ایران در حالی که آمریکا به محاصره دریایی خود در تنگه هرمز ادامه میدهد، بهسرعت با کمبود فضای ذخیرهسازی نفت مواجه شده است؛ وضعیتی که میتواند به گفته کارشناسان به آسیب «غیرقابلبرگشت» به بزرگترین صنعت و شریان حیاتی اقتصاد جمهوری اسلامی منجر شود.
بر اساس گزارش بلومبرگ و با استناد به تصاویر ماهوارهای، ابرنفتکشهای عظیمی در نزدیکی جزیره خارگ — یکی از مراکز حیاتی نفتی که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران را کنترل میکند — مشاهده شدهاند.
اما با توجه به اینکه در نتیجه محاصره آمریکا در دریای عمان، نفتکشها مقصدی برای تخلیه ندارند، کارشناسان میگویند این نشان میدهد حکومت از این کشتیها بهعنوان مخازن شناور استفاده میکند.
ایران بارها تلاش کرده کشتیهای خود را از محاصره دریایی آمریکا عبور دهد، اما طبق دادههای ردیابی کشتیها، این شناورها بهطور مکرر متوقف شدهاند و در روزهای اخیر دستکم شش نفتکش مجبور به بازگشت شدهاند.
گزارشها حاکی است که با پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی در خشکی، ایران در حال بارگیری نفتکشهای بزرگ خود است.
دونالد ترامپ روز یکشنبه هشدار داد که جمهوری اسلامی تا روز چهارشنبه فرصت دارد پیش از آنکه ظرفیت ذخیرهسازی به حداکثر برسد؛ موضوعی که میلیاردها دلار را در معرض خطر قرار میدهد. ایران در طول جنگ روزانه حدود ۲ میلیون بشکه نفت تولید کرده است.
درک ریسفیلد، همبنیانگذار مارکتواچ و مشاور پیشین مککینزی، گفت: «اگر ایران بهدلیل کمبود ظرفیت ذخیرهسازی مجبور شود تولید نفت و گاز را متوقف کند، این امر به بهرهوری میادین نفتی آسیب دائمی وارد خواهد کرد.»
او افزود: «این آسیب غیرقابلبرگشت خواهد بود. کاهش ظرفیت میتواند بهراحتی به نیم میلیون بشکه در روز برسد.»
پروژه تهدیدات حیاتی در اندیشکده امریکن اینترپرایز نیز برآورد کرده است که تهران احتمالا تا ۲۹ آوریل فرصت دارد پیش از آنکه تاسیسات ذخیرهسازی زمینیاش پر شود.
ارزیابی این نهاد با برآورد شرکتهای انرژی مانند «اسپکتس» Energy Aspects همخوانی دارد؛ در حالی که شرکت مشاورهای FGE NextantECA اعلام کرده ایران حدود ۱۲۲ میلیون بشکه ظرفیت ذخیرهسازی دارد که کمتر از هفت هفته زمان باقی میگذارد تا پیش از توقف تولید.
با این حال، توقف تولید در میادین نفتی نیز خطرات متعددی برای جمهوری اسلامی به همراه دارد.
توقف ناگهانی و طولانیمدت در تاسیسات تولید نفت میتواند به مخازن سوخت آسیب دائمی وارد کند و راهاندازی مجدد و بازگشت به سطح تولید پیشین را بسیار دشوارتر کند.
ریسفیلد توضیح داد: «وقتی تولید در یک میدان نفتی بهطور کامل متوقف میشود، نفوذ آب و بیثباتی شیمیایی رخ میدهد که میتواند به مشکلاتی مانند تورم رس منجر شود.»
او افزود: «برای احیای تولید، باید هزینه زیادی پرداخت شود.»
احمد بخشش اردستانی، نماینده مجلس شورای اسلامی، روز جمعه هشدار داد که در صورت توقف میادین نفتی، هزینه راهاندازی مجدد آنها فشار عظیمی بر اقتصاد از پیش آسیبدیده تهران وارد خواهد کرد.
او گفت: «باید برای این محاصره دریایی کاری انجام دهیم، زیرا اگر مجبور به تعطیلی چاههای نفت شویم، برای راهاندازی دوباره آنها به میلیاردها دلار نیاز خواهیم داشت.»
او افزود: «بستن چاههای نفت به سادگی بستن شیر آب نیست.»
همایون فلاکشاهی، رئیس تیم تحلیل نفت خام در شرکت کپلر، گفت ایران مدتهاست از کمبود سرمایهگذاری و چالشهای مدیریت مخازن رنج میبرد و در نتیجه، میانگین نرخ بازیابی آن در زمان توقف تولید حدود ۲۵ درصد است.
او در تحلیلی نوشت: شرکت ملی نفت ایران «هماکنون تحت فشار است، زیرا سهم فزایندهای از درآمدهای نفتی به کانالهای مرتبط با سپاه پاسداران هدایت میشود و این امر منابع موجود برای نگهداری و بازیابی در بخش بالادستی را کاهش میدهد.»
کارشناسان میگویند با کاهش ظرفیت ذخیرهسازی، ایران احتمالا از ناوگان نفتکشهای خود برای نگهداری مازاد استفاده خواهد کرد؛ شواهدی از این اقدام نیز هفته گذشته مشاهده شده است.
در ۲۳ آوریل، ردیابهای دریایی گزارش دادند که ایران نفتکش بسیار بزرگ «ناشا» را که پیشتر بازنشسته شده بود، در نزدیکی جزیره خارگ دوباره به کار گرفته است.
تنگه هرمز که مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان است، اکنون با توقف تقریبی تردد مواجه شده است؛ چرا که هم آمریکا و هم ایران محدودیتهایی بر عبور کشتیها اعمال کردهاند.
ترامپ از فشار اخیر بر تولید نفت ایران برای وادار کردن جمهوری اسلامی به بازگشت به مذاکرات با آمریکا استفاده کرده و محدودیت ظرفیت ذخیرهسازی را بهعنوان نوعی «بمب ساعتی» توصیف کرده است.
او به فاکسنیوز گفت: «وقتی حجم عظیمی از نفت در سیستم شما جریان دارد، اگر به هر دلیلی این جریان متوقف شود — چون نمیتوانید آن را در مخازن یا کشتیها ذخیره کنید، که برای آنها اتفاق افتاده — چه میشود؟ این خط از درون منفجر میشود، هم بهصورت مکانیکی و هم در زمین.»
او افزود: «این اتفاقی است که رخ میدهد؛ همهچیز منفجر میشود. میگویند فقط حدود سه روز تا وقوع آن زمان باقی مانده است. و وقتی منفجر شود، دیگر هرگز نمیتوان آن را به شکل قبل بازسازی کرد.»
توقف تولید نفت ایران میتواند باعث جهش قیمت سوخت در بازار جهانی شود و به اختلال روزانه ۱۲ میلیون بشکهای ناشی از جنگ بیفزاید.
