منابع مطلع در ترکیه به ایندیپندنت فارسی میگویند دیپلماتهای طالبان در این کشور، بهویژه در شهر استانبول، با دریافت پولهای هنگفت، شماری از مهاجران افغان را از بازداشتگاههای مهاجران آزاد میکنند. این روند با ساختن اسناد جعلی و سفارش ویژه به نهادهای امنیتی و وزارت خارجه ترکیه انجام میشود و در مقابل، مهاجرانی که پیشینه نظامی، سیاسی یا مخالفت با طالبان دارند، در معرض اخراج اجباری به افغانستان قرار میگیرند.
دستکم دو مهاجر افغان که بهتازگی از بازداشتگاههای ارزروم و بینکیلیچ آزاد شدهاند، در گفتگو با ایندیپندنت فارسی، از وضعیت دشوار بازداشتشدگان و همچنین شبکهای از فساد و واسطهگری خبر دادند که به گفته آنان، با مشارکت دیپلماتهای طالبان در ترکیه فعالیت میکند.
رحیمالله (نام مستعار)، کارمند دولت پیشین افغانستان، سه ماه پیش، پس از ورود زمینی به ایران و عبور از مسیرهای کوهستانی و خطرناک، وارد ترکیه شد، اما ماموران امنیتی ترکیه در شهر ارزروم او را بازداشت و به بازداشتگاه ویژه مهاجران منتقل کردند.
او که اوایل اردیبهشت از بازداشتگاه آزاد شد، وضعیت صدها مهاجر افغان بازداشتشده در ترکیه را نگرانکننده خواند و تاکید کرد که در این میان، نظامیان دولت پیشین، کارمندان سابق حکومت و افراد منتقد طالبان هدفمندانه شناسایی و اخراج میشوند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
رحیمالله گفت: «طی حدود دو ماهی که در بازداشتگاه بودم، شاهد بودم که چندین نفر با سفارش ویژه دیپلماتهای طالبان در کنسولگری افغانستان در استانبول، آزاد شدند. برخی عقاید طالبانی داشتند و برخی برای پیوستن به خانواده در اروپا به ترکیه آمده بودند. آنها برای آزادی پول هنگفتی پرداختند.»
او افزود: «چند تن از نظامیان که طالبان شناسایی کردند و به فهرست اخراج افزودند، پس از رسیدن به کابل، بازداشت شدند.»
به گفته او، در میان کسانی که در زمینه آزادسازی افراد از بازداشتگاهها در ازای دریافت پول فعالاند، یک نام خیلی شناختهشده است: قاری لطفالله رفیقی، معاون کنسولگری طالبان در استانبول. البته او بهتنهایی اختیارات کافی برای این کار را ندارد.
رحیمالله همچنین از وضعیت دشوار مهاجرانی سخن گفت که خانواده یا حامی مالی ندارند. او گفت: «برخی مهاجران که حین تلاش برای رفتن به اروپا یا اقامت غیرقانونی در ترکیه بازداشت شدهاند و کسی را ندارند که خبرشان را بگیرد و پروندههایشان را پیگیری کند، وضعیت وخیمی دارند. برخی دچار بیماریهای روانی شدهاند و برخی بیماری جسمانی دارند. در بازداشتگاهها هم امکان هیچ نوع فعالیت فیزیکی فراهم نیست و فقط غذا میخورند و میخوابند.»
او افزود: «کسانی که خانوادههایشان پیگیر است، یا پولی دارند که به دیپلماتهای طالبان و وکلای مدافع بدهند، یا آزاد میشوند یا در وضعیت بهتری قرار دارند.»
به گفته این منبع، حتی شماری از مهاجرانی که دوره بازداشتشان رو به پایان بود، با دخالت مقامهای طالبان اخراج شدند. رحیمالله گفت: «من کسانی را دیدم که فقط یک هفته از مدت حبسشان باقی مانده بود تا آزاد شوند، اما سرکنسول طالبان دستور داد اخراج شوند، پس در فهرست اخراج قرار گرفتند و به اجبار به کابل فرستاده شدند.»
او همچنین مدعی شد که مترجمان بازداشتگاه به کنسولگری طالبان اطلاع میدهند که کدام اشخاص مخالف طالباناند یا سابقه فعالیت سیاسی یا نظامی داشتهاند.
یک کارمند پیشین سفارت افغانستان در آنکارا نیز در گفتگو با ایندیپندنت فارسی، از افزایش چشمگیر مبالغ پرداختی برای آزادی مهاجران خبر داد. او گفت: «در سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، دیپلماتهای طالبان که اختیارات تایید فهرست افراد اخراجی را داشتند، افراد را با دریافت مبالغی از هزار و ۵۰۰ تا دو هزار و ۵۰۰ دلار آزاد میکردند، اما اکنون این مبلغ از چهار هزار و ۵۰۰ تا هفت هزار دلار افزایش یافته است.
او افزود: «بهویژه افرادی که خانوادههایشان در اروپا هستند و قصد پیوستن به آنان را دارند، یا کسبوکاری در ترکیه دارند، این مبلغ را میپردازند، چون اگر به افغانستان اخراج شوند، برای بازگشت به ترکیه باید دو برابر این مبلغ هزینه کنند.»
