هم‌زمان با رسیدن قیمت دلار در بازار آزاد تهران به رکورد تاریخی ۲۵۷ هزار و ۲۰۰ تومان، آسوشیتدپرس در گزارشی تازه به جهش چندبرابری قیمت دارو و نایاب شدن برخی اقلام درمانی در ایران پرداخت و با استناد به روایت‌های میدانی، نوشت که بحران دارو دیگر تنها مبتلایان به بیماری‌های خاص را درگیر نمی‌کند و از داروهای قلب و اعصاب و روان گرفته تا قرص‌های دیالیز، مسکن‌های معمولی و حتی واکسن آنفلوانزا را دربرگرفته است.

خبرنگار این رسانه می‌گوید قیمت برخی داروها در ایران طی ماه‌های اخیر بیش از سه برابر شده و فروشندگان داروخانه‌ها از افزایش دو، چهار و حتی شش‌برابری قیمت بعضی اقلام خبر می‌دهند. این جهش در شرایطی رخ داده که ارزش ریال طی هفت ماه جنگ تقریبا نصف شده و افزایش قیمت مواد غذایی، بیکاری و سقوط درآمد واقعی خانوارها نیز قدرت خرید مردم را به‌شدت کاهش داده است.

غلامرضا رحمانی، جوشکار ساکن تهران، به آسوشیتدپرس گفت که همراه همسرش دو روز به چندین داروخانه مراجعه کرد تا چهار داروی تجویزشده برای دختر ۱۲ ساله‌اش را پیدا کند. هر داروخانه تنها یک یا دو قلم را موجود داشت و یکی از داروها نیز در هیچ‌ داروخانه‌ای یافت نشد. جست‌وجوی دارو دو روز کاری او را گرفت و درآمد این دو روز را نیز از دست داد.

رحمانی وضعیت خود را به قیچی تشبیه کرده که از دو طرف زندگی خانواده‌اش را می‌برد؛ یک طرف بیماری دخترش و طرف دیگر درآمدی که برای یافتن دارو از دست می‌دهد. این روایت شرایط بسیاری از خانواده‌هایی را بازتاب می‌دهد که علاوه بر پرداخت هزینه چندبرابری دارو، باید ساعت‌ها یا روزها برای پیدا کردن داروهای نسخه خود در داروخانه‌های مختلف جست‌وجو کنند.

تولید داخلی وابسته به واردات است

مقام‌های جمهوری اسلامی ایران می‌گویند بیش از ۸۰ درصد داروهای مصرفی در داخل ایران تولید می‌شوند، اما بخش بزرگی از همین داروها به مواد موثره، ترکیبات شیمیایی، تجهیزات و بسته‌بندی وارداتی وابسته‌اند. پیش از جنگ، بیشتر مواد اولیه دارویی از مسیر دریا وارد ایران می‌شدند، اما محاصره بندرهای ایران از خردادماه این مسیر را مختل کرد و واردکنندگان را به استفاده از حمل‌ونقل هوایی گران‌تر سوق داد.

تحریم شرکت‌های هواپیمایی ایرانی و توقف بخش بزرگی از پروازهای خارجی نیز مسیر هوایی را محدود کرد. به این ترتیب، صنعت داروسازی ایران اکنون هم‌زمان با دشواری انتقال پول، بسته شدن مسیرهای دریایی، کاهش پروازها و افزایش شدید هزینه حمل‌ونقل مواجه شده است.

دارو مستقیم در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار ندارد، اما محدودیت‌های بانکی و نگرانی شرکت‌های خارجی از نقض تحریم‌ها، معاملات قانونی دارو را نیز مختل کرده است. رضا مجدزاده، استاد دانشگاه اسکس، به آسوشیتدپرس گفت ممکن است فروش یک دارو به ایران کاملا قانونی باشد، اما بانک از پذیرش تراکنش  مالی آن خودداری کند یا شرکت دارویی و حمل‌ونقل معامله با ایران را پرخطر تشخیص دهد.

با این حال، تمام ابعاد بحران را نمی‌توان با تحریم‌ها توضیح داد. بدهی انباشته بیمه‌ها، کاهش بودجه دارو، تخصیص نامنظم ارز، قاچاق دارو و ضعف نظام توزیع سال‌ها پیش از جنگ نیز بازار دارویی ایران را درگیر کرده بود. مقام‌های جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده‌اند بیش از ۴۰ کارخانه دارو و تجهیزات پزشکی در جریان حملات آسیب دیده‌اند، اما هنوز میزان دقیق کاهش تولید را منتشر نکرده‌اند.

محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی، می‌گوید بیمه‌ها تا ۹ ماه در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها تاخیر دارند. به گفته بهمن صبور، عضو انجمن داروسازان تهران، مجموع بدهی بیمه‌ها به داروخانه‌ها به حدود ۲۷۰ میلیون دلار رسیده است. این بدهی توان مالی داروخانه‌ها را برای خرید محموله‌های جدید کاهش می‌دهد و به خالی ماندن قفسه‌ها منجر می‌شود.

