تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران از گسترش کم‌سابقه گرانی در استان‌های مختلف حکایت دارد. بر اساس داده‌های رسمی، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در ۹ استان ایران در شهریور ۱۴۰۵، از ۱۰۰ درصد عبور کرد و در ایلام به ۱۱۴.۳ درصد رسید. این در حالی است که حتی استان تهران، با ثبت پایین‌ترین نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در میان استان‌های کشور، افزایش ۷۴.۶ درصدی قیمت کالاها و خدمات مصرفی را ثبت کرده است.

آمارها نشان می‌دهند بحران تورم دیگر به چند شهر بزرگ یا گروه مشخصی از کالاها محدود نیست و خانوارهای ساکن استان‌های مختلف، با سرعت‌های متفاوت، با افزایش شدید هزینه‌های زندگی مواجه‌اند. در بسیاری از استان‌ها، گرانی مواد غذایی از تورم عمومی نیز پیشی گرفته و فشار بیشتری بر خانوارهای کارگری، بازنشستگان و حقوق‌بگیران وارد کرده است.

بر اساس جدول تفکیکی مرکز آمار، ایلام با تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۱۴.۳ درصدی در شهریورماه، بالاترین نرخ تورم را در ایران داشت. به بیان ساده، ارزش سبد مشخصی از کالاها و خدمات مصرفی که در شهریور سال گذشته، ۱۰ میلیون تومان هزینه داشت، با فرض ثابت ماندن ترکیب آن، در شهریور امسال به حدود ۲۱ میلیون و ۴۳۰ هزار تومان رسید.

پس از ایلام، هرمزگان با تورم ۱۱۳.۸ درصدی، کردستان با ۱۰۸.۳ درصد، گلستان با ۱۰۷.۸ درصد و آذربایجان غربی با ۱۰۷.۷ درصد قرار دارند.

آمار مرکز آمار نشان می‌دهد چهارمحال‌وبختیاری، کرمان، کهگیلویه‌وبویراحمد و لرستان نیز در جمع استان‌هایی قرار دارند که تورم نقطه‌به‌نقطه آن‌ها سه‌رقمی شده است.

قرار گرفتن استان‌هایی با ساختار اقتصادی و جغرافیایی متفاوت در صدر جدول نشان می‌دهد که موج گرانی تنها به یک منطقه محدود نیست. از استان‌های غربی و مرزی گرفته تا مناطق جنوبی و شمالی، خانوارها با افزایش شدید هزینه‌های مصرفی روبه‌رو شده‌اند.

تهران نیز همچنان گران‌تر می‌شود

در سوی دیگر جدول، تهران با تورم نقطه‌به‌نقطه ۷۴.۶ درصدی، پایین‌ترین نرخ را در میان استان‌های کشور ثبت کرده است. پس از تهران، البرز با ۸۲.۹ درصد، سیستان‌وبلوچستان با ۸۳.۸ درصد، اصفهان با ۸۳.۹ درصد و سمنان با ۸۵ درصد قرار دارند.

با این حال، پایین‌تر بودن نرخ تورم تهران به معنای ارزان‌تر بودن زندگی در پایتخت نیست. شاخص قیمت مصرف‌کننده، میزان تغییر قیمت‌ها را نسبت به دوره مشابه سال قبل نشان می‌دهد و به‌تنهایی برای مقایسه سطح مطلق هزینه زندگی در استان‌ها کافی نیست. به همین دلیل، ممکن است خانواری در تهران با وجود تورم پایین‌تر، همچنان برای تامین اجاره مسکن، خوراک، حمل‌ونقل و درمان، نسبت به خانواری در یک استان دیگر هزینه بیشتری بپردازد.

اختلاف نزدیک به ۴۰ واحد درصدی تورم ایلام و تهران هم نشان می‌دهد که سرعت افزایش قیمت‌ها در سراسر ایران یکسان نیست و سیاست‌های اقتصادی دولت نتوانسته‌اند از شکل‌گیری چنین شکاف گسترده‌ای جلوگیری کنند.

