با دشوارتر شدن سفر افغان‌ها به ازبکستان و تاجیکستان در دوره حاکمیت طالبان، بازارچه‌های مشترک مرزی به جایگزینی محدود برای سفر به این دو کشور تبدیل شده‌اند و شماری از مردم افغانستان برای خرید، گردش و دیدن آن سوی مرز به این بازارچه‌ها می‌روند که می‌توان به مدت چند ساعت و بدون دریافت روادید وارد آن‌ها شد، اما امکان سفر از آنجا به دیگر شهرهای کشورهای همسایه وجود ندارد. 

بازارچه‌های مرزی مشترک در استان‌های بدخشان و بلخ روزانه پذیرای صدها شهروند کشور افغانستان‌اند. مراجعه‌ کنندگان می‌توانند با ارائه گذرنامه یا شناسنامه وارد محدوده تعیین‌‌شده این بازارها شوند، کالاهای موردنیازشان را خریداری کنند و پس از چند ساعت به افغانستان بازگردند. 

در دوره نظام جمهوری، سفر به تاجیکستان و ازبکستان برای افغان‌ها آسان‌تر بود و آنان با دریافت روادید می‌توانستند به این دو کشور سفر کنند. پس از بازگشت طالبان به قدرت، هرچند روابط حکومت این گروه با ازبکستان گسترش یافت و هیأت‌های بلندپایه متعددی از آن کشور به افغانستان سفر کردند، دریافت روادید ازبکستان برای مردم عادی همچنان دشوار است. 

تاجیکستان تنها کشور همسایه افغانستان است که سفارت افغانستان را به طالبان واگذار نکرده و روابط دوشنبه با حکومت این گروه همچنان محتاطانه است. با این حال، بازارچه‌های مرزی مشترک در بدخشان بازند و ساکنان مناطق مرزی و دیگر نقاط افغانستان می‌توانند از محدوده مشخص این بازارچه‌ها در خاک تاجیکستان دیدن کنند. 

چهار بازارچه مرزی مشترک افغانستان و تاجیکستان در شهرستان‌های اشکاشم، شغنان، نسی و خواهان بدخشان قرار دارند. تاجیکستان این بازارچه‌ها را در دو سال نخست حاکمیت دوباره طالبان بسته نگه داشت، اما پس از آن، فعالیت آن‌ها از سر گرفته شد. 

نقیب، یکی از ساکنان شهرستان اشکاشم بدخشان، به ایندیپندنت فارسی گفت که بازگشایی بازارچه مرزی مشترک این شهرستان برای شماری از ساکنان محل فرصت کاری ایجاد کرده است. او افزود: «وقتی بازارچه ولسوالی ما بسته بود، خیلی ناراحت بودیم و حالا خوشحالیم که این بازارچه باز است. مردم ما می‌توانند به بازارچه مشترک بروند.» 

یکی از مقام‌های مرزی طالبان در شهرستان اشکاشم تاکید کرد که بدون گذرنامه یا شناسنامه به شهروندان افغانستان اجازه ورود به بازارچه مشترک داده نمی‌شود. او گفت: «بیشتر مردم ما از نقاط دور می‌آیند تا به بازارچه مشترک در ولسوالی اشکاشم بروند. هر کسی که بخواهد به بازارچه مشترک برود، ما شناسنامه یا پاسپورتش را می‌گیریم و به او کاغذی به‌عنوان بلیت می‌دهیم تا وارد بازارچه شود. وقتی دوباره به کشور بازگشت، شناسنامه یا پاسپورتش را پس می‌دهیم.» 

شهروندان افغانستان پس از عبور از مرز فقط اجازه دارند در محدوده تعیین‌‌شده بازارچه حضور داشته باشند و نمی‌توانند بدون روادید به شهرها یا مناطق دیگر تاجیکستان سفر کنند. 

در این بازارچه‌ها صنایع دستی، غذاهای محلی و دیگر تولیدات بومی دو کشور عرضه می‌شوند. فعالیت بازارچه‌ها برای شماری از ساکنان مناطق مرزی افغانستان و تاجیکستان نیز فرصت کار و کسب درآمد فراهم کرده است. 

در کنار بازارچه‌های مرزی بدخشان، بازار مشترک افغانستان و ازبکستان نیز حدود دو سال پیش در منطقه مرزی شهر ترمز ازبکستان بازگشایی شد. در این بازار مغازه‌ها و مراکز خرید متعددی فعالیت دارند و مردم افغانستان می‌توانند بدون دریافت روادید از آنجا دیدن و خرید کنند. 

ورود بدون روادید به این بازار به معنای اجازه سفر آزادانه به ازبکستان نیست. شهروندان افغانستان تنها می‌توانند وارد محدوده مشخص بازار مشترک شوند و اجازه رفتن به شهر ترمز یا دیگر شهرهای ازبکستان را ندارند. 

مقام‌های طالبان تاکید کرده‌اند که شهروندان افغانستان اجازه ندارند در محدوده این بازارچه‌ها مشروبات الکلی بنوشند یا آن را به افغانستان منتقل کنند. حکومت طالبان تولید، واردات و فروش مشروبات الکلی را ممنوع کرده است؛ ممنوعیتی که در دوره نظام جمهوری نیز برقرار بود. 

با وجود فرصت‌های اقتصادی و گردشگری محدود، این بازارچه‌ها نمی‌توانند جای سفر آزادانه به کشورهای همسایه را بگیرند. برای بسیاری از بازدیدکنندگان، این بازارچه‌ها نه گذرگاهی به تاجیکستان یا ازبکستان، بلکه پنجره‌ای کوچک به آن سوی مرزند؛ پنجره‌ای که پس از چند ساعت بسته می‌شود و آنان باید به افغانستان بازگردند.