افزایش شدید کرایه تاکسی‌های اینترنتی در ایران طی روزهای اخیر هزینه رفت‌وآمد را نیز به فهرست بلند مخارجی افزوده است که بخش بزرگی از خانوارهای ایرانی برای تامین آن با مشکل مواجه‌اند. هم‌زمان با اختلال گسترده جی‌پی‌اس، کمبود بنزین و کاهش شمار رانندگان فعال، گزارش‌های مردمی از تهران و چند شهر دیگر نشان می‌دهد قیمت سفرهای اسنپ و تپسی در مقایسه با هفته‌های گذشته، به‌شدت افزایش یافته است.

شماری از مخاطبان ایندیپندنت فارسی می‌گویند افزایش کرایه‌ها به‌خصوص در ساعات پرترافیک چنان محسوس است که استفاده روزانه از تاکسی اینترنتی برای رفت‌وآمد به محل کار دیگر با درآمد آنان تناسبی ندارد.

یکی از ساکنان تهران به ایندیپندنت فارسی گفت: «مسیری که تا همین چند هفته پیش با ۳۰۰ هزار تومان می‌رفتم، الان بعضی ساعت‌ها بالای ۷۰۰ هزار تومان قیمت می‌خورد. حقوق که دو برابر نشده، اما هزینه رفت‌وآمدمان یک‌شبه بیش از دو برابر شده است. اتوبوس و مترو هم که بسیاری از نقاط تهران را پوشش نمی‌دهد.»

فرد دیگری که برای رفت‌وآمد به محل کارش مجبور به استفاده از تاکسی اینترنتی است، می‌گوید: «صبح باید چند بار درخواست بدهم تا یک راننده قبول کند. قیمت بالا رفته، ولی راننده هم پیدا نمی‌شود. اگر رفت‌وبرگشت هر روز ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان شود، بخش بزرگی از حقوق ماهانه فقط خرج رفتن سر کار می‌شود.»

شرکت‌های اسنپ و تپسی نیز روز پنجشنبه ۵ شهریور افزایش قیمت سفرهایشان را تایید و کاهش شمار رانندگان فعال، اختلال جی‌پی‌اس و شلوغی جایگاه‌های سوخت را از عوامل برهم خوردن تعادل عرضه و تقاضا اعلام کردند. اختلال موقعیت‌یابی علاوه بر افزایش زمان رسیدن راننده به مسافر، احتمال لغو سفر را نیز افزایش داده است.

بحران بنزین فشاری مضاعف بر رانندگان وارد کرده است. ویدیوهای منتشرشده از تهران و کرج در نیمه‌شب چهارشنبه و بامداد پنجشنبه صف‌ طولانی خودروها مقابل جایگاه‌های سوخت را نشان می‌دهد. شماری از جایگاه‌ها نیز طی روزهای گذشته تعطیل بوده‌اند و رانندگان تاکسی‌های اینترنتی می‌گویند ساعت‌ها انتظار برای دریافت سوخت، ادامه فعالیت روزانه را برای آنان دشوار کرده است.

یک راننده تاکسی اینترنتی وضعیت این روزها را چنین توصیف کرد: «پمپ‌بنزین‌ها شلوغ است، جی‌پی‌اس کار نمی‌کند و نمی‌شود اسنپ کار کرد. کرایه‌ها گران شده و طبیعتا تعداد مسافران بسیار کم شده است. ما مانده‌ایم بی‌پول و بی‌بنزین.»

افزایش هزینه حمل‌ونقل در شرایطی رخ می‌دهد که تازه‌ترین آمار رسمی نیز از شتاب گرفتن بحران معیشت حکایت دارد. بانک مرکزی ایران روز پنجشنبه ۵ شهریور اعلام کرد که تورم نقطه‌به‌نقطه در مردادماه به ۸۴.۴ درصد و تورم سالانه به حدود ۶۵ درصد رسید. افزایش قیمت در بخش کالاها حتی شدیدتر بود و تورم نقطه‌به‌نقطه شاخص بهای کالا به بیش از ۱۲۰ درصد رسید.

