حمله آمریکا به دو پرتابگر سپاه پاسداران در جزیره لارک بار دیگر نام یکی از کوچک‌ترین، اما راهبردی‌ترین جزایر ایران را به صدر اخبار جنگ بازگرداند. جزیره‌ای با مساحت تنها حدود ۴۹ کیلومترمربع که موقعیت جغرافیایی آن در تنگه هرمز، ارزشی نظامی و ژئوپلیتیک بسیار فراتر از ابعادش به آن بخشیده است.

ارتش ایالات متحده یکشنبه ۸ شهریور اعلام کرد دو پرتابگر متعلق به سپاه پاسداران را در لارک هدف قرار داده است. به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا، نیروهای سپاه در حال آماده‌سازی راکت‌هایی برای انتقال و توزیع مین‌های دریایی در تنگه هرمز بودند. واشنگتن این عملیات را اقدامی «محدود و دقیق» برای مقابله با تهدید قریب‌الوقوع علیه کشتی‌رانی تجاری توصیف کرد.

سپاه پاسداران پس از این حمله از کشته و زخمی شدن شماری از نیروهای نظامی و غیرنظامیان خبر داد و «پاسخ و مجازات» را وعده داد. ساعاتی بعد، جمهوری اسلامی ایران با موشک‌های بالیستیک مواضع نیروهای آمریکایی در اردن را هدف قرار داد. ارتش اردن اعلام کرد هشت موشک وارد حریم هوایی این کشور شدند که رهگیری شدند. منابع آمریکایی نیز گفتند حملات خسارت قابل‌توجهی به جا نگذاشتند.

با این حال انتخاب لارک به‌عنوان هدف نخستین حمله مستقیم و اعلام‌شده آمریکا به ایران از اواخر تیرماه به بعد تصادفی نیست. جزیره لارک در استان هرمزگان، حدود ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی بندرعباس و ۱۸ کیلومتری شرق جزیره قشم قرار گرفته است. مساحت آن تنها حدود ۴۹ کیلومترمربع است، اما در یکی از حساس‌ترین نقاط تنگه هرمز قرار دارد که تا پیش از جنگ اخیر، حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کرد.

تنگه هرمز در باریک‌ترین قسمت حدود ۳۹ کیلومتر عرض دارد، اما تمام این پهنه برای عبور نفتکش‌ها و کشتی‌های بزرگ قابل‌استفاده نیست. مسیرهای اصلی کشتی‌رانی دو خط تقریبا ۳.۷ کیلومتری برای ورود و خروج کشتی‌ها و یک منطقه حائل میان آن‌ها است. به همین دلیل، کنترل نقاط مشرف بر این مسیرها اهمیت نظامی فوق‌العاده‌ای دارد.

لارک دقیقا یکی از همین نقاط است. موقعیت جزیره به نیروهای مستقر در آن امکان می‌دهد رفت‌وآمد کشتی‌ها در بخش مهمی از تنگه را زیر نظر داشته باشند و در صورت وقوع درگیری، با استفاده از موشک‌های ضدکشتی، قایق‌های تندرو، پهپاد یا مین دریایی شناورها را تهدید کنند. در واقع، اهمیت لارک نه در وسعت یا جمعیت آن، بلکه در جغرافیای آن نهفته است.

این اهمیت طی ماه‌های اخیر بیشتر هم شده است. سپاه پاسداران پس از آغاز جنگ ۳۹ روزه، کشتی‌های تجاری را ملزم کرد برای عبور از تنگه از مسیری نزدیک به لارک استفاده کنند. این تغییر عملا جزیره را به یک ایستگاه کنترل دریایی تبدیل کرد که کشتی‌ها برای ورود یا خروج از خلیج فارس باید از محدوده آن عبور کنند. موسسه مطالعات راهبردی ارتش آمریکا نیز در تحلیلی درباره جزایر تنگه هرمز، لارک را یکی از مهم‌ترین نقاط در سازوکار جمهوری اسلامی ایران برای کنترل و مسدود نگه داشتن این آبراهه توصیف کرد.

