افزایش شدید قیمت مواد غذایی و کالاهای مصرفی در ایران خرید اقلامی را که تا چند سال پیش جزو نیازهای معمول خانواده‌ها بودند، برای بسیاری از حقوق‌بگیران دشوار کرده است.

بررسی‌های ایندیپندنت فارسی در روز سه‌شنبه ۱۲ آبان‌ماه از تعداد سوپرمارکت در شهر تهران نشان می‌دهد قیمت یک بسته ۷۰۰ گرمی ماکارونی مارک زرماکارون به ۱۷۰ هزار تومان، یک بسته چای گلستان به یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان و یک بسته پوشک بچه مولفیکس به یک میلیون و ۱۵۰ هزار تومان رسیده است. همزمان، قیمت برنج وارداتی هندی نیز چنان افزایش یافته که خرید انواع ارزان‌تر برنج خارجی هم برای خانوارهای کم‌درآمد به مشکلی جدی تبدیل شده است.

بر اساس گزارش شهروند‌ــ‌‌خبرنگاران برای ایندیپندنت فارسی، کیسه ۱۰ کیلویی برنج هندی بسته به نوع و مارک، بین سه میلیون و ۱۰۰ هزار تا سه میلیون و ۹۹۰ هزار تومان فروخته می‌شود. به این ترتیب، هر کیلو از این برنج‌ها که سال‌ها بود به‌عنوان جایگزین ارزان‌تر برنج ایرانی در سبد غذایی خانوارها قرار می‌گرفتند، بین ۳۱۰ تا ۳۹۹ هزار تومان قیمت دارد.

گرانی برنج در شرایطی ادامه دارد که قیمت نان، ماکارونی، قند، شکر، تن ماهی و دیگر مواد غذایی نیز طی روزهای اخیر بار دیگر افزایش یافت. این روند با تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۸.۷ درصدی مهرماه و رسیدن هزینهٔ حداقلی زندگی خانوارهای کارگری به بیش از ۱۰۰ میلیون تومان در ماه همزمان شده است.

جهش نجومی قیمت آرد

یکی از تازه‌ترین افزایش قیمت‌ها به ماکارونی مربوط است. بسته ۷۰۰ گرمی زرماکارون که بنا بر قیمت‌های گزارش‌شده طی یک هفته حدود ۱۰۰ هزار تومان گران شد، اکنون ۱۷۰ هزار تومان فروخته می‌شود. یعنی بهای این محصول در همین مدت از حدود ۷۰ هزار تومان به بیش از دو برابر رسیده است.

این جهش پس از تصمیم ستاد تنظیم بازار برای افزایش قیمت گندم مصرفی کارخانه‌های ماکارونی رخ داد. بر اساس مصوبه جدید، نرخ هر کیلوگرم گندم مورداستفاده در تولید ماکارونی از ۲۳ هزار و ۸۵۰ تومان به ۶۰ هزار تومان افزایش یافته که معادل رشد حدود ۱۵۱ درصدی است.

افزایش هزینه مواد اولیه، در کنار گرانی انرژی، بسته‌بندی و حمل‌ونقل، قیمت تمام‌شدهٔ محصولات آردی را هم بالا برده است و پیامد این روند تنها به ماکارونی محدود نبود و نان‌های سنتی و فانتزی، شیرینی، بیسکویت و دیگر فراورده‌های وابسته به آرد نیز تحت فشار افزایش هزینه تولید قرار گرفتند.

بررسی‌های ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد قیمت یک قوطی کوچک کنسرو لوبیا هم به ۱۷۵ هزار تومان، یک بسته کوچک چیپس به ۱۴۰ هزار تومان و یک بسته بیسکویت خانواده به ۵۹۵ هزار تومان رسیده است. در موردی دیگر، حتی قیمت یک بسته ۳۸ گرمی بادام درختی نیز به ۲۰۰ هزار تومان رسید.

چای میلیونی و کالاهای ضروری دور از دسترس

افزایش قیمت چای، یکی دیگر از نمونه‌های کاهش قدرت خرید خانوارها است. بر اساس آخرین قیمت‌های دریافتی از بازار تهران، یک بسته چای گلستان با قیمت یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان و یک بسته چای احمد با قیمت یک میلیون و ۵۳۰ هزار تومان عرضه می‌شود؛ ارقامی که حتی از مجموع اعتبار کالابرگ ۵۰۰ هزار تومانی سه نفر نیز بیشتر است.

گرانی به چاشنی‌ها و ادویه‌های مصرفی نیز رسیده و یک بسته ۸۰ گرمی سماق ۴۹۰ هزار تومان، موسیر ۱۰۰ گرمی یک میلیون و ۱۲۴ هزار تومان، فلفل سیاه ۶۰۰ هزار تومان و فلفل چهاررنگ ۸۴۳ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است. این ارقام نشان می‌دهد افزایش هزینه خوراک تنها به برنج، نان و گوشت محدود نمانده است.

