یافتههای پژوهشی گسترده در بریتانیا نشان میدهد یائسگی در زنان با تغییراتی در ساختار مغز همراه است که به الگوهای بیماری آلزایمر شباهت قابلتوجهی دارند.
این یافتهها حاصل بررسی دادههای نزدیک به ۱۲۵ هزار زن است که از میان آنها، حدود ۱۱ هزار نفر تحت اسکن مغزی امآرآی قرار گرفتند. پژوهشگران حدس میزنند کاهش ماده خاکستری در نواحی مرتبط با حافظه و هیجان میتواند تا حدی توضیح دهد که چرا زنان بهطور کلی بیش از مردان در معرض خطر زوال عقلاند.
به گزارش سرویس جهانی بیبیسی بر اساس این مطالعه که در نشریه «پزشکی روانشناختی» (Psychological Medicine) منتشر شد، استفاده از درمان جایگزینی هورمونی (HRT) نتوانست از کاهش ماده خاکستری جلوگیری کند.
ماده سفید و ماده خاکستری هر دو از اجزای اساسی مغز و نخاعاند. ماده خاکستری از جسم سلولی نورونها و دندریتهای آنها (زائدههای کوتاهی که با نورونهای مجاور ارتباط برقرار میکنند) تشکیل شده است. ماده سفید از آکسونهای بلند نورونها تشکیل میشود که پیامهای عصبی را به نواحی دورتر مغز و نخاع منتقل میکنند.
تغییرات مغزی مشاهدهشده در چه نواحی رخ دادند؟
این تغییرات در بخشهای زیر مشاهده شدهاند:
ــهیپوکامپ: ناحیهای که نقش اصلی در یادگیری و حافظه دارد
ــ قشر انتورینال: منطقهای ضروری برای شکلگیری خاطرات و جهتیابی فضایی
ــ قشر کمربندی قدامی: بخشی که به تمرکز و تنظیم هیجانات کمک میکند
پروفسور باربارا سهاکیان، نویسنده ارشد مطالعه از دانشگاه کمبریج، گفت: «نواحی از مغز که در آنها این تفاوتها را مشاهده کردیم، همان بخشهاییاند که معمولا در بیماری آلزایمر درگیر میشوند. یائسگی میتواند زنان را در سالهای بعد آسیبپذیرتر کند. هرچند این یک یافته قطعی نیست، ممکن است توضیح دهد چرا موارد زوال عقل در زنان تقریبا دو برابر مردان است.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
بر اساس دستورالعملهای خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS)، درمان جایگزین هورمونی میتواند برای علائم یائسگی مانند اختلالات خواب و گرگرفتگی موثر باشد. با این حال به گفته پژوهشگران، درک ما از آثار یائسگی و مصرف هورمونهای جایگزین بر مغز، حافظه و خلقوخو هنوز محدود است.
این مطالعه نشان داد زنانی که هورمونهای جایگزین مصرف میکردند (هورموندرمانی پس از یائسگی)، بیشتر در معرض مشکلات سلامت روان بودند؛ با این حال، سلامت روان بسیاری از آنها پیش از تجویز این دارو نیز ضعیف بود.
دکتر کریستل لنگلی، از پژوهشگران این مطالعه، تاکید کرد که باید به طیف گسترده چالشهایی که یائسگی میتواند به همراه داشته باشد، توجه شود و گفت: «همه ما باید به سلامت زنان در دوران یائسگی، نه فقط از نظر جسمی بلکه از نظر روانی، حساستر باشیم. در گفتن آنچه تجربه میکنید و درخواست کمک، هیچ دلیلی برای شرمساری وجود ندارد.»
پرسشهای بیپاسخ
پروفسور چانا جایاسنا، متخصص هورمون از کالج امپریال لندن، معتقد است تاثیر هورموندرمانی بر سلامتی مغز در دوران یائسگی همچنان محل بحث است و مطالعات بالینی قدیمی، از جمله طرح ابتکار سلامت زنان هم نتوانسته است به این موضوع پاسخ روشنی بدهند. با این حال این مسئله میلیونها زن را تحت تاثیر قرار میدهد و شایسته توجه جدی در آینده است.
در همین حال، میشل دایسون از انجمن آلزایمر بریتانیا، یادآور میشود که حدود دوسوم مبتلایان به آلزایمر در بریتانیا، زناناند و اگرچه هنوز بهطور کامل نمیدانیم چرا زنان بیش از مردان آسیبپذیرند، تصور میشود هورمونها در این موضوع نقش داشته باشند.
او افزود: «این مطالعه بزرگ درباره اینکه یائسگی چگونه بر مغز تاثیر میگذارد، از جمله تغییرات فیزیکی مانند کاهش حجم مغز، شواهد بیشتری ارائه میدهد، اما بدون پیگیری بلندمدت شرکتکنندگان برای بررسی اینکه آیا بعدها به زوال عقل مبتلا میشوند یا نه، نمیتوان با قطعیت گفت این تغییرات مغزی مرتبط با یائسگی خطر زوال عقل را افزایش میدهند.»
دایسون یاداوری کرد که ورزش منظم، سیگار نکشیدن و محدود کردن مصرف الکل میتواند به کاهش خطر زوال عقل کمک کند.