این منبع گفت ترکیه صدور ویزا برای شهروندان افغانستان را بهشدت محدود کرده است و فقط افرادی که مدارک نیاز به درمان پزشکی ارائه کنند، امکان دریافت ویزا دارند؛ روندی که به گفته او آن هم بسیار «پیچیده و دشوار» است و از طریق واسطهها انجام میشود.
او اضافه کرد: «این کارها را واسطهها انجام میدهند و برای هر نفر تا ۱۰ هزار دلار هزینه دارد. دیپلماتهای طالبان هم از طریق شرکتهای واسطه کار میکنند. واسطهها از طریق شبکههای اجتماعی و گروههای ارتباطی مهاجران افغان در واتساپ، افرادی را که خواستار آزادی اعضای خانواده خود از بازداشتگاهها هستند، پیدا و روی مبلغ با آنان توافق میکنند.»
بررسی شبکههای اجتماعی نشان میدهد که برخی از واسطههای طالبان در تیکتاک و فیسبوک اطلاعیههایی را برای آزاد افراد در بازداشتگاهها منتشر میکنند.
برخی صفحات با نام مستعار در شبکههای اجتماعی اطلاعیههای آزادسازی افراد در بدل پول را از بازداشتگاههای ترکیه منتشر میکنند-ایندیپندنت فارسی
به گفته کارمند پیشین سفارت، پس از توافق مالی، اطلاعات فرد بازداشتشده همراه با پول به واسطهها سپرده میشود و فهرست این افراد در اختیار مقامهای طالبان قرار میگیرد.
او گفت: «فهرست افرادی که برای آزادی به واسطههای دیپلماتهای طالبان پول پرداختهاند، به سرکنسول داده میشود. سرکنسول هر هفته یکبار به بازداشتگاهها سر میزند و فهرست افرادی را که باید اخراج شوند یا در ترکیه بمانند، امضا میکند.»
این منبع افزود: «دولت ترکیه مشخصات همه بازداشتشدهها را در اختیار کنسولگری طالبان میگذاردد. نظامیان و افراد منتقد و مخالف طالبان، در صورت شناسایی، حکم اخراج میگیرند، اما آنانی که پول دادهاند، به بهانههای مختلف، از جمله تهیه مدارک بیماری، مشکلات خانوادگی یا سفارش ویژه، آزاد میشوند.»
عصمتالله (نام مستعار)، یکی دیگر از مهاجران افغان که بهتازگی و پس از هفت ماه حبس، از بازداشتگاه بینکیلیچ آزاد شده است، نیز وضعیت این بازداشتشدگان را «بلاتکلیف» توصیف میکند.
او به ایندیپندنت فارسی گفت: «در بازداشتگاه بینکیلیچ شماری از افغانها ماهها بلاتکلیف میمانند، چون کسی را ندارند که پروندهشان را پیگیری کند. آنانی که روابطی با اعضای طالبان دارند یا پول میپردازند، آزاد میشوند.»
عصمتالله درباره پیامدهای امنیتی و فکری وضعیت موجود هشدار داد و افزود: «در این بازداشتگاهها، برخی افراد با تفکرات افراطی نیز حضور دارند که بعضی مهاجران افغان با آنان روابط نزدیکی برقرار میکنند. در صورت حبس طولانی، خطر افراطی شدن مهاجران در این بازداشتگاهها وجود دارد.»
ترکیه، مسیر رسیدن به اروپا
برای بسیاری از افغانها، ترکیه یک مسیر عبور برای رسیدن به اروپا است و بسیاریها در جریان تلاش برای ورود به مرزهای اروپا، بازداشت میشوند. بر اساس گزارش سازمان «میکسد مایگریشن سنتر/مرکز تلفیقی مهاجرت»، تا دسامبر ۲۰۲۴، ترکیه میزبان ۱۰۳ هزار و ۹۲۲ پناهنده و پناهجوی ثبتشده افغان بود، در حالی که ۶۵ هزار و ۸۱۵ مهاجر افغان دیگر در وضعیت غیرقانونی در این کشور زندگی میکنند.
از میان کسانی که در این پژوهش با آنها مصاحبه شد، تنها ۶ درصد دارای وضعیت پناهندگی رسمی بودند. ۶ درصد پناهجو، ۲ درصد دارای اقامت قانونی و ۲۸ درصد هم فاقد هرگونه مدرک قانونی بودند.
از نظر پراکندگی جغرافیایی، استانبول با ۲۵ درصد بیشترین تعداد مهاجران افغان را در خود جای داده است. پس از آن، آنکارا با ۱۶ درصد، وان با ۱۳ درصد، ازمیر با ۱۱ درصد و هاتای با ۱۰ درصد قرار دارند. ۱۰ درصد از مصاحبهشوندگان نیز ساکن قونیه بودند. این پراکندگی نشان میدهد که مهاجران افغان نه تنها در کلانشهرهای غربی ترکیه، بلکه در شهرهای مرزی شرقی مانند وان نیز حضور چشمگیری دارند.
در این گزارش آمده است که ۸۴ درصد مصاحبهشوندگان اعلام کردهاند که هنوز به مقصد نهایی نرسیدهاند و ترکیه را تنها گذرگاهی موقت میدانند. آلمان با ۲۲ درصد و اروپا به طور کلی با ۲۱ درصد، پرطرفدارترین مقاصد بعدی بودند. این آمار نشان میدهد ترکیه در مسیر مهاجرت افغانها به اروپا و غرب، تنها نقش یک ایستگاه میانی را ایفا میکند، نه یک مقصد نهایی.