همزمان، خرید محصولات بهداشتی و شوینده نیز سهم بیشتری از درآمد خانوارها را می‌بلعد. بررسی‌ها نشان می‌دهد اکنون قیمت مایع لباسشویی چهارلیتری به یک میلیون و ۳۰ هزار تومان، مایع ظرفشویی بزرگ پریل به ۹۵۰ هزار تومان و مایع دستشویی بزرگ به ۸۶۰ هزار تومان رسیده است.

یک بطری یک‌ لیتری شامپو صحت نیز ۴۴۳ هزار تومان و یک بسته پوشک مولفیکس یک میلیون و ۱۵۰ هزار تومان فروخته می‌شود. در موردی دیگر، قیمت دستکش رز مریم از ۱۲۵ هزار تومان در آبان سال گذشته، به ۳۴۹ هزار تومان در آبان سال جاری افزایش یافت.

این افزایش قیمت‌ها برای خانواده‌های دارای فرزند خردسال، سالمندان و خانوارهایی که به محصولات بهداشتی مصرفی، نیاز مداوم دارند، هزینه‌های اجتناب‌ناپذیر تازه‌ای ایجاد می‌کند.

تولید گران‌تر، سفره کوچک‌تر

بخشی از افزایش قیمت محصولات غذایی به هزینه‌های تولید کشاورزی مربوط می‌شود. مصطفی وحیدزاده، عضو انجمن طراحی و ساخت ماشین‌آلات و ادوات کشاورزی، اعلام کرد بیش از ۳۵۰ هزار تراکتور فرسوده با عمر بالای ۱۵ سال در مزارع ایران فعالیت دارند و عمر برخی از آن‌ها حتی به ۵۰ سال می‌رسد.

به گفتهٔ او، یک تراکتور فرسوده در هزار ساعت کارکرد حدود ۱۱ هزار و ۷۰۰ لیتر سوخت مصرف می‌کند، در حالی که جایگزینی آن با تراکتور جدید می‌تواند مصرف سوخت را حدود دو هزار و ۷۰۰ لیتر کاهش دهد.

هزینهٔ تعمیر و نگهداری این ماشین‌آلات نیز افزایش یافته، به‌ طوری‌ که قیمت یک جفت لاستیک عقب تراکتور در بازار آزاد به ۲۵۰ میلیون تومان رسیده است. فرسودگی تجهیزات و گرانی قطعات، هزینهٔ فعالیت کشاورزان را افزایش می‌دهد و در نهایت می‌تواند بر قیمت محصولات غذایی اثر بگذارد.

در چنین شرایطی، تصمیم دولت برای بازنگری قیمت بنزین، گازوئیل و گاز طبیعی دربارهٔ افزایش هزینه تولید و حمل‌ونقل نگرانی تازه‌ای ایجاد کرده است.

مسعود پزشکیان روز یکشنبه ۱۰ آبان اعلام کرد دولت قصد دارد به اصلاح قیمت، به معنای افزایش رقم حامل‌های انرژی، ادامه دهد. او صرفه‌جویی در مصرف برق، گاز و سوخت را هم راهی برای آزادسازی منابع مالی و افزایش حقوق کارکنان توصیف کرد.

هشدار دربارهٔ گرانی هزاران کالای دیگر

همزمان با این تحولات، حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، دربارهٔ پیامدهای تغییر نرخ ارز تأمین کالاها هشدار داد و گفت وزارت صنعت، معدن و تجارت از بانک مرکزی خواسته است تنها چند قلم کالا با نرخ ارز ۱۸۸ هزار تومانی تأمین شوند و سایر کالاها با نرخ نزدیک به بازار آزاد ارز دریافت کنند.

صمصامی با اشاره به حذف ارز تخصیصی چهار هزار و ۵۳۳ قلم کالا، هشدار داد که اجرای این سیاست در هفته‌ها و ماه‌های آینده قیمت کالاها و خودرو را حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد دیگر افزایش خواهد داد.

در همین حال، قیمت دلار در بازار آزاد روز سه‌شنبه به ۲۷۵ هزار و ۵۰۰ تومان رسید. افزایش نرخ ارز در کنار گرانی مواد اولیه و هزینهٔ حمل‌ونقل فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان و واردکنندگان وارد می‌کند.

این در حالی است که حداقل دستمزد پایهٔ ماهانهٔ کارگران ایرانی تنها حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان است. در چنین شرایطی، گرانی کالاهایی مانند برنج، ماکارونی، چای، شوینده‌ها، پوشک، نان، آرد یا قند و شکر، تنها افزایش چند رقم در فهرست قیمت فروشگاه‌ها نیست و به معنای محدودتر شدن انتخاب‌های روزمره میلیون‌ها خانواری است که برای تأمین خوراک و نیازهای ضروری، ناچارند هر ماه اقلام بیشتری را از سبد خرید خود حذف کنند.