سال تحصیلی جدید در افغانستان روز پنجشنبه پنجم فروردین، برای پنجمین سال متوالی، بدون باز شدن درهای مدارس، دانشگاه‌ها به‌ روی دختران آغاز شد. هم‌زمان، طالبان که در این مدت با صدور ده‌ها فرمان، دختران و زنان را از صحنه زندگی اجتماعی حذف و امکان تحصیل و اشتغال را از آنان سلب کرده‌اند، از گسترش مدارس جهادی و تولید محتوای آموزشی جدید خبر داده‌اند.

نورالحق انور، رئیس اداره امور طالبان، در مراسمی به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید در کابل، با تاکید بر «تصحیح» محتوای آموزشی در نظام معارف افغانستان، گفت محتوای کتب درسی در دولت پیشین «از خارج وارد شده بود» و این گروه در تلاش است «محتوای اسلامی» را جایگزین آن کند.

انور همچنین ادعا کرد دولت پیشین افغانستان در دانشگاه‌ها به‌جای مسجد، کتابخانه ایجاد می‌کرد و این اقدام زمینه‌ساز «بی‌حیایی» شده بود. این مقام طالبان با تاکید بر گذاشتن ریش و پوشیدن لباس‌های سنتی، گفت این اقدام برای حفظ «فرهنگ افغانی» الزامی است و دانشجویان و استادان باید آن را رعایت کنند.

تاخیر در پرداخت حقوق معلمان

معلمان در افغانستان از پنج تا ۱۸ هزار افغانی حقوق می‌گیرند، اما در دو ماه گذشته، بیشتر آنان این حقوق را دریافت نکرده‌اند. هنوز درباره تاخیر در پرداخت حقوق معلمان توضیحی ارائه نشده است.

شماری از معلمان در اعتراض به پرداخت نشدن حقوقشان، پیام‌هایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده و از طالبان خواسته‌اند به این موضوع رسیدگی کنند.

با این حال مقام‌های طالبان در مراسم آغاز سال تحصیلی جدید در کابل، به حق تحصیل و اشتغال زنان و دختران و نیز شکایت‌های معلمان هیچ اشاره‌ای نکردند. عبدالسلام حنفی، معاون اقتصادی نخست‌وزیر طالبان، در سخنرانی خود گفت که معلمان نباید به دلیل پایین بودن حقوق، کم‌کاری کنند و از آنان خواست وقت دانش‌آموزان را هدر ندهند و از زمان کاری خود بیشترین استفاده را ببرند.

در کنار بی‌توجهی طالبان به پرداخت حقوق معلمان، هزاران معلم هم که در دولت‌های پیشین افغانستان استخدام شده بودند، با بازگشت طالبان به قدرت، بیکار شدند. طالبان با جذب روحانیون و فارغ‌التحصیلان مدارس دینی، تلاش کرده‌اند محتوای آموزشی مدارس را نیز مذهبی‌تر کنند.

تقویت مدارس جهادی و تضعیف نظام آموزش مدرن

با وجود اعتراض‌های گسترده به محرومیت دختران و زنان از حق تحصیل و اشتغال، مقام‌های طالبان بدون اشاره به تحصیل دختران، همچنان بر گسترش مدارس جهادی تاکید کردند.

در بیانیه‌ وزارت معارف به مناسبت آغاز سال تحصیلی، آمده است که سال گذشته در ۴۲۰ شهرستان افغانستان، مدارس جهادی مجهز به خوابگاه برای دانش‌آموزان ایجاد شد و تلاش‌ها برای افزایش این مدارس ادامه دارد. بر اساس این بیانیه، خوابگاه‌های این مدارس ظرفیت پذیرش هم‌زمان ۵۰ نفر را دارند. در چهار سال گذشته، به فرمان ملا هبت‌الله آخندزاده، در مرکز ۳۴ شهر افغانستان، مدارس جهادی با ظرفیت پذیرش هزار و ۲۰۰ نفر ایجاد شده است.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، ۱۶ ژانویه گفته بود بیش از ۲۰ هزار مدرسه دینی و جهادی تحت پوشش وزارت معارف فعالیت دارند. به گفته او، حدود ۲.۵ میلیون دانش‌آموز در این مدارس علوم دینی می‌آموزند.

او که در مدرسه جهادی قندهار سخن می‌گفت، تاکید کرد طالبان به مدارس دینی و جهادی توجه ویژه‌ای دارند و محتوای آموزشی مدارس را نیز «اصلاح» کرده‌اند.

در حالی‌ که مدارس دینی و جهادی در محور توجه طالبان قرار دارند، در پنج سال گذشته ده‌ها مرکز آموزشی مخفی که فعالان زن برای آموزش دختران ایجاد کرده بودند، بسته شده‌اند. سازمان حقوق بشری رواداری در گزارشی که روز پنجشنبه منتشر شد، اعلام کرد زنان و دختران در افغانستان با محرومیت هدفمند از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی مواجه‌اند.

در این گزارش آمده است که طالبان با تداوم ممنوعیت تحصیل دختران بالاتر از کلاس ششم، نه‌تنها مدارس رسمی، بلکه آموزشگاه‌های خصوصی و مخفی را نیز بسته و آموزگاران را بازداشت کرده‌اند. هم‌زمان، محدودیت‌هایی مانند الزام همراهی «محرم» برای رفت‌وآمد، کاهش ساعات آموزشی و جلوگیری از حضور دختران کم‌سن در مدارس، دامنه دسترسی به آموزش را بیش‌از‌پیش محدود کرده است.

در کنار این، زنان در افغانستان از حق کار، آزادی رفت‌وآمد و مشارکت اجتماعی نیز به‌طور گسترده محروم شده‌اند. این گزارش نشان می‌دهد سیاست‌های طالبان، به‌ویژه از طریق اجرای قانون «امر به معروف و نهی از منکر»، به تشدید تبعیض و کنترل اجتماعی بر زندگی زنان انجامیده و آنان را از دسترسی برابر به فرصت‌های شغلی و عدالت محروم کرده است. این محدودیت‌ها نه‌تنها حضور زنان را در عرصه عمومی به حداقل رسانده، بلکه بر زندگی فردی و اجتماعی آنان اثر عمیقی به جا گذاشته و شکاف جنسیتی را در افغانستان به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش داده است.