از آغاز اختلال گسترده در شبکه بانکی ایران حدود سه هفته می‌گذرد، اما این بحران دیگر تنها به از کار افتادن چند سامانه بانکی محدود نیست و اختلال در بانک‌ها برای میلیون‌ها تن به بخشی از مشکلات روزمره تبدیل شده است.

بیماری که به سپرده بانکی خود برای ادامه شیمی‌درمانی دسترسی ندارد، بازنشسته‌ای که هنوز حقوقش را دریافت نکرده، کسب‌وکارهایی که سرمایه‌ صاحبانشان در تراکنش‌های ناموفق معلق مانده یا خانواده‌ای که ناچار شده مراسم خاکسپاری عزیزش را به دلیل ناتوانی در انتقال وجه، به تعویق بیندازد، تنها روایت بخشی از افرادی است که این روزها در شهرهای مختلف ایران از این اختلال گسترده، به‌شدت آسیب دیده‌اند.

ایندیپندنت فارسی در روزهای گذشته ده‌ها پیام از ساکنان شهرهای مختلف ایران دریافت کرده است که نشان می‌دهد با وجود وعده‌های مکرر مقام‌های جمهوری اسلامی ایران، اختلال در خدمات بانک‌های ملی، صادرات، تجارت، توسعه صادرات و برخی بانک‌های دیگر همچنان ادامه دارد و بسیاری از کاربران هنوز امکان استفاده عادی از خدمات بانکی را ندارند.

یکی از بازنشستگان شرکت مخابرات در تهران به ایندیپندنت فارسی گفت پس از مراجعه به شعبه بانک صادرات برای پیگیری حقوقش، به او اعلام شد که سابقه حسابش در سامانه بانک قابل‌مشاهده نیست. او می‌گوید پس از سال‌ها دریافت حقوق از همین حساب، اکنون به او پیشنهاد شده است در بانکی دیگر حساب باز کند، بی‌آنکه زمان مشخصی برای پرداخت حقوق معوقه اعلام شود.

فرد دیگری روایت می‌کند که هنگام مراجعه به بانک ملی با زنی روبرو شد که هزینه جلسات شیمی‌درمانی خود را از محل سود سپرده بانکی خود تامین می‌کرد، اما حالا به دلیل اختلال در سامانه‌های بانکی، امکان برداشت از سپرده‌اش را ندارد و نگران است تاخیر در درمان به این منتهی شود که لازم باشد روند چند ماهه شیمی‌درمانی را از ابتدا آغاز کند.

در میان پیام‌های ارسالی به ایندیپندنت فارسی، صاحبان کسب‌وکارهای کوچک نیز از خسارت‌های سنگین این اختلال سخن گفته‌اند. مدیر یک فروشگاه اینترنتی می‌گوید از زمان اختلال در شبکه بانکی، مبالغ پرداختی مشتریان در درگاه پرداخت معلق مانده و با وجود پیگیری‌های مکرر، نه به حساب فروشنده بازگشته و نه پاسخ روشنی از بانک دریافت کرده است.

روایت‌های مشابهی از تبریز، مشهد، اصفهان، تهران و ساری نیز به دست ایندیپندنت فارسی رسیده است. برخی می‌گویند پول از حسابشان برداشت شده، اما هرگز به حساب مقصد نرسیده است. گروهی دیگر از نقد نشدن چک‌ها، برگشت خوردن تراکنش‌ها، ناتوانی در انتقال وجه، پرداخت اقساط یا حتی مشاهده موجودی حساب خبر می‌دهند. یکی از مخاطبان از تبریز می‌گوید طی دو هفته گذشته نه توانسته مطالباتش را دریافت کند، نه واریزی‌های مشتریانش به حسابش نشسته و این وضعیت کسب‌وکارش را عملا فلج کرده است.

این روایت‌ها با گزارش‌های رسانه‌های داخلی نیز همخوانی دارد. روزنامه «پیام ما» گزارش داد که ادامه اختلال در شبکه بانکی زنجیره درمان و سلامت را تحت تاثیر قرار داده و باعث شده است برخی بیماران در تهیه دارو، پرداخت هزینه آزمایش‌ها و خدمات درمانی با مشکل روبه‌رو شوند و حتی تامین تجهیزات و اقلام موردنیاز بیمارستان‌ها نیز با دشواری همراه شود.