خوراکی‌ها سریع‌تر از سایر کالاها گران می‌شوند

یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های گزارش مرکز آمار، افزایش شدید قیمت خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات است. بررسی جدول استانی نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه در این گروه‌ها، در برخی استان‌ها از ۱۴۰ درصد نیز عبور کرده است.

برای نمونه، هرمزگان تورم ۱۴۹.۸ درصدی را در گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها ثبت کرد. این رقم در کرمان ۱۳۴.۵ درصد، ایلام ۱۴۰.۴ درصد و کردستان ۱۳۳ درصد گزارش شد.

چنین افزایشی به معنای آن است که خانوارها برای خرید همان مقدار مواد غذایی و اقلام مصرفی، باید بیش از دو برابر سال گذشته هزینه کنند.

این وضعیت برای خانوارهای کم‌درآمد اهمیت بیشتری دارد، زیرا بخش بزرگی از درآمد آنان صرف خرید مواد غذایی می‌شود. در نتیجه، افزایش قیمت خوراکی‌ها می‌تواند به کاهش مصرف گوشت، لبنیات، میوه و سایر اقلام ضروری منجر شود.

در همین حال، آمارهای سراسری شهریورماه نیز از تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۲۱.۷ درصدی خوراکی‌ها حکایت دارد. بنابراین فشار گرانی مواد غذایی نه یک مشکل محدود به چند استان، بلکه بحرانی فراگیر در اقتصاد ایران است.

دستمزدها از تورم عقب مانده‌اند

افزایش قیمت‌ها در شرایطی ادامه دارد که حداقل مزد پایه ماهانه کارگران در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان است. با رسیدن نرخ دلار بازار آزاد به حدود ۲۷۰ هزار تومان، ارزش این دستمزد به کمتر از ۶۲ دلار کاهش یافته است.

هم‌زمان، فعالان کارگری هزینه ماهانه سبد معیشت یک خانوار در کلان‌شهرها را بیش از ۱۰۰ میلیون تومان براورد می‌کنند. این فاصله نشان می‌دهد که حتی اشتغال تمام‌وقت نیز برای بسیاری از کارگران، تضمین‌کننده تامین نیازهای ضروری خانواده نیست.

در استان‌هایی که تورم از ۱۰۰ درصد عبور کرده، فشار بر خانوارهایی که درآمد ثابت دارند، شدیدتر است و کارمندان، بازنشستگان و کارگران حقوق‌بگیر که نمی‌توانند درآمدشان را هم‌زمان با جهش قیمت کالاها افزایش دهند، از قدرت خریدشان کاسته می‌شود.

چشم‌انداز تیره‌تر در سایه جنگ و تحریم

تورم گسترده در استان‌های ایران در شرایطی ثبت شده که اقتصاد کشور همچنان با پیامدهای تحریم‌ها، محدودیت‌های تجاری و بانکی، سقوط ارزش ریال و نااطمینانی ناشی از درگیری‌های نظامی مواجه است.

در کنار این عوامل، کسری بودجه دولت، رشد نقدینگی، فساد ساختاری و ضعف سرمایه‌گذاری نیز از عوامل موثر بر تداوم تورم محسوب می‌شوند. احتمال آغاز دور تازه‌ای از جنگ با آمریکا و اسرائیل نیز می‌تواند با افزایش هزینه واردات، حمل‌ونقل و تولید، فشار بیشتری بر قیمت کالاها وارد کند.

تازه‌ترین آمارهای مرکز آمار نشان می‌دهد که گرانی در ایران دیگر تنها به افزایش قیمت چند کالای مشخص محدود نیست. از ایلام با تورم ۱۱۴.۳ درصدی تا تهران با تورم ۷۴.۶ درصدی، خانوارهای ایرانی در سراسر کشور با کاهش قدرت خرید مواجه‌اند و در نبود مهار پایدار تورم، فاصله میان درآمد و هزینه زندگی آنان همچنان بیشتر خواهد شد.