قیمت دو هزار قلم دارو تغییر کرده است

مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، هفته گذشته تایید کرد که قیمت حدود دو هزار قلم دارو طی شش ماه گذشته به‌دلیل تورم و تغییر نرخ ارز «اصلاح» شده است. او پیش‌تر نیز از افزایش متوسط ۱۰۳ درصدی قیمت دارو از ابتدای سال و رشد ۳۵ درصدی پرداخت مستقیم بیماران خبر داده بود.

یک فروشنده داروخانه در تهران به آسوشیتدپرس گفت قیمت تقریبا همه‌چیز افزایش یافته است و برخی داروها دو، چهار یا شش برابر گران شده‌اند. قیمت قرص‌های ضروری بیماران نیازمند دیالیز نیز طی ماه‌های اخیر حدود ۳۵۰ درصد بالا رفته است و حتی مسکن‌های پرمصرفی مانند استامینوفن نیز همیشه در دسترس نیستند.

هم‌زمان، ویدیویی منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد نمونه ایرانی قرص «دیلتیازم ۶۰» از نهم اسفند در بازار پیدا نمی‌شود. راوی ویدیو می‌گوید هر ورق از نمونه ایرانی این داروی قلبی پیش‌تر سه تا پنج هزار تومان قیمت داشت و با بیمه ارزان‌تر هم تمام می‌شد، اما پس از ماه‌ها نایابی، ناچار شده است نمونه خارجی آن را با قیمت چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان تهیه کند.

مادر فردی دارای معلولیت ذهنی نیز گفت داروی فرزندش پس از مدتی نایابی، با قیمت ۳۰ میلیون تومان دوباره عرضه شده است. به گفته او، قیمت این دارو بین ۲۵ تا ۲۸ میلیون تومان افزایش یافته است، در حالی که بیمه و سازمان بهزیستی برای پرداخت هزینه آن حمایت موثری ارائه نمی‌کنند.

استامینوفن کدئین نیز در داروخانه‌های تهران کمیاب و سهمیه‌ای شده است. مسئولان داروخانه‌هایی در خیابان‌های ولی‌عصر، میرزای شیرازی و سنایی گفته‌اند تنها چند بسته از این دارو دریافت می‌کنند و گاهی برای گرفتن آن ناچارند مجموعه‌ای از داروهای دیگر را نیز از شرکت پخش بخرند.

کمبود داروهای اعصاب و روان، تاخیر در جلسات شیمی‌درمانی

یکی از کارکنان بیمارستانی دولتی به آسوشیتدپرس گفت داروهای تخصصی درمان اختلال دوقطبی، روان‌پریشی حاد، اضطراب و حملات هراس نیز با کمبود مواجه شده‌اند. به گفته این فرد، پزشکان در مواردی ناچار شده‌اند به‌ دلیل نبود داروی مناسب یا کیفیت پایین نمونه موجود، از درمان با شوک الکتریکی استفاده کنند.

داروهای شیمی‌درمانی در بیمارستان‌ها همچنان تا حدی تامین می‌شوند، اما درمان برخی بیماران به‌ دلیل دسترسی نامنظم به دارو با تاخیر انجام می‌شود. آزیتا حسن‌پور، معلم پاره‌وقت، می‌گوید مادر مبتلا به سرطانش تاکنون شیمی‌درمانی را ادامه داده، اما برخی جلسات به‌دلیل کمبود دارو به تعویق افتاده‌اند و واکسن سالانه آنفلوانزا را نیز نتوانسته است تزریق کند.

حدود ۷۰۰ هزار دوز واکسن آنفلوانزا از چین وارد شده و قرار است ۵۰۰ هزار دوز دیگر نیز وارد شود، اما قیمت هر دوز به دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده که تقریبا دو برابر سال گذشته است. مقام‌ها وعده داده‌اند واکسن را برای گروه‌های پرخطر رایگان عرضه کنند، اما تجربه توقف پرداخت مطالبات بیماران خاص و بدهی سنگین بیمه‌ها، تحقق این وعده را با تردید مواجه کرده است.

رکوردشکنی دلار، هزینه واردات مواد اولیه و داروی خارجی را باز هم افزایش خواهد داد. وقتی درآمد بسیاری از کارگران و بازنشستگان از ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان فراتر نمی‌رود، خرید یک داروی ۳۰ میلیون تومانی یا پرداخت چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بابت یک داروی قلب، برای بخش بزرگی از جامعه ناممکن می‌شود. بحران دارو در ایران اکنون تنها بحران تولید و واردات نیست، بلکه به بحرانی تبدیل شده است که بیماران را میان خرید دارو، تامین غذا و توقف درمان قرار می‌دهد.