همزمان با گسترش فروش اقساطی دارو و خدمات پزشکی در ایران، پیام‌های رسیده به ایندیپندنت فارسی در روز چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵ هم نشان می‌دهد که شماری از بیماران حتی با وجود برخورداری از بیمه درمانی، دیگر توان پرداخت هزینه داروهای ضروری خود را ندارند. در شرایطی که برخی پایگاه‌های فروش اینترنتی، خرید دارو و خدمات درمانی را در چهار قسط امکان‌پذیر کرده‌اند، مردم از پرداخت ماهانه ده‌ها میلیون تومان بابت دارو، انصراف از دریافت دارو و کنار گذاشتن درمان به دلیل ناتوانی مالی، خبر می‌دهند.

پس از رواج خرید اقساطی مواد غذایی، پوشاک و لوازم خانگی، اکنون نسیه‌فروشی درمان و تأمین قسط دارو نیز یکی از بدهی‌های تازه خانواده‌ها در ایران شده و افزایش قیمت دارو، کمبود اقلام ضروری و کاهش پوشش واقعی بیمه‌ها، هزینهٔ بیماری را برای مردمی که بخش عمده درآمدشان پیش‌تر صرف خوراک، مسکن و سایر نیازهای اولیه شده، به بحرانی مضاعف تبدیل کرده است.

داروی ۲۷ میلیونی و انصراف از درمان

یکی از ساکنان تهران در پیامی به ایندیپندنت فارسی، نوشت که برای تسکین بیماری خودایمنی و التهابی خود، باید روزی یک قرص دامونزیا مصرف کند، اما قیمت بسته ۳۰ عددی این دارو به ۲۷ میلیون تومان رسیده و او حالا تنها برای تأمین همین یک قلم دارو، باید ماهی بیش از ۲۷ میلیون تومان بپردازد که از حقوق ماهانه‌اش نیز بیشتر است.

فرد دیگری از کرج هم که حدود ۲۰ سال تحت پوشش بیمهٔ درمانی ارتش بوده و به نقص سیستم ایمنی مبتلا است، از افزایش شدید قیمت داروی ضروری خود خبر داد. او به ایندیپندنت فارسی گفت: «ماه گذشته برای یک شیشه ایمونوگلوبولین (IVIG) پنج‌گرمی بین ۳ تا ۳.۵ میلیون تومان پرداختم. امروز گفتند قیمت هر شیشهٔ پنج‌گرمی نسخهٔ ایتالیایی دارو، به ۶.۵ میلیون تومان رسیده است.»

بر این اساس، هزینهٔ هشت شیشه از این دارو که میزان مصرف ماهانهٔ این فرد است، به ۵۳ میلیون تومان می‌رسد. این بیمار تأکید کرد که به دلیل افزایش قیمت، از تهیهٔ دارو منصرف شد.

فرد دیگری از مازندران نیز نوشت که با وجود برخورداری از بیمهٔ جانبازی، سهم پرداختی او بابت داروهای تجویزشده حدود چهار میلیون تومان بود و به همین دلیل مجبور شد نیمی از داروهایش را تهیه نکند.

بیمه‌هایی که هزینه درمان را نمی‌پردازند

یکی دیگر از پیام‌های دریافتی ایندیپندنت فارسی مربوط به بیماری در تهران است که به دلیل عفونت چشم نیازمند مراجعهٔ مجدد به چشم‌پزشک بود، اما هزینه‌های درمان او را از ادامهٔ پیگیری منصرف کرد. او می‌گوید بیمه تکمیلی‌اش نه هزینه داروهای مراجعهٔ قبلی را پرداخت و نه حتی هزینه ویزیت پزشک را پذیرفت. به همین دلیل از مراجعهٔ دوباره به چشم‌پزشک صرف‌نظر کرد.

در پیامی دیگری از پایتخت ایران که برای ایندیپندنت فارسی ارسال شد، مخاطب توضیح داد که با وجود داشتن بیمه تأمین اجتماعی، از مجموع پنج میلیون تومان هزینه دارو، مجبور به پرداخت چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان شد که معادل ۹۰ درصد کل مبلغ است.

همزمان، روزنامه جهان‌صنعت نوشت که اکنون هزینهٔ درمان سرماخوردگی یا علائم مشابه آنفلوانزا با احتساب ویزیت، دارو و سرم‌، ممکن است به چهار میلیون تومان برسد.

