثه سوال شد، او گفت که گزارش پنتاگون را نخوانده و چیزی ندیده که او را متقاعد کند آمریکا این حمله را انجام داده است. او گفت: «نمی‌دانم آیا اصلا قرار است روزی مشخص شود مقصر چه کسی بود؟ چون از هر طرف موشک شلیک می‌شد. فکر نمی‌کنم کار ما بوده باشد.»

با این حال آسوشیتدپرس در غیاب اظهارات رسمی، از طریق ویدیوها، مصاحبه‌ها و منابع دیگر، در گزارش خود تصویری کامل‌تر از آنچه را رخ داد، ارائه می‌دهد. این گزارش بر اساس مصاحبه با مقام‌های آمریکایی، فعالان حقوق بشر ایرانی، یک ساکن میناب، نماینده بین‌المللی شورای هماهنگی معلمان ایران و پژوهشگران سازمان‌های حقوق بشری بزرگ تنظیم شده است. برخی از افرادی هم که با این رسانه صحبت کردند، مستقیم با خانواده‌های قربانیان و امدادگرانی که به محل حادثه رفتند در ارتباط بودند. بیشتر آن‌ها ترجیح داده‌اند ناشناس بمانند.

صبح روز حادثه

آسمان شهر میناب در حدود ۲۵ کیلومتری تنگه هرمز در جنوب ایران، صبح روز شنبه نهم اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه) صاف و آفتابی بود. دانش‌آموزان مدرسه شجره طیبه از کنار دیوارهای نقاشی‌‌شده حیاط عبور کردند و دختران و پسران هر یک به فضایی جداگانه، با میزهای رنگ‌آمیزی‌شده، هدایت شدند.

خبرگزاری آسوشیتدپرس بر اساس بررسی تصاویر ماهواره‌ای و نقشه‌های منبع باز می‌نویسد که این مدرسه در همان مجموعه‌ محصور با دیواری قرار داشت که یک پایگاه سپاه نیز آنجا واقع بود. ساختمان مدرسه هم در گذشته بخشی از همان پایگاه مجاور بود، اما بیش از یک دهه پیش، با حصار از آن جدا شد و کاربری آن به مدرسه تغییر یافت.

زمانی که معلمان و مدیران خبر حمله به تهران در حدود ساعت ۹:۴۰ صبح را دریافت کردند، صدها دانش‌آموز داخل ساختمان بودند. معلمان و مسئولان مدرسه با این تشخیص که ماندن دانش‌آموزان در مدرسه خطرناک است، تصمیم گرفتند آن‌ها را زودتر به خانه بفرستند. آن‌ها از طریق تلفن ثابت با والدین تماس گرفتند و از آنان خواستند برای بردن فرزندانشان هرچه زودتر به مدرسه مراجعه کنند.

در ساعت ۱۰:۱۵ صبح، رسانه‌های دولتی ایران اعلامیه‌ای برای تعطیلی مدارس در سراسر کشور منتشر کردند.

به گفته یکی از ساکنان میناب که روایت چند خانواده را برای آسوشیتدپرس بازگو کرد، یکی از پدران که در فاصله کوتاهی از مدرسه زندگی می‌کرد، بلافاصله برای بردن پسر ۱۰ ساله‌اش راهی مدرسه شد. آسوشیتدپرس جزئیات روایت این فرد را با فهرست‌ موجود جان‌باختگان و همچنین جدول زمانی رویدادهای آن روز که از سوی نهادهای حقوق بشری تهیه شده، مطابقت داده و راستی‌آزمایی کرده است. 

به گفته این راوی، آن پدر در میان دانش‌آموزانی که در انتظار والدینشان بودند، فرزندان شش و هفت ساله دو تن از بستگانش را نیز دید و از آن‌ها پرسید آیا مایل‌اند همراه او به خانه بروند، اما پاسخ دادند که نه، چون پدر خودشان در راه است.

او با فرزندش به سمت فروشگاهی رفت و ۱۰ دقیقه بعد صدای انفجار را شنید.

بر اساس تحلیل تصاویر ماهواره‌ای خبرگزاری آسوشیتدپرس، چندین مهمات به این مجموعه اصابت کرد و دست‌کم پنج ساختمان را هدف قرار داد و باعث فروریختن ساختمان مدرسه شد.

آن پدر به صحنه بازگشت؛ جایی که مردم فریاد می‌زدند و در میان آوار به دنبال اجساد می‌گشتند. سرانجام، او دو پیکر سوخته دید که گمان می‌کرد متعلق به بستگانش باشند، اما به دلیل شدت سوختگی نتوانست با اطمینان آن‌ها را شناسایی کند.

