رسانه وال‌استریت ژورنال در گزارشی که روز دوشنبه منتشر کرد به فروش نفت غیرقانونی ایران در سال ۲۰۲۵ پرداخت و نوشت که اگرچه ایران نفت بیشتری نسبت به سال‌های گذشته صادر کرده، درآمد کمتری از آن به دست آورده است.

بر اساس این گزارش، کاهش قیمت جهانی نفت خام، درآمد بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت را کاهش داد، اما درمورد ایران مساله دیگری هم وجود دارد که باعث شده درآمدش از فروش نفت بسیار کمتر شود. دلیل عمده این موضوع به تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران بازمی‌گردد و این که در چنین شرایطی، شبکه‌ای از واسطه‌ها و خریداران از جمله چین از موقعیت متزلزل رژیم و وابستگی آن به درآمد نفت سوءاستفاده می‌کنند. آنها می‌دانند که تهران راه‌های دیگری برای تخلیه نفت تحریم‌شده خود، به جز از طریق ناوگان سایه ندارد. نظور از ناوگان سایه، ناوگان اشباح یا ارواح،‌ تانکرهایی است که در جریان صادرات نفت تحریم روسیه و ایران از خود نشانه و ردی بر جای نمی‌گذارند.

وال‌استریت ژورنال نوشت که در شرایط بحرانی جمهوری اسلامی، کسانی که در تجارت نفت ایران دخیل هستند، هزینه‌های بیشتری را برای جابجایی نفت خام مطالبه می‌کنند. خریداران همچنین از محدودیت‌های اعمال شده بر رژیم حاکم بر ایران برای دریافت نفت تحریم‌شده با تخفیف‌های بیشتر سوءاستفاده می‌کنند.

کاهش درآمد نفتی، بحران اقتصادی در ایران را سبب شده که یکی از عوامل تظاهرات مردمی گسترده دی ماه بود که با خشونت و سرکوب نیروهای حکومت مواجه شد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد در پاسخ به سرکوب معترضان از سوی جمهوری اسلامی، تحریم‌های جدیدی علیه این کشور وضع می‌شود و افراد و نهادهای مرتبط با «پولشویی درآمد حاصل از فروش نفت و پتروشیمی ایران به بازارهای خارجی» شامل مجازات می‌شوند.

ایران، یکی از اعضای بنیانگذار اوپک، حدود سه درصد از تولید روزانه نفت جهان را بر عهده دارد. برخی از تحلیلگران تخمین می‌زنند که فروش سالانه نفت خام ایران در سال گذشته حدود ۳۰ میلیارد دلار بوده است و ایران از حدود دو سوم آن سود برده است. به گفته مقامات و تحلیلگران صنعت نفت، سود تهران در سال‌های گذشته گاهی اوقات بسیار بیشتر بوده است، اگرچه آمار دقیقی در دسترس نیست.

گرگوری برو، تحلیلگر شرکت مشاوره گروه اوراسیا، در این زمینه معتقد است که تحریم‌ها به این معنی است که مقامات جمهوری اسلامی و سایر افراد درگیر در تجارت این کالای غیرقانوین باید واسطه‌های جدیدی برای کمک به دور زدن آنها ایجاد کنند و در این میان، هرکس می‌خواهد سهم بیشتری ببرد.

قطعی اینترنت نیز که همزمان با گسترش تظاهرات در سراسر ایران اعمال شد، سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) را از وضعیت فعلی بخش نفت ایران بی‌خبر گذاشته و تلاش‌ها برای نظارت بر سطح تولید و حفظ ثبات بازار را پیچیده کرده است.

جمهوری اسلامی ایران نفت خام خود را عمدتا به پالایشگاه‌های کوچک چینی معروف به «تی‌پات‌ها» می‌فروشد که در سطح بین‌المللی فعالیت نمی‌کنند اما برای رقابت در داخل کشور به نفت خام ارزان نیاز دارند.