آرش انیسیان، مدیرکل برنامه‌ریزی و اقتصاد سلامت سازمان نظام پزشکی ایران هشدار داد که در چنین شرایطی حتی تاخیر در یک آزمایش یا خرید داروی ضروری می‌تواند روند درمان را مختل کند. او همچنین گفت بیمارستان‌ها، داروخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و مراکز درمانی به دلیل اختلال در نقل و انتقال پول، برای پرداخت مطالبات و تامین تجهیزات با مشکلات جدی روبرو شده‌اند.

هم‌زمان، نارضایتی عمومی از این وضعیت به مطالبه‌ای مدنی نیز تبدیل شده است و حدود هفت هزار نفر با امضای کارزاری اینترنتی خواستار جبران خسارت‌های ناشی از اختلال‌های بانکی شده‌اند. امضاکنندگان این کارزار معتقدند توقف خدمات بانکی طی هفته‌های گذشته خسارت‌های مالی مستقیم و غیرمستقیمی به مردم و کسب‌وکارها وارد کرده است و بانک‌ها باید مسئولیت این خسارت‌ها را بپذیرند.

در سوی دیگر، مقام‌های جمهوری اسلامی ایران همچنان روایت‌های متفاوتی از علت این بحران ارائه می‌کنند. محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، در نشست مدیران بانکی اعلام کرد اختلال‌های اخیر نتیجه سهل‌انگاری در حوزه امنیت سایبری و از پیش قابل‌پیش‌بینی بود. او خواستار تقویت زیرساخت‌های امنیت سایبری و تسریع در رفع مشکلات شد.

هم‌زمان، فرهاد طهماسبی، نایب‌رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس، از بررسی پرونده این اختلال‌ها در کمیسیون‌های تخصصی مجلس خبر داد و میثم ظهوریان، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، نیز با انتقاد از تمرکز زیرساخت‌های بانکی، اعلام کرد وابستگی گسترده چند بانک به یک مجموعه خدماتی، آسیب‌پذیری شبکه بانکی را افزایش داده است. او همچنین گفت اصلی این حمله هنوز مشخص نشده و احتمال دولتی بودن این حمله سایبری را نیز مطرح کرد.

در همین حال مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک ایران طولانی شدن روند بازگردانی خدمات را به استفاده برخی بانک‌های بزرگ از سامانه‌های مبتنی بر مین‌فریم‌های [کامپیوتر‌های بزرگ و قدرتمند] آی‌بی‌ام نسبت داد و گفت راه‌اندازی دوباره این زیرساخت‌ها حتی در شرایط عادی نیز ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها زمان ببرد.

با وجود این توضیحات، تناقض در اطلاع‌رسانی مقام‌های مسئول همچنان ادامه دارد. طی سه هفته گذشته بارها از رفع کامل اختلال‌ها خبر داده شد، اما هر بار گزارش‌های مردمی و حتی اطلاعیه‌‌های بعدی نهادهای رسمی نشان داد که مشکلات همچنان پابرجا است. وزیر اقتصاد از بازگشت تدریجی خدمات سخن گفته، بانک مرکزی هرگونه نشت اطلاعات را رد کرده و شرکت خدمات انفورماتیک نیز تاکید دارد که آثار حملات سایبری هنوز به طور کامل برطرف نشده است.

در همین حال، خبرگزاری ایلنا با اشاره به حملات سایبری اخیر، نوشت هدف اصلی این حملات، بیش از آنکه سرقت دارایی‌های مردم باشد، ایجاد اختلال در زندگی روزمره، تضعیف اعتماد عمومی و تشدید جنگ روانی علیه اقتصاد ایران است؛ جنگی که به نوشته این رسانه، با پایان درگیری‌های نظامی متوقف نشده و تنها میدان آن تغییر کرده است.