نیروهای امدادی در میان آوار، کوله‌پشتی‌های کوچک، نقاشی‌های کودکان، مدادرنگی‌ها و برگه‌ تکالیف درسی را پیدا کردند. در میان ویرانه‌ها، بازوی کوچک کودکی به شکلی دردناک از زیر آوار بیرون مانده بود.

شمار قربانیان و ابهامات

تا پایان روز، پزشکان حدود ۱۰۸ جسد را شمارش کردند، اما گفتند احتمالا این عدد کمتر از واقعیت است. روز بعد، رسانه‌های دولتی از ۱۵۰ کشته خبر دادند و سپس عدد ۱۶۸ نفر اعلام شد.

سه روز بعد، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران هزاران نفر را در میدان میناب نشان داد که برای مراسم جمع شده بودند. به گفته این ساکن میناب، اگر این مراسم، آیین تشییع قربانیان نبود، ممکن بود با یک تجمع یا راهپیمایی اشتباه گرفته شود. او افزود که همه والدین قربانیان، صرف‌نظر از قومیت یا مذهبشان، ملزم به حضور در این مراسم بودند و بیشتر زنان حاضر چادر مشکی، پوشش رایج موردتایید جمهوری اسلامی ایران را بر سر داشتند، در حالی که بلوچ‌ها معمولا در مراسم سوگواری خود چنین پوششی به تن نمی‌کنند.

ابتدا به خانواده‌ها گفته شد که اجازه خواهند داشت پیکر فرزندانشان را به روستاهایشان منتقل و مراسم خاکسپاری را مطابق سنت‌های محلی برگزار کنند، اما در نهایت بسیاری تصمیم گرفتند کودکانشان را کنار یکدیگر به خاک بسپارند.

جمهوری اسلامی ایران آمریکا را مسئول این حمله اعلام کرد، در مقابل، دونالد ترامپ در مسئولیت داشتن آمریکا ابراز تردید کرد و انگشت اتهام را به سوی تهران گرفت. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز تنها اعلام کرد که پنتاگون در حال بررسی این حادثه است.

با این حال، ارتش آمریکا در داخل مجموعه خود، اطلاعاتی بیش از آنچه در ابتدا اعلام کرد، در اختیار داشت که در میان بایگانی‌ها و اسناد آن پنهان مانده بود. به گفته یکی از مقام‌های آمریکایی آگاه از جزئیات پرونده‌ــ که به دلیل ادامه تحقیقات نخواست نامش فاش شود‌ــ ارتش آمریکا از همان زمان انتشار نخستین گزارش‌ها می‌دانست که در محدوده موردنظر حملاتی انجام داده است. هرچند مدتی طول کشید تا ادعای ایران را مبنی بر هدف قرار گرفتن یک مدرسه راستی‌آزمایی و تحقیقات رسمی را آغاز کند.

این مقام افزود که به نظر می‌رسد یکی از تحلیلگران اطلاعاتی هفت سال پیش دریافته بود که این ساختمان یک مدرسه است، اما این اطلاعات به اندازه کافی میان نهادهای اطلاعاتی و واحدهای مختلف نظامی به اشتراک گذاشته نشده بود و تیم‌های مسئول انتخاب اهداف نظامی این ساختمان را به‌عنوان یک مدرسه نمی‌شناختند؛ موضوعی که به گفته این مقام، از نقایص احتمالی و ساختاری در روند شناسایی، ارزیابی و بازبینی اهداف نظامی و به‌روزرسانی «فهرست اهداف ممنوعه» حکایت دارد.

هنوز مشخص نیست که آیا نتایج رسمی تحقیقات ارتش آمریکا درباره حمله به میناب منتشر خواهد شد یا خیر. بخش عمده تحقیقات به پایان رسیده، اما فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) که دستور اجرای این تحقیق را صادر کرده بود، همچنان در حال بررسی یافته‌های آن است.

در میان این ابهام اطلاعاتی، گروه «ایروارز» (Airwars) که یک سازمان مستقل و غیرانتفاعی برای ردیابی و ثبت تلفات غیرنظامیان در جنگ‌ها است، توانسته است هویت ۱۵۷ نفر از جان‌باختگان را مشخص کند. از جمله ۱۲۳ کودک زیر ۱۳ سال و ۳۴ بزرگسال که ۲۶ نفر آنان کارکنان مدرسه و پنج نفرشان والدین دانش‌آموزان بودند.