آیا از ترسیدن و ترساندن لذت می‌برید یا اینکه جزو آن دسته افرادی هستید که از خانه‌های وحشت و فیلم‌های ترسناک دوری می‌کنید تا کابوس شبانه نبینید. در هر صورت، سی‌ان‌ان به نقل از پاملا راتلج، مدیر مرکز «پژوهش روان‌شناسی رسانه» در کالیفرنیا، می‌نویسد که نحوه واکنش ما به ترس به نوع ارتباط‌ ما با جهان بستگی دارد.

به‌گفته راتلج، که در زمینه کاربرد مثبت رسانه‌ها پژوهش می‌کند، افرادی که به‌دنبال هیجان و تجربه‌های تازه‌اند، معمولا از ژانر وحشت خوششان می‌آید، چون این ژانر هیجانی امن و نو برایشان ایجاد می‌کند. راتلج که استاد دانشگاه و نویسنده کتاب «کشف روانشناسی مثبت: علم شادمانی و سعادت» نیز هست، می‌گوید: «افرادی که حس همدردی بالایی دارند، احساسات را جذب می‌کنند و به همین دلیل ممکن است پریشانی احساسی شخصیت‌ها را احساس کنند.» به گفته او، «این وضعیت با وضعیت افراد مضطرب که بیشتر به حالت استرس واکنش نشان می‌دهند فرق دارد. در هر دو حالت، تجربه ممکن است ناخوشایند باشد.» 

ترس چگونه خواب را مختل می‌کند؟

جنیفر مانت، متخصص خواب در دانشگاه یوتا، توضیح می‌دهد که مغز ما هنگام خواب در حال پردازش احساسات و اتفاقات روز است. اگر در طول روز صحنه‌ها یا تصاویر ترسناک دیده باشید، ممکن است همان‌ها سر از خواب شما دربیاورند و حتی به کابوس بدل شوند. این فقط مربوط به فیلم‌های ترسناک نیست. شنیدن قصه‌های دلهره‌آور، خواندن کتاب‌های خوف‌آور یا رفتن به خانه‌های وحشت نیز خواب را بر هم می‌زند، به‌خصوص برای کسانی که تخیل قوی دارند یا تجربه‌های آسیب‌زا را پشت سر گذاشته‌اند.

ترس می‌تواند اختلالات خواب مانند راه رفتن، حرف زدن در خواب، وحشت شبانه، فلج خواب یا توهمات مرتبط با خواب را تشدید کند. مانت می‌گوید: «این اختلال‌ها معمولا با اضطراب تشدید می‌شوند. اگر کسی تجربه‌هایی از این دست داشته باشد، ترس شدید ممکن است همان شب حمله‌‌ای جدید را فعال کند.»

چه چیز یک فیلم را آن‌قدر ترسناک می‌کند که نتوان پس از دیدنش راحت خوابید؟

نخستین‌بار که فیلم «جن‌گیر» دیده شد، صحنه سوپ‌پاشی شاید خنده‌دار به نظر می‌رسید، اما سکانس دوش‌گرفتن در فیلم «روانی» هیچکاک برای بسیاری از تماشاگران چنان تاثیرگذار بود که شب‌ها چراغ را روشن می‌گذاشتند. پرسش این است که چرا «روانی» چنین اثر عمیقی ایجاد می‌کند؟

مایکل گرابوفسکی، استاد ارتباطات و هنرهای رسانه‌ای در دانشگاه منهتن و پژوهشگر عصب‌شناسی سینما، عامل اصلی را «غافلگیری» می‌داند. به‌گفته او، فیلم‌های ترسناک نه‌تنها بر «ترس»، که تا حد زیادی بر «شوک ناگهانی» تکیه دارند. او این مثال را می‌آورد: در فیلم «بیگانگان» تماشاگر انتظار دارد با یک فیلم علمی‌تخیلی روبه‌رو شود، اما ناگهان با صحنه‌ای مواجه می‌شود که موجودی از سینه بیرون می‌جهد و قطرات بزاقش مثل باران فرو می‌ریزند.

این پرش‌های ناگهانی مغز را در حالت آماده‌باش نگه می‌دارند، حالتی که برای خواب مناسب نیست. برای خوابیدن باید احساس امنیت کنید تا سیستم دفاعی بدن کاملا آرام بگیرد، اما بخشی از مغز ممکن است همچنان فعال بماند و تجربه ترس را مرور کند، حتی اگر تماشاگر بداند همه چیز فقط یک فیلم بوده است.

چرا افراد همدل بیشتر می‌ترسند؟

من هنگام تماشای درام‌ها شدیدا در شخصیت‌ها غرق می‌شوم و همین سرمایه‌گذاری عاطفی می‌تواند ترس را تشدید کند. گرابوفسکی ریشه‌ این موضوع را «شبیه‌سازی تجسدی» می‌نامد؛ مغز برای پیش‌بینیِ حرکت بعدیِ دیگری، رفتار او را به شکل درون‌ذهنی شبیه‌سازی می‌کند که غریزه‌‌ای کهن برای بقا است. «آیا این فرد به من حمله می‌کند یا مرا یاری می‌کند؟ فیلم‌های ترسناک دقیقا این توانایی تکامل‌یافته برای فهم و پیش‌بینیِ کنش دیگران را تحریک می‌کنند.» او می‌گوید: «پذیرفتن ترس اتفاقا خوب است و توانایی تشخیص خطر و پرهیز از آن ارزشمند است.»

چرا بعضی‌ها از ترس لذت می‌برند؟

راتلج توضیح می‌دهد: «فیلم ترسناک ترشح آدرنالین و کورتیزول را بالا می‌برد و بدن را در حالت آماده‌باش قرار می‌دهد. با فرونشستن ترس، دستگاه پاراسمپاتیک فعال، ضربان کند و دوپامین و اندورفین آزاد می‌شود که همان سرخوشی پس از وحشت است.» تجربه کردن ترس و بهبود وضعیت پس از ترس می‌تواند استرس را کاهش دهد و سازوکارهای مقابله را تقویت کند. تماشای گروهی نیز پیوند و هیجان جمعی ایجاد می‌کند.

چطور بعد از ترس راحت بخوابیم؟

زمان‌بندی ترس: فیلم ترسناک را با فاصله زیاد از زمان خواب ببینید تا قبل از خواب تجربه‌های خوشایند داشته باشید.

تغییر حال‌و‌هوا: بعد از تونل وحشت یا تماشای فیلم دلهره‌آور، با تماشای یک کمدی، گوش دادن به موسیقی یا ورزش، تنش را تخلیه کنید. خلق‌وخوی روزانه بر رویاها اثر می‌گذارد.

فعال کردن ذهن منطقی: به خود یادآوری کنید که این فقط یک سرگرمی بوده یا از بودن با دوستان لذت برده‌اید. این کار اثر عاطفی فیلم را کاهش می‌دهد.

آرام‌سازی پیش از خواب: با یوگا، موسیقی آرام یا خواندن کتابی خوشایند می‌توانید حال و هوای رویاهایتان را شکل بدهید.

اولویت با شماست: اگر می‌دانید ژانر وحشت حالتان را بد می‌کند، تحت فشار جمع قرار نگیرید. «بشناسید چه چیزی برایتان آرامش‌بخش است، از آن بیشتر بهره ببرید و از دیگر چیزها کمتر.»