در حالی که تنها ۲۲ روز تا آغاز رقابت‌های جام جهانی ۲۰۲۶ باقی مانده و هنوز هیچ‌یک از بازیکنان و اعضای کادر فنی تیم ملی فوتبال ایران روادید ورود به آمریکا را دریافت نکرده‌اند، انتشار گزارشی در وب‌سایت اتلتیک، وابسته به روزنامه نیویورک‌تایمز، درباره «ممنوعیت ورود پرچم شیر و خورشید به ورزشگاه‌های جام جهانی»، به خبر موردعلاقه رسانه‌های وابسته به جمهوری اسلامی و مقام‌های فدراسیون فوتبال ایران تبدیل شده است. با این حال بررسی‌های ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد این خبر بیش از آنکه بر پایه تصمیم رسمی فیفا باشد، به یک عملیات رسانه‌ای هماهنگ شباهت دارد.

ماجرا از گزارش روز سه‌شنبه سایت اتلتیک آغاز شد و این رسانه، بدون ارائه هیچ سندی، به نقل از «یک منبع آگاه» نوشت که فیفا «ممکن است» در مسابقات تیم ایران، مانع ورود پرچم تاریخی و ملی شیر و خورشید به ورزشگاه‌ها شود. البته در همین گزارش نیز تاکید شد که چنین تصمیمی رسما اعلام نشده و فیفا نیز در پاسخ به پرسش اتلتیک، تنها متن آیین‌نامه عمومی رفتار در ورزشگاه‌ها را ارسال کرده است.

بر اساس ماده ۳.۱.۲۴ این آیین‌نامه، ورود هرگونه پرچم، بنر یا پوشاکی که «ماهیت سیاسی، توهین‌آمیز یا تبعیض‌آمیز» داشته باشد، ممنوع است. این در حالی است که پرچم شیر و خورشید برای بسیاری از ایرانیان، نماد تاریخ و هویت ملی به شمار می‌رود.

اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ و برافراشته شدن این پرچم در صدها شهر ایران، در کنار آتش زدن گسترده پرچم جمهوری اسلامی، هم نشان داد که بخش قابل‌توجهی از مردم ایران، پرچم شیر و خورشید نشان را نماد ملی و پرچم واقعی کشور خود می‌داند.

همین نکته سبب شده است بسیاری از ناظران، روایت نشریه وابسته به نیویورک‌تایمز و مقام‌های فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی را فاقد پشتوانه حقوقی و رسانه‌ای معتبر بدانند.

ادعاهای بدون سند

پس از انتشار گزارش اتلتیک، مقام‌های فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی با اطمینان از تصمیم فیفا سخن گفتند. چنانچه مهدی محمدنبی، سرپرست تیم فوتبال ایران، امروز چهارشنبه مدعی شد فیفا «از عهده این کار برمی‌آید» و در جام جهانی قطر نیز چنین اقدام‌هایی را انجام داده بود.

امیرمهدی علوی، سخنگوی فدراسیون فوتبال، نیز گفت فیفا تصمیم گرفت تنها پرچم رسمی کشورها را در ورزشگاه‌ها مجاز بداند و این مسئله را نتیجه «پیگیری‌های دیپلماتیک» فدراسیون فوتبال ایران توصیف کرد.

با این حال، هیچ‌یک از این مقام‌ها سندی رسمی از فیفا ارائه نکردند و فیفا نیز تاکنون هیچ بیانیه‌ای درباره ممنوعیت ورود پرچم شیر و خورشید یا پرچمی جز پرچم‌ رسمی دولت‌ها به ورزشگاه‌ها، منتشر نکرده است.

هیچ مبنای روشنی وجود ندارد

بررسی‌های ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد در جام‌ جهانی‌های گذشته، هواداران تیم‌های مختلف بارها با پرچم‌ها و نمادهای غیررسمی در ورزشگاه‌ها حضور داشتند. به‌طور مثال در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، پرچم فلسطین به‌دفعات در ورزشگاه‌ها دیده شد، در حالی که فلسطین عضو کامل سازمان ملل متحد نیست. هواداران بسیاری از کشورهای آمریکای جنوبی نیز از پرچم‌های تاریخی، قومی و منطقه‌ای استفاده کردند، اما این موضوع مانع ورود آنان به ورزشگاه‌ها نشد.

در مورد ایران نیز در سال‌های گذشته، پرچم شیر و خورشید بارها در رقابت‌های جهانی رشته‌های ورزشی مختلف دیده شده است، بدون آنکه فیفا یا سایر نهادهای ورزشی برای جلوگیری از آن اقدام مشخصی انجام دهند. از همین رو، این ادعا که فیفا قرار است به صورت خاص در خاک آمریکا از ورود این پرچم جلوگیری کند، با رویه‌های گذشته و اصول کلی آزادی بیان در ایالات متحده همخوانی ندارد.

از سوی دیگر، برخلاف ادعای مقام‌های فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی، تصمیم‌گیری درباره جزئیات اجرایی ورود تماشاگران و اقلام همراه آنان به ورزشگاه‌های جام جهانی، به عهده نهادهای امنیتی و اجرایی کشور میزبان است و فیفا صرفا چارچوب‌های کلی را تعیین می‌کند.

