نشریه گاردین در گزارش تازه‌ای نوشت کشورهای اروپایی در حال بررسی پیشنهادهایی‌اند که بر اساس آنها، دریافت هزینه برای خدمات ناوبری در تنگه هرمز مجاز باشد، مشروط بر اینکه این مبالغ اجباری نباشند و مورد تأیید نهاد وابسته به سازمان ملل متحد، که مسئول تنظیم مقررات حمل‌ونقل دریایی است، قرار گیرند.

دیوید لمی، معاون نخست‌وزیر بریتانیا، گفت که تحمیل عوارض اجباری، اقدامی فاجعه‌بار است. با این حال، برخی دیگر از اعضای کابینه بریتانیا اذعان کردند که دریافت هزینه در ازای ارائه خدمات مشخص ناوبری در بسیاری از آبراه‌های طبیعی، از جمله تنگه مالاکا و کانال مانش، امری پذیرفته‌شده است.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که مقام‌های آمریکایی از ایران خواسته‌اند رسما اعلام کند تنگه هرمز باز است و کشتی‌هایی که از این گذرگاه حیاتی استفاده می‌کنند، دیگر هدف حمله قرار نخواهند گرفت. به گفته مقام‌های آمریکایی، کشمکش‌های قدرت در داخل تهران باعث شده دستیابی به توافق و پایبندی به آن دشوار باشد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز جمعه در شبکه‌های اجتماعی بار دیگر تأکید کرد که از نظر او تفاهمنامه آتش‌بس موقت «به پایان رسیده»، اما آمریکا همچنان مذاکرات برای دستیابی به پایان دائمی جنگ را ادامه خواهد داد.

چند ساعت بعد، او بار دیگر ایران را تهدید کرد و گفت اگر جمهوری اسلامی برای ترور او اقدام کند، «هزار موشک آماده شلیک به سمت ایران نشانه‌گیری شده است».

پیشنهاد برای تنگه هرمز بر اساس اصول حاکم بر مدیریت تنگه مالاکا تدوین شده است. این پیشنهاد را پیش‌تر عمان با همکاری حقوقدانان بریتانیایی تهیه کرده است. اکنون مسقط پیشنهاد داده کارشناسان حقوقی خود را به تهران اعزام کند تا این طرح را به طور کامل تشریح کنند.

در عین حال رسانه‌های دولتی ایران روز جمعه گزارش دادند که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز شنبه برای گفتگو درباره تنگه هرمز راهی عمان شده است.

 خبرگزاری دولتی ایرنا به نقل از اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، اعلام کرد: «این سفر بر تنگه هرمز و ایمنی کشتیرانی متمرکز خواهد بود» و «ادامه رایزنی‌هایی است که طی یکی دو ماه گذشته با عمان آغاز کرده‌ایم.»

عمان کنترل بخش عمده آب‌های قابل کشتیرانی تنگه هرمز را در اختیار دارد و با دریافت عوارض اجباری مخالف است.

همزمان، کشورهای منطقه نیز از ایران خواسته‌اند پیشنهادهای خود را شفاف‌تر بیان کند و مشخص کند که آیا پرداخت این هزینه‌ها اجباری‌اند یا نه.

سفارت ایران در لندن مدعی شده به پیشنهادهایی که به‌طور مستقل از سوی «گروه پژوهش سیاست انرژی» (Energy Policy Research Group) تهیه شده، علاقه‌مند است. این نهاد، یک مرکز پژوهشی وابسته به دانشگاه کمبریج است که در زمینه اقتصاد انرژی، سیاست انرژی و مسائل اقلیمی پژوهش می‌کند.

در گزارش این مؤسسه پژوهشی آمده است که دریافت هزینه‌ای شفاف برای خدمات، در قالب یک چارچوب منطقه‌ای فراگیر، همه طرف‌ها را به همکاری تشویق خواهد کرد. همچنین تأکید شده که این طرح صرفا به معنای اخذ عوارض از کشتی‌ها فقط به دلیل عبور از تنگه نیست.

خمیس بن محمد الشماخی، نماینده عمان، در نشست «شورای سازمان بین‌المللی دریانوردی» (IMO) در لندن در این زمینه گفت: «حق عبور رفت و آمد از تنگه‌هایی که برای ناوبری بین‌المللی استفاده می‌شوند، بر اساس حقوق بین‌الملل تضمین شده است و این اصل از دریافت عوارض عبور از کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند، پشتیبانی نمی‌کند.»

