مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده آمریکا، که روز شنبه ۲۲ فروردین در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، و در پی آتشبس دوهفتهای میان طرفین آغاز شده بود، پس از ۲۱ ساعت گفتگوی فشرده، بدون دستیابی به توافق متوقف شد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری ایالات متحده، اعلام کرد که واشنگتن بدون حصول توافق مذاکرات اسلامآباد را ترک کرد. او گفت آخرین پیشنهاد واشنگتن هم به تهران ارائه شده و باید منتظر ماند و دید آیا آن را میپذیرند یا نه. پیشترعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، از «بیاعتمادی کامل» تهران به نتیجه مذاکرات بهدلیل «بدعهدیهای مکرر آمریکا» سخن گفته بود.
در حالی که برخی منابع آمریکایی از «حسن نیت» واشنگتن در جریان مذاکرات سخن میگویند، رسانههای نزدیک به حکومت ایران تاکید دارند که جمهوری اسلامی بر دستیابی به «توافقی متوازن و عادلانه» اصرار داشته و پذیرش هرگونه توافق یکجانبه را مغایر با منافع خود اعلام کرده است.
واکنشها و تنشهای حول محور مذاکرات
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت که مذاکرات در «فضایی از بیاعتمادی» انجام شد. او پیشتر در واکنش به گزارش یک رسانه آمریکایی که بهطور ضمنی به تهدید مذاکرهکنندگان ایرانی اشاره داشت، اعلام کرده بود: «برخی جریانها در آمریکا آشکارا توصیه به ترور مذاکرهکنندگان ایرانی در صورت شکست مذاکرات میکنند.»
همزمان، گزارشهایی نیز از بروز تنش میان هیئتهای مذاکرهکننده منتشر شده است. برخی رسانهها مدعیاند که اختلافات بر سر «مدیریت تنگه هرمز» به مشاجره لفظی شدید میان عباس عراقچی و استیو ویتکاف منجر شده و حتی تا آستانه درگیری فیزیکی پیش رفته، ادعایی که البته تاکنون بهطور مستقل تایید نشده است.
در حالی که برخی رسانههای خارجی گزارش داده بودند مذاکرات ممکن است چند روز ادامه داشته باشد، خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، این ادعا را رد و تاکید کرد که «از ابتدا نیز برنامهریزی برای مذاکرات یکروزه انجام شده بود».
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این خبرگزاری همچنین خواستههای ایالات متحده را «افراطی» توصیف کرد و دلیل حاصل نشدن توافق را «زیادهخواهی واشنگتن» دانست. در مقابل، رسانه اقتصادی اکوایران مدعی شد آمریکا در عمل با برخی پیشنهادهای جمهوری اسلامی موافقت کرده، اما ضمن خودداری از اعلام رسمی این توافقات به فضای رسانهای مبنی بر شکست مذاکرات دامن میزند. همچنین بعضی رسانهها مدعیاند عباس عراقچی اعلام کرده در ادامه تلاشهای دیپلماتیک، قصد دارد با مقامهای اروپایی در برلین، پاریس و لندن دیدار و گفتگو کند.
رئیسجمهوری ایران نیز همزمان با آغاز مذاکرات در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود که هیئت عالیرتبه ایران در پاکستان حاضر شده و با تمام وجود حافظ منافع ایران است و در همین راستا شجاعانه مذاکره خواهد کرد. او هنوز واکنش مشخصی به توقف مذاکرات نشان نداده است.
همزمان با انتشار اخبار مربوط به این مذاکرات، فعالان سیاسی نیز در شبکههای اجتماعی واکنشهای گستردهای نشان دادهاند. برخی از آنان درمورد آنچه «فضاسازی رسانهای» خواندهاند هشدار داده و تاکید کردهاند که نباید به روایتهای یکجانبه اعتماد کرد.
در همین حال، علیاصغر شفیعیان، مدیرمسئول انصاف نیوز و مشاور مسعود پزشکیان، نوشته است: «افکار عمومی در ایران انتظار نتایج ملموس از مذاکرات دارد، نه تکرار وعدههای توخالی.»
بازتاب بینالمللی و تحلیل رسانههای خارجی از شکست مذاکرات
واکنش رسانههای بینالمللی به توقف مذاکرات ایران و آمریکا گسترده و قابل توجه بوده است. بسیاری از این رسانهها با تمرکز بر پیامدهای ژئوپولیتیکی و اقتصادی این مذاکرات، عدم حصول توافق را نشانه تداوم تنش میان دو کشور تلقی کردند.
رسانه آمریکایی انپیآر (NPR) با انتخاب تیتر «بدون توافق»، به نقل از جی.دی. ونس، گزارش داد که عدم دستیابی به توافق، بیش از آنکه به زیان واشنگتن باشد، پیامدهای منفی بسیاری برای جمهوری اسلامی خواهد داشت. همزمان، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، پس از پایان مذاکرات، مقالهای را بازنشر کرد که در آن به امکان «محاصره کامل دریایی ایران»، بهویژه در تنگه هرمز، از سوی نیروهای آمریکایی اشاره شده است.
رسانههای منطقهای نیز به فضای پرتنش مذاکرات پرداختهاند و برخی گزارشها به گفتگوهای تنشآلود میان عباس عراقچی و یکی از اعضای ارشد هیئت آمریکایی، حتی تا آستانه درگیری فیزیکی، اشاره کردهاند.
شبکه الجزیره نیز در گزارشی تاکید کرده است که مذاکرات پس از ۲۱ ساعت بدون نتیجه پایان یافت و معاون رئیسجمهوری آمریکا هنگام ترک اسلامآباد اعلام کرد که تهران شروط واشنگتن را نپذیرفته است. در همین حال، شبکه سیانان این مذاکرات را «سرنوشتساز» توصیف کرد و نوشت نتیجه آن میتواند بر زندگی میلیونها نفر و حتی روند اقتصاد جهانی تاثیرگذار باشد. این شبکه همچنین به همزمانی این مذاکرات با تحولات منطقهای، از جمله حملات اسرائیل به لبنان، اشاره کرد و آن را عاملی در پیچیدهتر شدن فضای گفتگوها دانست.
براساس بازتابهای منتشرشده در رسانههای ایرانی، روزنامه نیویورکتایمز نیز شکست مذاکرات اسلامآباد را عاملی دانسته که میتواند دونالد ترامپ را در مقابل انتخابهای دشوار قرار دهد. در همین راستا، مجله فورچون به نقل از تحلیلگران گزارش داده است که ایالات متحده ممکن است خود را برای مرحلهای جدید از تنشها، با تمرکز بر افزایش فشار در تنگه هرمز، آماده کند.
وزارت امور خارجه پاکستان نیز با انتشار بیانیهای شکست مذاکرات را به «زیادهخواهی» نسبت داد و تصریح کرد که اسلامآباد به تلاش برای تسهیل گفتگوها ادامه خواهد داد. این وزارتخانه همچنین از هر دو طرف خواست که به آتشبس اعلامشده پایبند بمانند.
در مجموع، گزارشهای منتشرشده نشان میدهد که دو محور اصلی مانع دستیابی به توافق نهایی بوده است: نخست، درخواست ایالات متحده برای دریافت تعهد الزامآور جمهوری اسلامی مبنی بر صرفنظر کردن از برنامه تسلیحات هستهای، و دوم، اختلاف جدی بر سر نحوه مدیریت و بازگشایی تنگه هرمز، آبراهی که بهعنوان یکی از حساسترین گلوگاههای انرژی جهان، از اهمیت راهبردی بالایی برخوردار است.
