در حالی که تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت احتمالی درگیری‌های نظامی میان ایران و آمریکا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده افزایش یافته است، کارشناسان می‌گویند که توافق میان دولت ترامپ و جمهوری اسلامی همچنان دور از دسترس به نظر می‌رسد.
ایالات متحده بامداد سه‌شنبه به جزیره قشم حملاتی انجام داد که آنها را «دفاعی» توصیف کرد. یک مقام آمریکایی اعلام کرد که هدف این حملات سامانه‌های موشکی زمین‌به‌هوایی بودند که برای هدف قرار دادن دارایی‌ها و تجهیزات آمریکا استفاده می‌شدند. در همین حال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که یک پهپاد آمریکایی از نوع ام‌کیوــ۹ (MQ-9) را شب در آسمان شرق تنگهٔ هرمز سرنگون کرده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، روز سه‌شنبه ۱۲ آبان‌ماه با اشاره به این حملات و ضمن هشدار به همسایگان ایران، گفت: «کشورهای منطقه بدانند جمهوری اسلامی ایران همان گونه که با انگشت روی ماشه برای نبرد آماده است، پاسخی مقتدرانه و عقلانی به طرف آمریکایی داد و اکنون توپ در زمین آمریکا است که از جنگ جلوگیری کند.»
قالیباف که همچنان «مذاکره‌کننده ارشد» حکومت ایران در مذاکرات با آمریکا به شمار می‌رود، در سخنرانی پیش از دستور در صحن علنی مجلس مدعی شد: «ما همزمان در عرصهٔ میدانی و نظامی در بالاترین سطح آمادگی دفاعی قرار داریم و اگر واشنگتن بازهم دچار خطای راهبردی شود، باید بداند که این بار با میدانی جدید از جنگ مواجه می‌شود و درمانده‌تر از امروز به دنبال راه فرار خواهد بود.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
پس از این تهدیدها، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، هم با انتشار پیامی به زبان عربی در ایکس و نیز بازنشر مصاحبه با الجزیره، اعلام کرد گفت‌وگوهای تهران با عربستان سعودی ادامه دارد.
عراقچی در این پیام نوشت: «در گفت‌وگویم با شبکه الجزیره تأکید کردم که ما هیچ خصومتی با کشورهای شورای همکاری [خلیج فارس] نداریم و نقش مثبت قطر و عمان را ارج می‌نهیم و به گفت‌وگو با عربستان سعودی ادامه می‌دهیم. هدف ما دستیابی به ترتیبات امنیتی جدید منطقه‌ای است که از سوی خود کشورهای منطقه و به دور از هرگونه حضور نظامی خارجی انجام شود.»
این اظهارات در حالی بیان می‌شود که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران عملاً هر روز به نفتکش‌های در حال عبور از مسیر جنوبی تنگهٔ هرمز شلیک می‌کنند، حامی شورشیان حوثی یمن‌اند و در جریان جنگ با آمریکا و اسرائیل، بارها کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را هدف حملات پهپادی و موشکی قرار دادند.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ظهر سه‌شنبه ۱۲ آبان‌ماه با انتشار بیانیه‌ای، اعلام کرد دو پهپاد لوکاس ارتش آمریکا را در آسمان بندرخمیر در استان هرمزگان رهگیری و منهدم کرده است. در این بیانیه دربارهٔ تاریخ این رویارویی جزئیاتی منتشر نشد و معلوم نیست این خبر مرتبط با تنش‌های شامگاه دوشنبه است یا روز سه‌شنبه.
در همین حال، روزنامه همشهری، وابسته به شهرداری تهران، در شماره روز سه‌شنبه خود با انتشار نقشه‌ای از موقعیت پایگاه‌های نظامی آمریکا در اروپا، از احتمال گسترش دامنهٔ درگیری نظامی با آمریکا و اسرائیل به خارج از خاورمیانه خبر داد.
این روزنامه در صفحهٔ نخست خود با تیتر «خواهیم دید چه خواهد شد» و زیرتیتر «بانک اهداف نیروهای مسلح ایران بدون محدودیت جغرافیایی به‌روزرسانی می‌شود»، تصویری از پایگاه‌ها و مراکز نظامی آمریکا در ۹ کشور اروپایی شامل بریتانیا، آلمان، فرانسه، ایتالیا، یونان، رومانی، آلبانی، پرتغال و قبرس منتشر کرد. در این تصویرسازی، نام برخی پایگاه‌ها، موقعیت جغرافیایی و فاصله تقریبی آنها از ایران نیز درج شده است.
همشهری در گزارش خود، نوشت که با اتخاذ راهبرد تقابل «بدون محدودیت جغرافیایی»، در صورت حملهٔ مجدد آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های راهبردی ایران، احتمال گسترش عرصهٔ نبرد به جغرافیایی فراتر از غرب آسیا وجود دارد. این روزنامه مراکز پشتیبانی، پایگاه‌های هوایی و دریایی و زیرساخت‌های لجستیکی نیروهای آمریکایی در اروپا را به‌عنوان اهداف بالقوه موشک‌های ایران مطرح کرد.
انتشار این نقشه پس از دیدار مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح در ۹ آبان صورت می‌گیرد. در متن منتشرشده منتسب به آن دیدار، بر «پاسخ فوری و اثرگذار به هرگونه تهدید، بدون محدودیت جغرافیایی» تأکید و دستور به‌روزرسانی بانک اهداف به‌گونه‌ای که تمامی دارایی‌های مادی و غیرمادی آمریکا و اسرائیل در تیررس نیروهای مسلح ایران قرار گیرند، صادر شده است.
علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش و احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه، از جمله حاضران در این دیدار بودند. تاکنون تصویری از این نشست منتشر نشده است.
منوچهر متکی، نماینده مجلس و وزیر امور خارجه پیشین ایران، نیز روز ۱۱ آبان در برنامه «گفت‌وگوی ویژه خبری» صداوسیما، دربارهٔ پیامدهای راهبرد جدید نظامی جمهوری اسلامی ایران گفت که در صورت وقوع درگیری مجدد، جنگ به یک جنگ فرامنطقه‌ای تبدیل خواهد شد.
او با اشاره به در اختیار قرار گرفتن پایگاه‌های نظامی برخی کشورهای اروپایی از جمله بریتانیا، ایتالیا، پرتغال و آلمان برای استفاده نیروهای آمریکایی، تأکید کرد که اروپا نیز می‌تواند در محدودهٔ جغرافیایی درگیری احتمالی قرار گیرد. متکی در این برنامه صریحاً گفت که معنای این راهبرد آن است که «موشک‌های ما به اروپا خواهد رسید».
همزمان با این افزایش تنش‌ها، خبرگزاری رویترز روز سه‌شنبه به نقل از یک منبع ایرانی نوشت که جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده هنوز تا دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ فاصلهٔ زیادی دارند، اما میانجی‌ها با جدیت در تلاش‌اند اختلاف‌ها میان تهران و واشنگتن را کاهش دهند.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که میانجی‌های قطری شامگاه دوشنبه برای گفت‌وگو درباره نسخه‌ای از پیش‌نویس توافق ایران و آمریکا به تهران سفر کردند؛ توافقی که طی هشت روز گذشته در حال مذاکره و بررسی است.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز دوشنبه دربارهٔ این موضوع که آیا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه، تهدید خود را مبنی بر ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران عملی خواهد کرد یا خیر، تردیدهایی مطرح کرد. همچنین افزود که معتقد است تهران می‌خواهد هرچه سریع‌تر به توافق برسد.
همزمان با تبادل پیام میان ایران و آمریکا از طریق واسطه‌ها، تلاش‌های دیپلماتیک در سطح منطقه نیز برای جلوگیری از گسترش بیشتر درگیری‌ها و شعله‌ور شدن مجدد آتش تنش‌ها ادامه دارد.
هفتهٔ گذشته، مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان با مقام‌های ایرانی در تهران دیدار کردند. این نخستین تماس در سطح عالی میان ایران و این سه کشور از ماه اوت تاکنون بود.
ریاض اعلام کرد که هدف از این سفر، ایجاد کانال‌های مذاکره برای «جلوگیری از بازگشت تشدید نظامی درگیری‌ها» بود، زیرا درگیری‌ها میان عربستان سعودی و حوثی‌های یمن، که همسو با تهران‌اند، طی هفته‌های اخیر شدت گرفته بود.
علی‌رغم تلاش میانجی‌ها، سی‌ان‌ان با توجه به حملات دوشنبه‌شب به جزیره قشم، نوشت که این اقدام تازه در آستانهٔ روز انتخابات، یادآور آن است که وضعیت جمهوری اسلامی ایران همچنان حل‌وفصل‌نشده باقی مانده و گزینه ازسرگیری درگیری‌های نظامی همچنان به‌طور جدی روی میز است.
رئیس‌جمهوری ایالات متحده هم در گفت‌وگو با شبکهٔ فاکس‌نیوز، بار دیگر تاکید کرد که «نمی‌توانیم اجازه دهیم ایران سلاح هسته‌ای داشته باشد و چنین اجازه‌ای هم نخواهیم داد».
ترامپ با اشاره به عملیات نظامی «چکش نیمه‌شب» علیه تأسیسات هسته‌ای ایران، گفت که آمریکا ممکن است مجموعهٔ زیرزمینی موسوم به «کوه کلنگ» را نیز هدف قرار دهد.
در سوی دیگر، یوسی کوهن، رئیس سابق سازمان اطلاعات و عملیات ویژه اسرائیل (موساد)، روز دوشنبه، در جریان اجلاس بین‌المللی کسب‌وکار در تل‌آویو، با تأکید بر اینکه «حمله هدفمند دیگری به ایران دیر یا زود رقم خواهد خورد»، اعلام کرد با توجه به نگرانی‌ها از بازسازی تأسیسات و توسعه برنامه‌های موشکی و هسته‌ای تهران، «باید اطمینان حاصل کنیم که این توانمندی‌ها در دست این حکومت باقی نمی‌ماند».
او با بیان اینکه «ایرانی‌ها با حسن نیت مذاکره نمی‌کنند» و دونالد ترامپ نیز «برای رسیدن به یک توافق خوب پافشاری می‌کند و هرگز به توافق بد تن نخواهد داد»، ضمن تمجید از عملیات‌های مشترک پیشین با آمریکا گفت: «دیدن نیروهای ما روی زمین در ایران و حملات ارتش آمریکا به توانمندی‌های هسته‌ای، موشک‌های بالیستیک و کارخانه‌های آنها، دقیقاً همان سطح از همکاری بود که آرزویش را داشتیم، اما مسئله‌ای که هرگز با آن موافق نبودم این ایده است که رژیم ایران می‌تواند از بیرون سرنگون شود. این مأموریتی است که خود مردم ایران باید به انجام برسانند، هرچند می‌دانم به خیابان آمدن و تظاهرات تا چه حد دشوار و خطرناک است، اما باور دارم که رژیم امروز در موقعیت متفاوتی قرار گرفته است.»