کاهش درآمد نفتی ایران، درآمدهای ارزی این کشور را هم که برای پرداخت هزینه واردات و حمایت از ریال به شدت تضعیف شده به آن وابسته است، کاهش داده است.  در چنین شرایطی، ترامپ اعلام کرده است که ۲۵ درصد تعرفه بر کشورهایی که با ایران تجارت می‌کنند، اعمال خواهد کرد و این به تهدیداتی که شریان حیاتی نفت این کشور با آن مواجه است، می‌افزاید.

تاثیر اعلام این میزان تعرفه از سوی ترامپ هنوز بر صادرات نفت ایران تاکنون آشکار نشده است، اما همچنان تهدیدی برای جمهوری اسلامی به شمار می‌رود. تحلیلگران می‌گویند واشنگتن ممکن است بخواهد از اعمال تعرفه جدید بر چین، خریدار اصلی نفت ایران، خودداری کند اما در هر حال وضع تعرفه‌های جدید بر شرکای ایران می‌تواند فرار از تحریم‌ها را برای تهران دشوارتر و گران‌تر کند.

از زمان جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی با اسرائیل، ایران توانسته حجم صادرات نفت خود را با وجود تحریم‌ها تثبیت کند و حتی در برخی ماه‌ها آن را افزایش دهد.

ایران در ماه اکتبر، نزدیک به دو میلیون بشکه در روز صادر کرد که طبق گزارش کپیتال اکونومیکس، بالاترین میزان چند سال اخیر است. در کل، در سال ۲۰۲۵، ایران بیش از هر سال دیگری از سال ۲۰۱۸ نفت فروخته است. برای دستیابی به این هدف، ایران به چین و ناوگان سایه آن که در حال حاضر شامل ۶۱۳ نفتکش، از جمله ۱۸۰ نفتکش بسیار بزرگ است، تکیه کرده است.

پالایشگاه‌های کوچک چینی که ناوگان سایه آنها را تأمین می‌کند، کمتر در معرض تحریم‌ها قرار دارند و عطش آنها برای نفت خام با تخفیف، بشکه‌های نفت ایران را جذاب می‌کند. طبق گزارش کپیتال اکونومیکس، نفت خام ایران حدود ۱۵ درصد از واردات نفت خام چین را تشکیل می‌دهد. چین واردات نفت ایران را در آمار رسمی خود لحاظ نمی‌کند.

با این حال، ایران تنها گزینه برای پالایشگاه‌های چینی نیست. نفت روسیه که از زمان حمله مسکو به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از سوی غرب تحریم شده است، نیز در فهرست خرید انرژی چین قرار دارد. این امر به خریداران چینی اجازه داده است که برای بشکه‌های نفت ایران تخفیف بیشتری درخواست کنند.

از زمان اعمال تحریم‌های جدید غرب علیه جمهوری اسلامی در سال گذشته، نفت خام ایران در مقایسه با نفت برنت بین‌المللی ارزش خود را از دست داده است: در حالی که یک بشکه نفت ایران در آغاز سال ۲۰۲۵ با یک دلار کمتر از معیار جهانی فروخته می‌شد، طبق گزارش کپلر تا پایان سال هشت دلار ارزان‌تر بود.

رساندن نفت خام به پالایشگاه‌های چینی نیز دشوارتر و پرهزینه‌تر شده است. هزینه انتقال‌های به اصطلاح کشتی به کشتی که برای پنهان کردن مبدا واقعی محموله مورد نیاز است، افزایش یافته است، زیرا هر کسی در طول زنجیره تامین که با نفت تحریم‌شده سروکار دارد، هزینه‌های جدیدی را متحمل می‌شود و قیمت‌های خود را افزایش می‌دهد.

تحلیلگران می‌گویند که مقامات جمهوری اسلامی به یافتن راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌ها ادامه خواهند داد، اما باید با درآمد کمتر دست و پنجه نرم کنند.

تحلیلگران می‌گویند با توجه به اینکه دولت ترامپ به دنبال نفتکش‌های ناوگان سایه در آب‌های بین‌المللی است، انتظار می‌رود هزینه‌های حمل و نقل نیز افزایش یابد. ایالات متحده تاکنون شش نفتکش را که نفت را از ایران، روسیه یا ونزوئلا منتقل کرده‌اند، توقیف کرده و قول اقدامات بیشتری را داده است.