رژیم طالبان جراحی پیوند قرنیه را مخالف «آموزه‌های اسلامی» دانست و به تمام جراحان در افغانستان دستور داد این جراحی را متوقف کنند. با این اقدام طالبان، افرادی که با مشکلات بینایی مواجه‌اند، از دسترسی به این خدمات درمانی محروم شده‌اند. 

یکی از چشم‌پزشکان بیمارستان چشم‌ پزشکی «نور» در کابل گفت که پزشکان این مرکز در ماه‌های اخیر ۹۰ عمل پیوند قرنیه چشم انجام داده بودند، اما با صدور دستور طالبان، این برنامه اکنون متوقف شده است. 

او گفت فهرست انتظار بیمارستان روبه‌افزایش است و بیشتر افراد حاضر در این فهرست هم جوانانی‌اند که بر اثر ضربه، جراحت، انفجار یا حوادث ناشی از جوشکاری، بینایی خود را از دست داده‌اند. 

این پزشک توضیح داد: «دهه‌ها خشونت زیرساخت‌های بهداشتی و درمانی افغانستان را ویران کرده است. ما نه چشم‌‌پزشک کافی داریم و نه قرنیه‌های موجود در داخل کشور پاسخگوی نیازها به پیوند است. در این شرایط، طالبان شفاهی به ما دستور داده‌اند که عمل‌های پیوند را متوقف کنیم و هیچ‌‌کس هم جرئت سرپیچی از دستورهای آنان را ندارد، زیرا خطر مجازات‌های سنگین وجود دارد.» 

این دستور تنها چند ماه پس از آن صادر شد که یک موسسه خیریه پزشکی به آموزش پزشکان محلی برای اجرای این عمل‌ها در کابل، پایتخت افغانستان، و جلال‌آباد، در شرق این کشور، کمک کرد. 

انجمن پزشکان پاکستانی‌تبار آمریکای شمالی (APPNA)، یک سازمان خیریه مستقر در ایالت ایلینوی آمریکا، از سال ۲۰۱۷ قرنیه رایگان برای پیوند در پاکستان فراهم کرده است. قرنیه‌های مورداستفاده برای پیوند از طریق اهدای عضو تامین می‌شوند. 

دکتر فواد ظفر که مدیریت برنامه قرنیه در این سازمان و همچنین ریاست «بنیاد ظفر میر»، مستقر در آمریکا، را بر عهده دارد، گفت: «ما از سال ۲۰۱۷ قرنیه‌های رایگان به پاکستان ارسال کردیم و ۱۰ هزار نفر از آنها بهره‌مند شدند. حدود چهار ماه پیش، ما این برنامه را به افغانستان گسترش دادیم؛ جایی که صدها نفر به پیوند قرنیه نیاز داشتند. با این حال، دستورالعمل‌های طالبان موجب اختلال شدید در این برنامه شده است.»  

چشم‌‌پزشکان می‌گویند با ممنوعیت پیوند قرنیه در افغانستان تحت حکومت طالبان، هر سال صدها نفر در این کشور از جراحی که می‌تواند بینایی‌‌شان را نجات دهد، محروم خواهند شد.

آنها یادآور می‌شوند که در افغانستان به پیوند قرنیه نیاز مبرمی وجود دارد تا بینایی افرادی که بر اثر انفجارها و حوادث دچار آسیب شده‌اند، احیا شود. 

سلامت خان که در کابل آب‌ نیشکر می‌فروشد، سال ۲۰۲۳ بر اثر انفجار یک کپسول گاز، بینایی خود را از دست داد.  او می‌گوید: «از طریق فردی که از این برنامهٔ رایگان بهره‌‌مند شده بود، دربارهٔ آن شنیدم و به بیمارستان مراجعه کردم. پزشکان به من گفتند که ماه سپتامبر تحت عمل جراحی قرار خواهم گرفت، اما وقتی به من اطلاع دادند که این برنامه در ماه اوت متوقف شد، شوکه شدم.» 

خدیجه بیگم، زن ۴۰ ساله‌ای که در جریان انفجاری در جلال‌آباد دچار آسیب‌‌دیدگی چشم شد، نیز یکی دیگر از قربانیان این ممنوعیت است. او گفت: «دو ماه پیش در بیمارستان چشم‌ پزشکی جلال‌آباد ثبت‌‌نام کردم، اما ماه گذشته، طالبان به بیمارستان دستور دادند که این برنامه را متوقف کند، با این استدلال که مغایر با آموزه‌های اسلامی است.» 