با این حال، او افزود عمان بررسی سازوکارهای داوطلبانه مرتبط با خدمات پشتیبانی ناوبری را مفید می‌داند؛ خدماتی که ایمنی و امنیت دریایی را افزایش می‌دهد، از محیط زیست دریایی حفاظت می‌کند، خطر آلودگی را کاهش می‌دهد و آمادگی برای مقابله با حوادث دریایی، از جمله برخورد کشتی‌ها و آتش‌سوزی در کشتی‌ها و نفتکش‌ها را تقویت می‌کند.

در پس این اظهارات، مطالعات جامعی قرار دارد که عمان درباره الگوی حکمرانی تنگه مالاکا، آبراهی که اقیانوس هند را به اقیانوس آرام متصل می‌کند، انجام داده است. در گزارش‌های مربوط آمده است که سالانه بیش از ۱۲۰ هزار کشتی از تنگه مالاکا و سنگاپور عبور می‌کنند.

در این داده‌ها آمده است که این سازوکار به بستری تبدیل شده که از طریق آن می‌توان به شکل جمعی به خطرات نوظهور، پیشرفت‌های فناوری و اولویت‌های زیست‌محیطی در این تنگه‌ها پرداخت. همچنین کمک‌های داوطلبانه، به‌ویژه از سوی ژاپن، نقش مهمی در تداوم فعالیت این سازوکار داشته است.

در نشست «شورای سازمان بین‌المللی دریانوردی» در لندن، ائتلافی از برخی کشورهای حوزه خلیج فارس و اروپا خواستار تصویب قطعنامه‌ای در محکومیت اقدامات ایران در تنگه هرمز و تلاش برای کنترل این آبراهه از طریق هدف قرار دادن کشتی‌ها شدند. با این حال، روسیه و چین از این قطعنامه حمایت نکردند.

روسیه اعلام کرد که این قطعنامه، ریشه‌های اصلی بحران را کاملا نادیده گرفته است. چین نیز متن آن را یک‌جانبه و فراتر از اختیارات سازمان بین‌المللی دریانوردی توصیف کرد.

این قطعنامه پس از آن مطرح شد که آمریکا طی هفته جاری بیش از ۱۵۰ هدف، عمدتا در جنوب ایران، را هدف قرار داد؛ اقدامی که به گفته واشنگتن با هدف از بین بردن توان ایران برای ایجاد مزاحمت برای کشتی‌رانی با استفاده از پهپادها، موشک‌ها و شناورهای کوچک انجام شد. ایران نیز در واکنش، پایگاه‌های آمریکا در کویت و بحرین را هدف حمله قرار داد.

بند پنجم یادداشت تفاهم ایران و آمریکا، که ماه گذشته میان واشنگتن و تهران امضا شد، ایران را متعهد می‌کند که به مدت ۶۰ روز، برای عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه، بدون دریافت هیچ‌گونه هزینه‌ای، تلاش و اقدام کند. همچنین مقرر شده بود پس از برطرف شدن موانع فنی و نظامی، عبور کشتی‌های تجاری حداکثر ظرف ۳۰ روز از سر گرفته شود.

آمریکا تاکید کرده است که این یادداشت تفاهم به معنای آن نیست که کشتی‌ها فقط با اجازه ایران و صرفا از مسیرهایی که تهران تعیین می‌کند حق عبور داشته باشند.

در بخش دیگری از این یادداشت تفاهم، ایران متعهد شده است با عمان درباره تدوین یک برنامه بلندمدت برای مدیریت تنگه هرمز مذاکره کند.

سپاه پاسداران در بیانیه‌ای که روز پنجشنبه منتشر کرد، مدعی شد که بر اساس برداشت خود از مفاد این یادداشت تفاهم، به تعهداتش عمل کرده است. این نهاد بار دیگر تهدید کرد که «بیگانگان هیچ نقشی در این سرزمین یا تنگه هرمز ندارند».

آمریکا همچنان کشتی‌های تجاری را به استفاده از مسیر جنوبی تشویق می‌کند. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده است که از اوایل ماه مه تاکنون، نیروهای این کشور «به عبور موفق بیش از ۸۰۰ کشتی تجاری و انتقال بیش از ۳۸۰ میلیون بشکه نفت خام از این گذرگاه حیاتی تجارت جهانی کمک کرده‌اند.»

اکنون دیپلمات‌ها این موضوع را بررسی می‌کنند که آیا تهران اصرار دارد همه کشتی‌ها برای کاهش صف طولانی شناورها از مسیر شمالی نزدیک به سواحل ایران عبور کنند، یا صرفا می‌خواهد همه کشتی‌ها برای استفاده از مسیر جنوبی، از ایران و «سازمان تنگه خلیج فارس» این کشور مجوز دریافت کنند.