در نمونه‌ای از نسخه دارویی به ارزش یک میلیون و ۳۶۱ هزار تومان، سهم پرداختی بیمار تحت پوشش تأمین اجتماعی یک میلیون و ۲۹۵ هزار تومان محاسبه شده است. یعنی بیمه تنها حدود ۵ درصد هزینه داروها را پوشش می‌دهد. در مقابل، سهم پرداختی بیمار تحت پوشش بیمه نیروهای مسلح برای همان نسخه حدود ۵۹۷ هزار تومان است. این اختلاف، نابرابری چشمگیر میان پوشش‌های بیمه‌ای را نیز نشان می‌دهد.

دارو هست، اما داروخانه پول خرید ندارد

بحران تأمین دارو تنها به کاهش قدرت خرید بیماران محدود نیست. هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، اعلام کرد که بدهی سازمان‌های بیمه‌گر و سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها به داروخانه‌ها از ۸۰ هزار میلیارد تومان فراتر رفته است.

به گفتهٔ او، کمبود نقدینگی موجب برگشت خوردن بیش از هشت هزار میلیارد تومان چک داروخانه‌ها شده و بدهی سازمان تأمین اجتماعی به مجموعه نظام سلامت نیز از ۱۸۴ هزار میلیارد تومان گذشته است.

احمدی توضیح داد که در برخی موارد، دارو و شیرخشک در انبارها موجود است، اما داروخانه‌ها به دلیل ناتوانی مالی، امکان خرید ندارند و این وضعیت به شکل‌گیری کمبود دارو در بخش عرضه منجر شده است.

محمدمهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت ایران، نیز اذعان کرد که منابع دولت و بیمه‌ها متناسب با افزایش هزینه واقعی دارو و تجهیزات پزشکی رشد نکرده و در نتیجه سهم بیشتری از هزینهٔ درمان بر دوش بیماران قرار گرفته است.

از کمبود دارو تا بازار سیاه ۶۰۰ میلیونی

کمبود داروهای ضروری، به‌ویژه داروهای اعصاب و روان، انسولین و برخی واکسن‌ها، بحران درمان را تشدید کرده است.

وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران، در نامه‌ای به وزیر بهداشت هشدار داد که کمبود داروهای ضروری روانپزشکی می‌تواند به قطع ناخواستهٔ درمان، بازگشت علائم بیماری و بستری مجدد بیماران منجر شود.

همزمان، اختلاف شدید قیمت دارو در شبکهٔ رسمی و بازار آزاد، زمینهٔ سوءاستفاده و تقلب را فراهم کرده است. سعید مهرزادی، مدیرکل دفتر بازرسی سازمان غذا و دارو، از کشف موردی خبر داد که در آن، فردی ظرف یک داروی گران‌قیمت را با آب مقطر پر کرده و به قیمت ۱۵۰ میلیون تومان فروخته بود.

به گفتهٔ او، قیمت داروی اصلی در شبکه رسمی حدود ۹۰ میلیون تومان است، اما همان دارو در بازار آزاد بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان قیمت دارد.

بدهکاری برای زنده ماندن

علیرضا شریفی‌ یزدی، جامعه‌شناس ساکن ایران، گسترش خرید اقساطی دارو را نشانهٔ تبدیل سلامت از یک حق شهروندی به کالایی اعتباری دانست و هشدار داد که بیماران در ایران علاوه بر تحمل درد و نگرانی از بیماری، اکنون باید اضطراب سررسید اقساط و بازپرداخت بدهی‌های درمانی را نیز به جان بخرند.

حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت مجلس، هم با اذعان به اینکه هزینه‌های دارو و درمان «کمرشکن» شده است، تأکید کرد که مردم دیگر توان پرداخت این هزینه‌ها را ندارند.

در شرایطی که تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۸.۷ درصد رسیده و هزینهٔ حداقلی زندگی خانوارها دست‌کم ۱۰۰ میلیون تومان براورد می‌شود، فروش اقساطی دارو به نمادی تازه از فروپاشی قدرت خرید ایرانیان تبدیل شده است.

پیام‌های رسیده به ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد که پیامد بحران اقتصادی و ناکارآمدی نظام بیمه‌ای دیگر تنها کوچک‌تر شدن سفره‌ها نیست، بلکه به محرومیت مردم از ابتدایی‌ترین حق انسانی خود، یعنی دسترسی به دارو و درمان، رسیده است.