وال استریت ژورنال به نقل از منابع مطلع گزارش داد، دولت ترامپ بارها به میانجیها گفته است که علاقهای به بازگشت به مفاد تفاهمنامهای که در ماه اواخر خردادماه با ایران به آن دست یافته بود، ندارد؛ موضعی که تلاشهای این هفته برای ازسرگیری روند دیپلماتیک را با دشواری بیشتری روبهرو کرده است.
توافق اولیهای که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در کاخ ورسای امضا کرده و جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری، در مذاکره بر سر آن نقش داشت، قرار بود مسیر را برای بازگشایی تنگه هرمز و آغاز دوباره مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و پایان جنگ هموار کند. در مقابل، قرار بود تحریمها کاهش پیدا کند و تهران به منابع مالی بلوکهشده خود در سراسر جهان دسترسی پیدا کند. اما این توافق ظرف چند هفته از هم پاشید؛ پس از آنکه حکومت ایران حمله به کشتیها را آغاز کرد.
به گفته این افراد، ترامپ از آن زمان سیاست فشار اقتصادی بر ایران را در پیش گرفته و حاضر است منتظر بماند تا ببیند این راهبرد نتیجه میدهد یا نه. آنها میگویند رئیسجمهوری آمریکا بهویژه دیگر علاقهای به تفاهمنامه خردادماه ندارد؛ توافقی که در آمریکا به دلیل آنچه موضعی بیش از حد نرم در برابر تهران تلقی شد، بهشدت مورد انتقاد قرار گرفت.
اچ.ای. هلییر، پژوهشگر ارشد موسسه سلطنتی خدمات متحد برای مطالعات دفاعی و امنیتی در لندن، گفت: «ترامپ بهدنبال نوعی پیروزی است و همین موضوع شرایط را بسیار پیچیده کرده است.»
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت ترامپ بر تشدید فشار اقتصادی بر ایران متمرکز است.
او گفت: «همانطور که رئیسجمهوری گفته است، هیچ مذاکره یا گفتوگویی با جمهوری اسلامی ایران در جریان نیست و هیچ مذاکرهای نیز برنامهریزی نشده است. محاصره دریایی همچنان بهطور کامل ادامه دارد و عملیات "طرد اقتصادی" در جریان است تا تمام شریانهای اقتصادی باقیمانده که رژیم را سرپا نگه میدارند، قطع شود.»
ترامپ در بخش عمده جنگ بارها علاقه خود به پایان دادن به درگیری از طریق مذاکره را اعلام کرده است. با این حال، دستیابی به توافقی که بتوان آن را یک پیروزی برای او معرفی کرد، دشوار بوده است.
وال استریت ژورنال مینویسد، درخواستهای تهران شامل اینکه آمریکا حاکمیت تهران بر تنگه هرمز را به رسمیت بشناسد، محاصره دریایی و تحریمها را کاهش دهد و ناوهای جنگی خود را از خلیج فارس دور نگهدارد، مذاکرات را پیچیده کرده است.
میانجیها گفتهاند تلاش کردهاند حکومت ایران را متقاعد کنند از برخی خواستههای خود کوتاه بیاید و هشدار دادهاند که در غیر این صورت، آمریکا از تفاهمنامه خردادماه فاصله خواهد گرفت. به گفته آنها، مواضع دو طرف چنان از یکدیگر دور شده که دیگر چارچوب روشنی برای ازسرگیری مذاکرات وجود ندارد.
عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و مذاکرهکننده ارشد این کشور، اوایل این هفته به تهران سفر کرد، اما به گفته برخی منابع، بدون پیشرفت قابلتوجه تهران را ترک کرد.
پس از آن، وزیر خارجه عمان نیز به تهران رفت تا درباره توافقی با ایران بر سر مسیرهایی که کشتیها برای عبور از تنگه هرمز استفاده خواهند کرد، مذاکره کند. قرار بود این توافق به نوبه خود زمینه را برای مذاکرات گستردهتر درباره بازگشایی آبراه فراهم کند.
اما این تلاش هفتههاست متوقف شده است؛ چرا که ایران خواهان تغییراتی بوده که کنترل بیشتری بر تردد کشتیها به این کشور میدهد و دولت ترامپ نیز عمان را به دلیل دادن امتیازهای بیش از حد مورد انتقاد قرار داده است.
ایران اعلام کرد دیدار با عمان به توافق بر سر مسیر عبور از تنگه هرمز منجر شده است؛ تنگهای که ایران در شمال و عمان در جنوب آن قرار دارند. با این حال، عمان هیچ توافقی را تایید نکرده و مقامهای جمهوری اسلامی نیز درباره مفاد آن اظهارات متناقضی ارائه کردهاند.
عمر کریم، پژوهشگر دانشگاه بیرمنگام، گفت مشکل این است که خطوط قرمز و اهداف دو طرف جابهجا شدهاند و پیشرفت مذاکرات به این بستگی دارد که یکی از طرفین در برابر تفسیر طرف مقابل از توافق کوتاه بیاید.
او گفت: «تفاهمنامه قدیمی عملا از هر نظر مرده است. وظیفه میانجیها برای رساندن دو طرف به نوعی مصالحه، در شرایط کنونی حتی دشوارتر شده است.»
شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر قطر و مذاکرهکننده ارشد این کشور با ایران، نیز در تهران با وزیر خارجه ایران دیدار کرد؛ تلاشی دیگر برای ازسرگیری مذاکرات. در بیانیه مشترک پس از این دیدار آمده است که دو طرف درباره راههای جلوگیری از تشدید تنش و فراهم کردن زمینه برای مذاکرات گفتوگو کردند.
وال استریت ژورنال مینویسد، کشورهای عرب منطقه امیدوارند مسیر دیپلماتیک دوباره فعال شود؛ چرا که نگرانند ایران در واکنش به کارزار فشار اقتصادی ترامپ، به اقدام نظامی روی بیاورد. جنگ به درآمدهای گردشگری و سرمایهگذاری آنها آسیب زده، هزینهها را افزایش داده و برنامههای توسعه اقتصادی را به تاخیر انداخته است؛ آن هم در شرایطی که پایانی برای جنگ دیده نمیشود.
