برگزاری مراسم اقامه نماز بر پیکر علی خامنهای با غیبت «خبرساز» مجتبی خامنهای همراه بود. غیبت جانشین علی خامنهای در شرایطی رخ داد که سه پسر دیگر او برای نخستینبار از زمان کشته شدن پدرشان، در یک مراسم رسمی حاضر شدند.
غیبت رهبر سوم جمهوری اسلامی در حالی رقم خورد که برخی رسانهها، پیش از برگزاری این مراسم، اقامه نماز تهران را روز حضور علنی مجتبی خامنهای در میان حامیانش توصیف کرده بودند.
ثبت حضور مصطفی، مسعود و میثم خامنهای در صف اول نماز نیز ظاهرا با اجرای دستورالعمل صداوسیما مبنی بر پرهیز از مکث روی چهره فرزندان رهبران جمهوری اسلامی همراه بود، به طوری که جز نماهای گذرای دو تا سهثانیهای، تصویر دیگری از آنها پخش شد. یکی دیگر از نکات مورد توجه تلاش مسعود خامنهای هنگام اقامه نماز برای پوشاندن صورت خود با چفیه به بهانه گریه بود که به نظر میرسید با هدف ممانعت از تصویربرداری به هنگام نزدیک شدن دوربین صداوسیما باشد.
مطابق انتظار، آیتالله جعفر سبحانی، از مراجع تقلید، اقامه نخستین نماز بر پیکر علی خامنهای و خانواده او را بر عهده داشت. همچنین، بنا بر شنیدهها و گزارش برخی رسانههای نزدیک به حاکمیت، دومین نماز روز سهشنبه به امامت جوادی آملی در مسجد جمکران و سومین نماز نیز به امامت نوری همدانی در مشهد برگزار خواهد شد؛ مراجعی که در مراسم نماز تهران حضور نداشتند.
غیبتی که بیش از هر حضوری دیده شد
با توجه به حواشی مراسم روز جمعه و گزارش برخی رسانهها درباره دلخوری و قهر حسن خمینی و خانواده رهبر اول جمهوری اسلامی نسبت به انتخاب آیه قرآن تلاوتشده در زمان حضور آنها، غیبت حسن خمینی در صف اول نماز از مهمترین نکات این مراسم بود. او که در مراسمهای نماز به امامت علی خامنهای همواره از نزدیکترین افراد به رهبر جمهوری اسلامی محسوب میشد و در صف اول میایستاد، اینبار نه او و نه برادرش علی خمینی در میان حاضران در صف نخست دیده نشدند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
چیدمان صف اول نیز نسبت به مراسم روز جمعه تغییراتی معنادار داشت. غیبت محسن رضایی و جایگزینی او با احمد وحیدی و اسماعیل قاآنی، دو چهرهای که در مراسم روز جمعه غایب بودند، از جمله حاشیههای قابل توجه این آیین نمادین به شمار میرود.
در دو سوی آیتالله سبحانی، امام جماعت مراسم، محمد محمدی گلپایگانی، رئیس دفتر علی خامنهای و پدربزرگ نوه کشتهشده او و همچنین صادق آملی لاریجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، قرار گرفته بودند.
چیدمان صف اول؛ پیامهای آشکار و پنهان قدرت
پسران خامنهای، غلامعلی حدادعادل، علی باقری کنی، برادر داماد علی خامنهای و از اعضای ارشد تیم مذاکرهکننده، در کنار محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در سمت راست آیتالله سبحانی ایستاده بودند. در سمت چپ نیز سران سه قوه و محمدجواد گلپایگانی، دیگر داماد علی خامنهای حضور داشتند. حضور علی نیکزاد، نایبرئیس اول مجلس شورای اسلامی، نیز غیبت چهرههایی مانند محمود نبویان را بیش از پیش برجسته کرد.
برخلاف مراسم روز جمعه، اکثر مقامها و چهرههای سیاسی در این مراسم حضور داشتند. با این حال، غیبت رؤسای جمهور پیشین، یعنی حسن روحانی، محمد خاتمی و محمود احمدینژاد، همچنان به صورت معناداری از ادامه شرایط خاص در حلقه اصلی کارگزاران نظام حکایت دارد.
غیبت فقهای شورای نگهبان و اعضای هیئترئیسه مجلس خبرگان، از جمله احمد جنتی نیز ادامه روند غیبت روحانیونی بود که در دوران رهبری علی خامنهای حلقه نزدیک به او را تشکیل میدادند.
از دیگر نکات قابل توجه، شیوه تصویربرداری مراسم نماز بود که تفاوتی آشکار با مراسمهای مشابه در گذشته داشت. به نظر میرسید دوربینهای صداوسیما از تصویربرداری گسترده از صفوف بعدی و نمایش فهرست حاضران منع شده بودند؛ موضوعی که میتواند تلاشی برای مدیریت غیبت برخی افراد، از جمله خانواده روحالله خمینی، تلقی شود. تا لحظه تنظیم این گزارش نیز دستکم تصویری از حسن و علی خمینی در مراسم منتشر نشده است.
یکی دیگر از موضوعات مورد توجه، حضور حمزه خلیلی، معاون اول قوه قضائیه، در صف اول نماز بود. این حضور از آن جهت قابل تأمل است که همزمان با گمانهزنیها درباره احتمال تغییر محسنی اژهای در پایان دوره پنجساله ریاست او ــ که هنوز بهطور رسمی حکمی برای تمدید آن صادر نشده ــ نام حمزه خلیلی بهعنوان یکی از گزینههای جانشینی مطرح است.
از دیگر چهرههای حاضر در صف اول حسن خجسته، برادر همسر علی خامنهای، محمدی عراقی، مسئول حوزوی دفتر رهبر پیشین، علیرضا اعرافی، رئیس حوزه علمیه قم و عضو منتخب شورای نگهبان برای شورای رهبری، هاشم حسینی بوشهری، عضو مجلس خبرگان، و احمد مروی، تولیت آستان قدس رضوی، بودند.
این روحانیون در سالهای اخیر بارها به عنوان گزینههای احتمالی جانشینی علی خامنهای مطرح شدهاند و حضور آنها غیبت افرادی مانند احمد خاتمی، احمد جنتی، محمدی کرمانی، حسن خمینی، کاظم صدیقی و محمدحسن ابوترابی را بیش از پیش به چشم میآورد.
از دیگر غایبان شاخص صفوف اول میتوان به محمد مخبر، علیرضا زاکانی، سعید جلیلی و عباس عراقچی اشاره کرد. همچنین غیبت پرویز فتاح، رئیس ستاد اجرایی فرمان امام، که از او بهعنوان یکی از مدیران آماده برای حضور در رقابتهای ریاستجمهوری آینده یاد میشود، از جمله مواردی است که در بررسی آرایش جناحهای قدرت در جمهوری اسلامی معنادار است.
مراسم نخستین نماز بر پیکر علی خامنهای در شرایطی به پایان رسید که مهمترین ویژگی آن سایه حواشی مراسم رسمی روز جمعه بر این آیین بود. با این حال، برای تحلیل دقیقتر غیبتها و چیدمانها، باید در انتظار دو مراسم نماز بعدی، بهویژه نماز پیش از خاکسپاری در مشهد، ماند؛ جایی که همچنان حامیان رهبری مجتبی خامنهای امیدوارند رهبر سوم از غیبت خارج شود و در مقام ولیفقیه جدید جمهوری اسلامی، نماز نهایی را بر پیکر پدرش اقامه کند؛ رخدادی که اگر به وقوع پیوندد، به شایعات درباره مرگ او نیز پایان خواهد داد.
