در شرایطی که صنعت سیمان یکی از ارکان اصلی زنجیره ساخت‌وساز و اجرای پروژه‌های عمرانی در ایران به شمار می‌رود، تشدید محدودیت‌های انرژی بار دیگر این صنعت راهبردی را در معرض بحران قرار داده است. فعالان صنعت سیمان می‌گویند جیره‌بندی برق کارخانه‌ها در کنار کمبود گاز سهمیه‌ای، ظرفیت تولید را به‌شدت کاهش داده و زمینه افزایش قیمت سیمان و اختلال در تامین نیاز بازار را فراهم کرده است.

گزارش‌هایی که تشکل‌های صنفی و رسانه‌های تخصصی حوزه معدن و صنایع معدنی منتشر کرده‌اند نشان می‌دهد که بسیاری از واحدهای تولیدی سیمان در ماه‌های اخیر با کاهش تولید یا توقف بخشی از خطوط خود روبه‌رو شده‌اند؛ وضعیتی که پیامدهای گسترده‌ای برای بازار مسکن، پروژه‌های عمرانی و زیرساختی کشور دارد.

فعالان صنعت سیمان در هفته‌های اخیر بارها درمورد آثار تصمیم‌های جدید وزارت نیرو هشدار داده‌اند. به گفته تولیدکنندگان، محدودیت‌های اعمال‌شده بر مصرف برق کارخانه‌های سیمان در فصل گرم سال، امکان بهره‌برداری از ظرفیت واقعی واحدهای تولیدی را به‌شدت کاهش داده است.

دبیرکل انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان اعلام کرده است که ابلاغیه جدید وزارت نیرو محدودیت‌های گسترده‌ای را برای مصرف برق کارخانه‌های سیمان در نظر گرفته و ادامه این روند ممکن است تامین نیاز بازار داخلی را با اختلال جدی مواجه کند.

علی‌اکبر الوندیان با اشاره به محدودیت ۶۰ روزه برق صنایع سیمانی گفته است، این تصمیم بدون هماهنگی با وزارت صنعت، معدن و تجارت و تشکل‌های تولیدی اتخاذ شده و در عمل بخش بزرگی از ظرفیت تولید کشور را از مدار خارج خواهد کرد.

بر اساس جزئیات منتشرشده، کارخانه‌های سیمان در ماه‌های خرداد و شهریور تنها به حدود ۴۰ درصد برق مورد نیاز خود دسترسی خواهند داشت و این میزان در تیر و مرداد به حدود ۱۵ درصد کاهش می‌یابد. تولیدکنندگان می‌گویند این سهمیه عملا تنها امکان روشن نگه داشتن تجهیزات ضروری را فراهم می‌کند و ادامه فعالیت خطوط تولید با این میزان برق امکان‌پذیر نیست.

برخی فعالان این صنعت معتقدند محدودیت‌های جدید به معنای حذف نزدیک به ۹۰ درصد انرژی مورد نیاز کارخانه‌ها است؛ وضعیتی که می‌تواند تولید سیمان را در بخش قابل توجهی از کشور متوقف کند.

بحران دوگانه برق و گاز؛ چالش مزمن صنایع سیمانی

مشکلات صنعت سیمان تنها به کمبود برق محدود نمی‌شود. کارخانه‌های سیمان در سال‌های اخیر همزمان با دو بحران مزمن مواجه بوده‌اند: کمبود برق در فصل تابستان و محدودیت تامین گاز در ماه‌های سرد سال.

این وضعیت موجب شده بخش قابل توجهی از ظرفیت اسمی تولید سیمان کشور بلااستفاده بماند و هزینه‌های تولید به طور مستمر افزایش یابد. گزارش‌های منتشرشده درباره وضعیت انرژی صنایع سیمانی نشان می‌دهد کارخانه‌ها ناچار شده‌اند برای جبران کمبود گاز از سوخت‌های جایگزین استفاده کنند؛ اقدامی که هزینه تولید را به شکل محسوسی افزایش داده است.

بر اساس آمارهای موجود، صنعت سیمان روزانه به حدود ۲۸ میلیون مترمکعب گاز نیاز دارد، اما تنها حدود پنج میلیون مترمکعب آن تامین می‌شود. بخش باقی‌مانده از طریق مصرف مازوت و سایر سوخت‌های جایگزین جبران می‌شود که علاوه بر افزایش هزینه انرژی، هزینه‌های حمل‌ونقل و نگهداری را نیز به تولیدکنندگان تحمیل می‌کند.

کارشناسان اقتصادی می‌گویند سیمان یکی از انرژی‌برترین صنایع کشور است و هرگونه اختلال در تامین برق یا گاز، مستقیما بر حجم تولید و عرضه آن تاثیر می‌گذارد. در نتیجه کاهش تولید به‌سرعت خود را در بازار نشان می‌دهد و موجب افزایش قیمت‌ها می‌شود.

