اسب و میدان رقابت؛ آنچه بزکشی را از چوگان متمایز می‌کند

در بزکشی، تعداد سوارکاران به نوع مسابقه بستگی دارد

سوارکاران در مسابقهٔ بزکشی در تلاش برای تصاحب پیکر بز یا گوساله‌ــ WAKIL KOHSAR / AFP

 

روز شنبه نهم آبان مسابقه بزکشی در شهرستان خنجان استان بغلان برگزار شد و شماری از علاقه‌مندان برای تماشای آن گرد هم آمدند. این ورزش در افغانستان، به‌‌ویژه در استان‌های شمالی، طرفداران زیادی دارد و در قالب مسابقات محلی و لیگ‌های چند تیمی برگزار می‌شود. 

بزکشی را ورزش ملی افغانستان می‌دانند. این بازی در شماری از کشورهای آسیای میانه نیز رواج دارد و مانند چوگان، مهارت سوارکار و توانایی هدایت اسب در آن تعیین‌‌کننده است. با این حال سوارکاران در بزکشی برای تصاحب و انتقال پیکر بز یا گوساله تلاش می‌کنند، در حالی که در چوگان، بازیکنان با چوب، توپ را به سوی دروازه حریف می‌فرستند. 

Read More

This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)

سوارکار بزکشی که «چاپ‌انداز» نامیده می‌شود، برای برداشتن پیکر از روی زین به سمت زمین خم می‌شود. او باید تعادلش را حفظ کند، پیکر سنگین را بالا بکشد و در میان تجمع اسب‌ها، آن را از دسترس رقبا دور نگه دارد. گاهی هم به جای برداشتن پیکر از زمین، آن را از سوارکار دیگری می‌گیرد. در برخی مسابقات امروزی، نمونه مصنوعی جایگزین پیکر واقعی شده است. 

برداشتن پیکر به‌‌تنهایی امتیازی ندارد. در شیوه موسوم به «قره‌جای»، سوارکار باید آن را دور پرچم تعیین‌‌شده بگرداند و سپس در محدوده‌ای به نام «دایره حلال» بیندازد. حفظ پیکر در این مسیر هم به توان بدنی سوارکار نیاز دارد و هم به هماهنگی او با اسب، زیرا سوارکاران دیگر می‌کوشند پیکر را از او بگیرند. 

در چوگان، بازیکنان با چوبی دسته‌‌بلند به توپ کوچکی ضربه می‌زنند و با پیشروی و پاسکاری، آن را به دروازه حریف نزدیک می‌کنند. در این رشته، دقت ضربه، هماهنگی دست و چشم و همکاری میان بازیکنان اهمیت دارد. در چوگان فضای باز، عبور توپ از میان دو تیر دروازه یک امتیاز دارد و پس از هر گل، تیم‌ها جهت بازی را عوض می‌کنند. 

هر تیم چوگان فضای باز با چهار بازیکن وارد میدان می‌شود و بازیکنان نقش‌های مشخصی در حمله و دفاع دارند. در بزکشی، شمار سوارکاران به نوع رقابت بستگی دارد. مسابقات تیمی با ترکیب مشخص برگزار می‌شوند، اما در برخی رقابت‌های محلی، شمار زیادی از سوارکاران برای به‌ دست‌ آوردن امتیاز و جایزه وارد میدان می‌شوند. 

کشمکش برای گرفتن و حفظ پیکر بخش مهمی از بزکشی است. با این حال، مسابقات رسمی این ورزش داور و مقررات دارند و قواعد رقابت‌های محلی نیز ممکن است از یک محل تا محل دیگر تفاوت داشته باشد. در چوگان، رعایت حق تقدم سوارکاران از قواعد اصلی بازی است و ورود خطرناک به مسیر بازیکنی که حق تقدم دارد، می‌تواند خطا محسوب شود و ضربه جریمه‌ای به سود حریف در پی داشته باشد. 

چوگان در فضای باز، در زمینی مستطیل‌شکل و پوشیده از چمن برگزار می‌شود که در دو انتهای آن دروازه قرار دارد. ابعاد استاندارد میدان‌هایی که در کناره‌هایشان تخته‌های کوتاه نصب شده، حدود ۲۷۵ متر طول و ۱۴۶ متر عرض است. میدان‌های بدون این تخته‌ها می‌توانند عریض‌تر باشند. برای بزکشی معمولاً محوطه‌های وسیع و هموار در نظر گرفته می‌شود و اندازه میدان، محل پرچم و «دایره حلال» به نوع مسابقه و مقررات برگزارکنندگان بستگی دارد.

مسابقه چوگان به چند دوره موسوم به «چوکه» تقسیم می‌شود. هر دوره معمولاً هفت دقیقه زمان اصلی دارد و بر اساس مقررات، در شرایط مشخص تا ۳۰ ثانیه دیگر ادامه می‌یابد. تعداد دوره‌ها به سطح مسابقه و مقررات آن بستگی دارد. رقابت‌های رسمی بزکشی نیز زمان‌بندی مشخصی دارند، اما در مسابقات محلی، ترتیب دورها و زمان اعلام دور پایانی به شیوهٔ برگزاری مسابقه بستگی دارد.

نگهداری و آموزش این اسب‌ها و تهیهٔ تجهیزات هزینه زیادی دارد. به همین دلیل برخی سوارکاران بزکشی در افغانستان با حمایت مالکان اسب و بازرگانان در مسابقات شرکت می‌کنند. در چوگان نیز نیاز هر بازیکن به چند اسب هزینهٔ شرکت در مسابقات و اهمیت حمایت مالی را افزایش می‌دهد.

بزکشی با سنت‌های سوارکاری آسیای مرکزی پیوند دارد و بازی‌های مشابه آن در کشورهای منطقه برگزار می‌شوند. زمان و محل دقیق پیدایش این ورزش روشن نیست. در افغانستان، تلاش برای سازماندهی رقابت‌های آن به دهه‌ها پیش بازمی‌گردد. 

بیشتر از ورزش