همزمان با اجرایی شدن تحریمهای فراگیر آمریکا علیه صنعت هوانوردی جمهوری اسلامی ایران، مسیرهای هوایی میان ایران و کشورهای همسایه نیز یکی پس از دیگری محدود یا متوقف میشوند و تازهترین خبرها از لغو یا تعلیق شمار زیادی از پروازهای تهران به استانبول، تفلیس، دبی و دیگر مقاصد منطقهای حکایت دارند؛ مسیرهایی که پس از توقف پروازهای مستقیم به اروپا، آخرین راه ارتباط هوایی مردم ایران با جهان محسوب میشدند.
وزارت خزانهداری ایالات متحده هفته گذشته اعلام کرد که باقیمانده شرکتهای هواپیمایی ایرانی را که پیشتر در فهرست تحریمها قرار نداشتند، تحریم کرده است. این بسته تحریمی ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و شبکهای از شرکتهای واسطه، پشتیبانی و خدمات هوایی در امارات متحده عربی، ترکیه، بریتانیا، مالزی و قزاقستان را در برمیگیرد.
شرکت هواپیمایی آسمان، ایرانایرتور، کیشایر، قشمایر، زاگرس، آتا، وارش، سپهران، چابهار و پویا ایر، از جمله شرکتهاییاند که نامشان در فهرست جدید دیده میشود. واشنگتن همچنین مجموعههایی را که به ماهانایر برای تامین قطعه، ارائه خدمات یا دور زدن تحریمها کمک میکردند، هدف قرار داده است.
یک مقام وزارت خزانهداری آمریکا هدف این اقدام را از کار انداختن کامل بخش هوانوردی ایران توصیف کرد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا نیز هشدار داد تمامی اشخاص، بانکها و شرکتهایی که با شرکتهای هواپیمایی تحریمشده ایرانی معامله کنند، با خطر قطع دسترسی به نظام مالی جهانی مواجه خواهند شد.
نخستین پیامد منطقهای این تصمیم در گرجستان آشکار شد. سازمان هواپیمایی کشوری گرجستان اعلام کرد هنگام صدور مجوز برای شرکتهای خارجی، علاوه بر قوانین داخلی و استانداردهای سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی، سازوکارهای تحریمی آمریکا و اتحادیه اروپا را نیز اجرا میکند.
بر اساس گزارش رسانههای گرجستان، شرکتهای هواپیمایی ایرانی مشمول تحریم از دوشنبه ۳۰ شهریور دیگر اجازه پرواز به این کشور را نخواهند داشت. شرکت گردشگری جورجیا هالیدی نیز اعلام کرد آخرین پرواز شرکتهای ایرانی به گرجستان روز ۲۹ شهریور انجام میشوند. همزمان، امکان رزرو پرواز تهرانــتفلیس با شرکت سپهران برای روزهای پس از ۲۸ شهریور از وبسایت این شرکت حذف شد.
در مسیر ترکیه نیز نشانههای بحران آشکار شده است. وبسایت فلایفلایت در ایران از لغو پروازهای روزهای اول، دوم، پنجم و نهم مهر از تهران به استانبول و روزهای اول، دوم، چهارم و هشتم مهر از استانبول به تهران خبر داد. ویدیوهای منتشرشده از فرودگاه استانبول در روز سهشنبه ۲۴ شهریور نیز مسافران سرگردانی را نشان میدهد که ساعتها در انتظار پرواز شرکتهای ایرانی ماندهاند.
یکی از مسافران میگوید پرواز ساعت ۲۳ هواپیمایی آتا تا ساعت ۵:۳۰ صبح انجام نشد و مسئولان نقص لاستیک هواپیما را علت تاخیر اعلام کردند. پروازهای ماهان، ایرانایر و معراج نیز با تاخیرهای چندساعته مواجه شدند. مسافران علاوه بر نبود اطلاعرسانی، از ارائه نشدن آب، غذا و پتو شکایت کردند.
این وضعیت در حالی شکل گرفته است که بسیاری از شرکتهای خارجی پروازهایشان به ایران را متوقف نگه داشتهاند. در سامانههای پروازی، تعلیق پروازهای لوفتهانزا به تهران تا هشتم فروردین ۱۴۰۶، ترکیش ایرلاینز تا دهم اسفند ۱۴۰۵، پگاسوس تا دهم آبان و ایجت تا سوم آذر ثبت شده است. پروازهای قطر ایرویز نیز تا دهم دیماه در دسترس نیستند و شرکت هواپیمایی امارات هم پروازهایش به ایران را تا اطلاع ثانوی تعلیق کرده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
ایرانایر نیز عملا امکان بازگشت سریع به اروپا را از دست داده است. طاهر عبدالحی، مدیرعامل این شرکت، گفت پس از تحریم اتحادیه اروپا در مهر ۱۴۰۳، بازرسیها و ارزیابیهای سالانه انجام نشد و مجوز فعالیت ایرانایر در اروپا روز ۲۵ تیر ۱۴۰۵ منقضی شد. به گفته او، حتی در صورت لغو تحریمها، دریافت دوباره مجوز به ارزیابیهای فنی تازه نیاز خواهد داشت. این در حالی است که ممنوعیت سوختگیری در اروپا نیز ادامه فعالیت بسیاری از هواپیماهای این شرکت را ناممکن کرده بود.
فشار بر حملونقل ایران تنها به آسمان محدود نمیشود. در پی محاصره دریایی بندرهای جنوب، بخش بزرگی از تجارت خارجی به مسیرهای جادهای منتقل شده است. مرز چذابه پس از چند روز تعطیلی قرار است روز پنجشنبه باز شود، اما کامیونها در دیگر گذرگاههای ایران و عراق همچنان پشت صفهای طولانی ماندهاند. در مرز دوغارون نیز چهار هزار و ۶۷۱ کامیون در صفاند و مدت انتظار به ۱۴ تا ۱۵ روز رسیده است.
امروز چهارشنبه مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران تایید کرد که واگنهای مترو خریداریشده از چین نیز در یک بندر این کشور متوقف ماندهاند و امکان انتقال آنها به ایران وجود ندارد. شماری از اتوبوسهای ۱۸ متری خریداریشده هم به پاکستان منتقل شدهاند، اما تجهیزات لازم برای انتقال زمینی آنها فراهم نیست.
مجموع این تحولات نشان میدهد کارزار «طرد اقتصادی» آمریکا در حال عبور از مرحله محدود کردن درآمدهای نفتی و دریایی و رسیدن به شبکه حملونقل هوایی و زمینی ایران است. در صورت همراهی کشورهای بیشتری با تحریمهای ثانویه، سفر به خارج از ایران ممکن است تنها از طریق مسیرهای زمینی طولانی و سپس پرواز از کشورهای همسایه امکانپذیر شود که این مسیرها نیز اکنون با ازدحام، محدودیت امنیتی و خطر بسته شدن مواجهاند.