از این رو، با توجه به قوانین آمریکا درباره آزادی بیان و فضای سیاسی کنونی واشنگتن در قبال جمهوری اسلامی، بسیار بعید به نظر می‌رسد دولت دونالد ترامپ در خاک آمریکا تصمیمی اتخاذ کند که به نفع حکومت ایران و در جهت محدود کردن نماد محبوب میلیون‌ها ایرانی مخالف جمهوری اسلامی باشد.

سه بازی ایران در خاک آمریکا

طبق برنامه رسمی جام جهانی، هر سه مسابقه تیم فوتبال ایران در مرحله گروهی در ایالات متحده و شهرهای لس‌آنجلس و سیاتل برگزار خواهد شد که هر دو شهر جمعیت قابل‌توجهی از ایرانیان مخالف جمهوری اسلامی‌ دارند و انتظار می‌رود با توجه به برگزاری تجمع‌های پرجمعیت مخالفان جمهوری اسلامی در ماه‌های گذشته در این شهرها، در زمان برگزاری این مسابقات نیز ده‌ها هزار ایرانی‌ــ‌آمریکایی با پرچم‌های ملی شیروخورشید در ورزشگاه‌ها حضور یابند.

در چنین شرایطی، اجرای هرگونه ممنوعیت گسترده علیه این پرچم نه‌تنها با واکنش منفی افکار عمومی روبرو خواهد شد، بلکه می‌تواند از منظر حقوقی و آزادی‌های اجتماعی در آمریکا نیز چالش‌برانگیز باشد.

«هدیه‌ای به جمهوری اسلامی»

روزنامه نیویورک‌پست نیز امروز چهارشنبه در یادداشتی صریح، تصمیم احتمالی فیفا و خبر منتشرشده را «توهین به آمریکا و پاداش به ملاها» توصیف کرد و نوشت پرچم شیروخورشید برای میلیون‌ها ایرانی نماد آزادی، امید و هویت تاریخی ایران است و جلوگیری از ورود آن به ورزشگاه‌ها به معنای تسلیم در برابر خواسته‌های جمهوری اسلامی خواهد بود.

نیویورک‌پست از دولت دونالد ترامپ هم خواست صریحا اعلام کند که هیچ نهاد خارجی حق ندارد در خاک آمریکا، نمایش پرچمی را که بخشی از هویت ایرانیان آمریکایی است ممنوع کند.

جمهوری اسلامی نگران جو ورزشگاه‌ها است

نگرانی جمهوری اسلامی از حضور ایرانیان مخالف در ورزشگاه‌های آمریکا موضوع تازه‌ای نیست. در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر هم هزاران ایرانی مخالف جمهوری اسلامی با شعارها و نمادهای اعتراضی در ورزشگاه‌ها حاضر شدند که تصاویر آن بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهان یافت.

اما جمهوری اسلامی برخلاف قطر، در آمریکا عملا قادر نخواهد بود هزاران نیروی سازمان‌یافته و هواداران حکومتی را برای کنترل فضای ورزشگاه‌ها اعزام کند. در نتیجه به نظر می‌رسد همین موضوع سبب شده است که مقام‌های جمهوری اسلامی و فدراسیون فوتبال ایران از هم‌اکنون تلاش کنند با انتشار اخبار تاییدنشده‌، مخالفان را از حضور در ورزشگاه‌ها دلسرد کنند.

هنوز ویزایی در کار نیست

همه این بحث‌ها در حالی مطرح می‌شود که تیم فوتبال ایران همچنان با بحران ویزا روبرو است و با وجود آنکه تنها ۲۲ روز تا آغاز مسابقات باقی مانده، هنوز هیچ‌یک از بازیکنان و اعضای کادر فنی ایران ویزای آمریکا ندارند. در نتیجه، حتی اصل حضور تیم ملی ایران در خاک آمریکا نیز هنوز زیرسوال است.

تناقض در داخل حاکمیت

هم‌زمان با تلاش فدراسیون فوتبال ایران برای القای موفقیت در مذاکرات با فیفا، روزنامه جوان، وابسته به سپاه پاسداران، با انتشار یادداشتی به این رویکرد حمله کرد و هشدار داد که جمهوری اسلامی با «خوش‌خیالی»، در حال اعزام تیم ملی به کشوری است که به گفته این روزنامه، «دشمنی‌اش با ایران آشکار است».

این اختلاف‌نظرها نشان می‌دهد که حتی در درون ساختار جمهوری اسلامی نیز درباره نحوه حضور تیم فوتبال در جام جهانی، اجماع کامل وجود ندارد.

با کنار هم گذاشتن تمام شواهد، از نبود هرگونه اعلام رسمی فیفا تا سوابق جام‌ جهانی‌های گذشته و شرایط خاص میزبانی در آمریکا، به نظر می‌رسد ادعای «ممنوعیت قطعی پرچم شیر و خورشید» بیش از آنکه یک تصمیم اجرایی باشد، بخشی از یک جنگ روانی و عملیات رسانه‌ای برای ناامید کردن مخالفان جمهوری اسلامی است.