مشخص نیست ممنوعیت عمل پیوند قرنیه چشم به چه دلیل و به دستور کدام مقام مسئول طالبان اعمال شده است. با این حال، بند هفتم ماده هجدهم قانون امر به معروف طالبان، خریدوفروش اعضای بدن انسان، از جمله کلیه، کبد، چشم و مو را ممنوع کرد و بر اساس همین قانون، عمل پیوند کلیه نیز در افغانستان متوقف شد.

بر اساس گزارش‌ها، در مواردی، کلیه افراد فقیر و نیازمند در ازای مبلغی اندک خریداری می‌شد و اهداکنندگان با بیماری و ناتوانی‌های جسمی روبه‌رو می‌شدند. فروش کلیه در افغانستان، به‌ ویژه در استان هرات در غرب این کشور افزایش یافته بود؛ جایی که یک بیمارستان خصوصی عمل پیوند کلیه را انجام می‌داد. 

با این حال مجمع بین‌المللی فقه اسلامی در قطعنامهٔ شمارهٔ ۲۶، مصوب چهارمین نشست خود که از ۶ تا ۱۱ فوریه ۱۹۸۸ در جده عربستان سعودی برگزار شد، پیوند اعضای بدن را در موارد مشخص و با رعایت شرایط شرعی، مجاز دانسته است. این نهاد در تعریف «عضو»، به‌‌صراحت از بافت‌ها، سلول‌ها، خون و قرنیه چشم نام برده و حفظ بینایی را از ضرورت‌های موردتوجه در پیوند اعضا برشمرده است. 

بر اساس بند ششم این قطعنامه، انتقال عضو از فرد فوت‌‌شده به بیماری که ادامه حیات یا سلامت یکی از کارکردهای اساسی بدنش به آن وابسته است، جایز است؛ مشروط بر اینکه فرد پیش از مرگ رضایت داده باشد یا ورثه او پس از مرگ اجازه دهند. در صورتی که متوفی ناشناس باشد یا وارثی نداشته باشد، موافقت حاکم مسلمان شرط دانسته شده است. 

بند سوم احکام شرعی این قطعنامه به‌ طور مشخص استفاده از قرنیه چشمی را که به‌ دلیل بیماری از بدن خارج شده است، برای پیوند به فرد دیگر جایز می‌داند. در بند پنجم نیز برداشتن هر دو قرنیه از فرد زنده ممنوع اعلام شده است، زیرا این اقدام بینایی اهداکننده را از بین می‌برد.

این مجمع درباره مواردی که برداشت عضو تنها بخشی از یک کارکرد اساسی بدن اهداکننده زنده را مختل می‌کند، حکم قطعی صادر نکرده و موضوع را نیازمند بررسی بیشتر دانسته است. 

این قطعنامه همچنین تأکید می‌کند که عضو پیوندی، حتی در موارد مجاز، نباید از طریق خریدوفروش تأمین شود و اعضای بدن انسان نباید خریدوفروش شوند. با این حال، پرداخت پول از سوی گیرنده برای دستیابی به عضو موردنیاز در شرایط ضرورت، یا به‌ عنوان پاداش و تکریم، موضوعی دانسته شده که نیازمند اجتهاد و بررسی بیشتر است. 

ممنوعیت پیوند قرنیه در افغانستان در حالی وضع شده که با بسته شدن مرز افغانستان و پاکستان، امکان سفر به پاکستان از مرزهای زمینی نیز متوقف شده است. در دوره حاکمیت مجدد طالبان، بیشتر کشورها به دارندگان گذرنامه افغانستان ویزا نمی‌دهند و این وضعیت بر بیماران در افغانستان فشار بیشتری وارد کرده است. 

از سوی دیگر، با سقوط نظام جمهوری، بخشی از پزشکان افغانستان این کشور را ترک کردند و خروج آنان به بخش بهداشت و درمان افغانستان آسیب جدی زد.

اکنون طالبان هم فشارها و سختگیری‌های خود را به امور پزشکی گسترش داده‌اند. بیشتر مقام‌های طالبان تنها آموزش دینی دیده‌اند و با علوم روز آشنایی ندارند. جهان‌بینی آنان نیز بر برداشت‌های چند قرن اخیر از اسلام استوار است و تنها بر اجرای «شریعت اسلامی» بر اساس برداشت و ایدئولوژی خود تأکید می‌کنند.