هم‌زمان، دلار آمریکا روز پنجشنبه در بازار آزاد تهران در محدوده بالاتر از ۲۰۵ هزار تومان معامله شد. نرخی که افزایش بیشتر هزینه واردات، مواد اولیه و کالاهای مصرفی را در روزها و هفته‌های آینده محتمل می‌کند.

ابعاد بحران معیشتی اکنون از کاهش مصرف کالاهای غیرضروری بسیار فراتر رفته است. گسترش خرید اقساطی مواد غذایی یکی از نشانه‌های آشکار این وضعیت است. روزنامه اعتماد در گزارشی درباره فراگیر شدن تبلیغات خرید اقساطی، نوشت که فروش اعتباری از کالاهای بادوام عبور کرده و به خریدهای سوپرمارکتی و حتی آجیل رسیده است. به این معنا که خانوار، غذایی را امروز مصرف می‌کند، اما ناچار است هزینه آن را از درآمد ماه‌های آینده بپردازد. این روزنامه از چنین وضعیتی با تعبیر «قسط‌‌بندی فقر» یاد کرد.

پیش از این نیزاز بازگشت «حساب دفتری» و خرید نسیه به سوپرمارکت‌ها، میوه‌فروشی‌ها و قصابی‌ها گزارش‌هایی منتشر شده بود؛ روشی که برای بسیاری از خانواده‌ها دیگر نه انتخابی برای مدیریت مالی، بلکه راهی برای رساندن مواد غذایی تا پایان ماه است.

فشار اقتصادی حتی تغذیه و درمان کودکان را نیز تحت تاثیر قرار داده است. وزارت رفاه جمهوری اسلامی ایران شمار کودکان شناسایی‌شده مبتلا به سوءتغذیه را حدود ۲۶۲ هزار نفر اعلام کرد، در حالی که پزشکان فعال در مناطق محروم می‌گویند برخی خانواده‌ها حتی نمی‌توانند مواد اولیه ساده‌ای را که برای بهبود تغذیه کودکان توصیه می‌شود، تهیه کنند.

یکی از والدین به پزشکی در مناطق محروم گفت که حتی «پختن یک سوپ قوت‌دار» دیگر برای خانواده‌اش دشوار شده است. پزشکی دیگر روایت کرد که به خانواده کودکی توصیه کرده بود مانند گذشته پای مرغ تهیه کند، اما مادر کودک پاسخ داد که قیمت بسته‌ای که زمانی ۱۰ هزار تومان بود، اکنون به حدود ۲۵۰ هزار تومان رسیده است.

هزینه درمان نیز به همین مسیر رفته است. گزارش‌های صنفی از افزایش چندبرابری قیمت دارو، انباشت بدهی بیمه‌ها به داروخانه‌ها و دشوارتر شدن تامین برخی داروها حکایت دارد. در چنین شرایطی، بخشی از خانوارها مراجعه به پزشک، دندان‌پزشک یا خرید مکمل‌های غذایی را به تعویق می‌اندازند.

با وجود این شرایط، دولت جمهوری اسلامی حتی از اعلام تعداد دقیق افرادی که در فقر شدید زندگی می‌کنند خودداری می‌کند. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، روز چهارشنبه گفت انتشار برخی آمارهای مربوط به فقر به دلیل «ملاحظات امنیتی» محدودیت دارد و اعلام آن‌ها نیازمند مجوز شورای عالی امنیت ملی است.

این وضعیت در حالی است که براوردهای پیشین از قرار گرفتن دست‌کم ۶۰ میلیون ایرانی زیر خط فقر حکایت داشت و هزینه حداقل‌های زندگی یک خانوار کارگری اکنون چند برابر حداقل دستمزد ماهانه است.

در چنین اقتصادی، افزایش کرایه اسنپ و تپسی شاید در نگاه نخست تنها پیامد موقت کمبود بنزین و اختلال جی‌پس‌اس به نظر برسد، اما برای خانواده‌ای که مواد غذایی را نسیه می‌خرد، درمان را به تعویق می‌اندازد و درآمدش از تورم عقب مانده، گران شدن مسیر خانه تا محل کار نیز بخشی دیگر از همان بحران بزرگ‌تر است؛ بحرانی که در آن هزینه تامین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی، از غذا و دارو گرفته تا سوخت و رفت‌وآمد، هر روز بخش بزرگ‌تری از درآمدهایش را می‌بلعد.