جهش قیمت سیمان؛ محصول مستقیم کاهش عرضه

بررسی معاملات سیمان در بورس کالا و گزارش‌های تحلیلی بازار نشان می‌دهد قیمت این محصول طی سه سال گذشته روندی صعودی و پرشتاب داشته است. گزارش‌های منتشرشده درباره معاملات سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد میانگین قیمت سیمان تنها در هفت ماه نخست آن سال بیش از ۳۶.۵ درصد افزایش یافته؛ رقمی که از نرخ تورم عمومی در همان دوره فراتر بوده است.

در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نیز روند افزایش قیمت ادامه یافته و بازار سیمان تحت تاثیر محدودیت‌های تولید، افزایش هزینه انرژی، رشد هزینه حمل‌ونقل و افزایش قیمت مواد اولیه با نوسان‌های مداوم مواجه بوده است.

در برخی مناطق کشور، قیمت سیمان پاکتی در مقایسه با سال‌های گذشته بیش از دو برابر شده و تولیدکنندگان از افزایش ۷۰ تا ۱۰۰ درصدی هزینه برخی نهاده‌های تولید خبر داده‌اند.

فعالان صنعت سیمان معتقدند میان کاهش تولید و رشد قیمت رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. هر بار که محدودیت‌های برق و گاز موجب افت تولید شده، حجم عرضه در بورس کالا کاهش یافته و بازار با کمبود نسبی مواجه شده است. نتیجه این وضعیت، افزایش قیمت و شکل‌گیری انتظارات تورمی در بازار مصالح ساختمانی بوده است.

افزایش قیمت سیمان چه اثری بر بازار مسکن دارد؟

سیمان یکی از مهم‌ترین مصالح ساختمانی به شمار می‌رود، اما سهم مستقیم آن در هزینه ساخت هر مترمربع ساختمان نسبتا محدود است. بر اساس گزارش‌های رسمی حوزه مسکن، سهم سیمان در هزینه ساخت هر مترمربع واحد مسکونی بین ۲.۵ تا ۳ درصد برآورد می‌شود. در مقابل، سهم فولاد در برخی پروژه‌ها به حدود ۱۴ درصد می‌رسد.

با این حال، کارشناسان تاکید می‌کنند که تاثیر سیمان بر بازار مسکن صرفا به سهم مستقیم آن در هزینه ساخت محدود نمی‌شود. کاهش تولید سیمان اجرای پروژه‌های ساختمانی و عمرانی را با تاخیر مواجه می‌کند و از این طریق هزینه‌های مالی سازندگان را افزایش می‌دهد.

همچنین افزایش قیمت سیمان معمولا به رشد قیمت سایر مصالح ساختمانی و تشدید انتظارات تورمی در بازار منجر می‌شود؛ روندی که در نهایت بر قیمت تمام‌شده مسکن اثر می‌گذارد.

سیمان یکی از کالاهای پایه در اقتصاد عمرانی ایران محسوب می‌شود و تقریبا کل پروژه‌های ساختمانی، راه‌سازی، سدسازی، توسعه زیرساخت‌های شهری و طرح‌های مسکن دولتی به آن وابسته‌اند. به همین دلیل هرگونه اختلال در تولید یا عرضه این محصول زنجیره ساخت‌وساز را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

صادرات آسیب‌دیده و چشم‌انداز نگران‌کننده نیمه دوم سال

در کنار بحران انرژی، فعالان صنعت سیمان از پیامدهای کاهش صادرات نیز ابراز نگرانی کرده‌اند. به گفته تولیدکنندگان، اختلال‌های ایجادشده در حمل‌ونقل دریایی پس از جنگ اخیر، بخشی از بازارهای صادراتی سیمان ایران را تحت تاثیر قرار داده است.

کارخانه‌های مستقر در استان‌های جنوبی کشور، که بخش مهمی از صادراتشان به کشورهای حوزه خلیج فارس است، اکنون با کاهش درآمدهای ارزی مواجه شده‌اند. این موضوع توان مالی بسیاری از واحدهای تولیدی را کاهش داده و فشار مضاعفی بر صنعت وارد کرده است.

کارشناسان معتقدند همزمانی محدودیت‌های انرژی، کاهش صادرات و افزایش هزینه‌های تولید، صنعت سیمان را وارد مرحله‌ای حساس کرده است. آنها هشدار می‌دهند که بخشی از ظرفیت تولید کشور در حال خروج از مدار است و آثار این روند به‌تدریج در بازار ساخت‌وساز نمایان خواهد شد.

برخی فعالان صنعت ساختمان نیز معتقدند افزایش اخیر قیمت مسکن و کند شدن روند اجرای پروژه‌های عمرانی تنها بخشی از پیامدهای بحران فعلی است. به گفته آنان، رکود تورمی موجود در بخش ساخت‌وساز عمدتا ناشی از مشکلات نیمه دوم سال گذشته است و آثار کامل محدودیت‌های جدید انرژی بر صنعت سیمان احتمالا در نیمه دوم سال جاری آشکار خواهد شد.