همین موقعیت توضیح می‌دهد که چرا گزارش آمریکا درباره آماده‌سازی راکت‌های حامل مین در لارک از نظر نظامی اهمیت دارد. مین دریایی در آبراهه‌ای مانند هرمز برای ایجاد بحران الزاما به غرق کردن تعداد زیادی کشتی نیاز ندارد. حتی برخورد یک نفتکش با مین یا انتشار اخباری درباره وجود مین در این مسیر هم می‌تواند شرکت‌های کشتی‌رانی و بیمه‌گران را به توقف یا کاهش تردد وادار کند.

واشنگتن هفته گذشته اعلام کرد عملیات پاکسازی مین‌ها از مسیرهای بین‌المللی تنگه هرمز را به پایان رسانده است و دونالد ترامپ نیز هشدار داد هر شناوری که برای مین‌گذاری مجدد اقدام کند، هدف قرار خواهد گرفت. از این منظر، حمله یکشنبه به لارک را می‌توان اجرای عملی همان هشدار دانست.

لارک از سال‌ها پیش یکی از نقاط استقرار نیروی دریایی سپاه پاسداران بوده است و مطالعات نظامی و تصاویر ماهواره‌ای هم وجود پایگاه نیروی دریایی سپاه و محل‌های از پیش تعیین‌شده برای استقرار سامانه‌های موشکی و پدافند هوایی در بخش جنوبی این جزیره را نشان می‌دهد. 

اهمیت نظامی لارک هم پدیده تازه‌ای نیست. در جریان جنگ ایران و عراق و «جنگ نفتکش‌ها» نیز این جزیره به یکی از مراکز انتقال و ذخیره نفت ایران تبدیل شد. عراق در سال ۱۹۸۷ (۱۳۶۶) چندین بار تاسیسات و نفتکش‌های مستقر در اطراف لارک را هدف حملات دوربرد قرار داد. در یکی از این حملات چهار نفتکش بزرگ در نزدیکی پایانه لارک هدف قرار گرفتند. این عملیات نشان می‌داد که حتی چهار دهه پیش نیز طرف مقابل حاضر بود برای حمله به این جزیره، عملیات هوایی پیچیده و دوربرد اجرا کند.

تفاوت امروز با دهه ۱۳۶۰ این است که ارزش اصلی لارک دیگر تنها به انتقال یا ذخیره نفت محدود نمی‌شود. جزیره اکنون بخشی از شبکه نظامی جمهوری اسلامی ایران برای کنترل تنگه هرمز است و جایگاه آن در راهبرد سپاه پاسداران پس از محدود شدن رفت‌وآمد کشتی‌ها افزایش یافته است.

بازار جهانی انرژی نیز بلافاصله به درگیری یکشنبه واکنش نشان داد. پس از حمله آمریکا به لارک و پاسخ موشکی جمهوری اسلامی ایران، قیمت نفت برنت بیش از ۳ درصد افزایش یافت و از ۹۱ دلار در هر بشکه عبور کرد. این واکنش نشان می‌دهد حتی یک عملیات محدود در این جزیره کوچک می‌تواند نگرانی درباره امنیت عرضه جهانی انرژی را افزایش دهد.

از این رو لارک را می‌توان یکی از نقاطی دانست که در آن جغرافیای ایران به یک ابزار نظامی تبدیل شده است. جزیره‌ای کوچک و کم‌جمعیت که در شرایط عادی شاید اهمیت چندانی در معادلات سیاسی نداشته باشد، اما قرار گرفتن در دهانه یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های انرژی جهان، آن را به سکویی برای نظارت، موشک، مین‌گذاری و کنترل کشتی‌رانی تبدیل کرده است.

البته لارک پیش از آنکه یک پایگاه نظامی یا نقطه‌ای راهبردی در نقشه تنگه هرمز باشد، یکی از جزایر کم‌نظیر جنوب ایران است. جزیره‌ای با سواحل مرجانی، آب‌های زلال و ساحل «نورانی» مشهور که شب‌ها بر اثر حضور فیتوپلانکتون‌های زیست‌تاب، موج‌های آن به رنگ آبی درخشان درمی‌آیند. طبیعت بکر و سکوت این جزیره سال‌ها لارک را به مقصدی متفاوت برای گردشگران تبدیل کرده بود، اما اکنون این جغرافیای کوچک و رویایی به میدان تقابل نظامی بدل شده است.