بحران بنزین در ایران که طی هفتههای اخیر با تعطیلی جایگاهها، صفهای چندساعته و محدودیت در عرضه سوخت همراه بود، اکنون با نگرانی تازهای درباره کیفیت بنزین عرضهشده وارد مرحله دیگری شده است. شمار زیادی از ساکنان تهران و شهرهای مختلف طی یک هفته اخیر در پیامهایی به ایندیپندنت فارسی از بد کار کردن موتور، روشن شدن چراغ چک، کاهش شتاب و در برخی موارد بالا رفتن دمای موتور و «جوش آوردن» خودروهایشان پس از سوختگیری خبر دادهاند.
فردی از شهرکرد نوشت: «به دلیل کمبود بنزین، داخل بنزین متانول میریزند که به موتور آسیب میزند.» برخی مخاطبان نیز گفتند پس از مراجعه به تعمیرگاه، مکانیکها کیفیت پایین سوخت را یکی از دلایل احتمالی مشکلات خودروهایشان دانستهاند.
در شبکههای اجتماعی نیز گزارشهای مشابهی منتشر شده، اما موضوع زمانی جدیتر شد که مقامهای جمهوری اسلامی ایران اصل افزودن متانول به بخشی از بنزین تولیدی را تایید کردند. رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، اعلام کرد حدود نیم درصد متانول در ترکیب بنزین استفاده شده است، اما مدعی شد این مقدار برای خودروها مشکلی ایجاد نمیکند.
وحید قانعیفرد، مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس نیز استفاده از حدود نیم درصد حجمی متانول را تایید کرد. شرکت ملی پالایش و پخش فراوردههای نفتی ایران هم روز یکشنبه و پس از افزایش نگرانیها، در اطلاعیهای اعلام کرد که استاندارد ملی شماره ۲۲۹۲۰ استفاده از متانول تا سقف ۳ درصد حجمی را مجاز میداند و آزمایش پالایشگاه ستاره خلیج فارس با غلظت حدود نیم درصد انجام شده است.
این شرکت تاکید کرد وجود متانول بهتنهایی نه نشانه بیکیفیت بودن بنزین است و نه تضمینکننده کیفیت آن و برای ارزیابی سوخت باید شاخصهایی مانند عدد اکتان، فشار بخار، میزان آب، خورندگی و پایداری نیز بررسی شوند.
این توضیح از نظر فنی نکتهای مهم دارد؛ اینکه افزودن مقدار کنترلشده متانول به بنزین لزوما به معنای تولید «سوخت تقلبی» نیست. متانول یک ترکیب اکسیژنه و افزایشدهنده عدد اکتان است، اما سازگاری آن با خودرو به فرمول نهایی سوخت، میزان متانول و طراحی سیستم سوخترسانی بستگی دارد. برخی خودروسازان نیز صراحتا استفاده از سوخت حاوی متانول را برای خودروهایشان منع میکنند، زیرا این ماده در شرایط نامناسب میتواند با برخی فلزات، لاستیکها و پلیمرهای سیستم سوخت سازگاری نداشته باشد و به پمپ، شلنگها، آببندها یا اجزای سیستم سوخترسانی آسیب بزند.
از سوی دیگر، نسبت دادن مستقیم «جوش آوردن» خودرو به متانول نیمدرصدی هم از نظر فنی اثبات نشده و افزایش دمای موتور میتواند دلایلی متعدد، از نقص سیستم خنککننده گرفته تا شرایط رانندگی و احتراق نامناسب، داشته باشد.
با این حال آنچه اکنون پرسشبرانگیز شده، همزمانی موج گزارشهای مردمی درباره افت کیفیت سوخت با تلاش حکومت برای افزایش حجم بنزین، در شرایطی است که واردات بهشدت محدود شده است.
ایران در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، بهطور متوسط روزانه حدود ۱۱۵ میلیون لیتر بنزین تولید کرد، در حالی که مصرف به ۱۲۹ میلیون لیتر رسید و شکافی معادل حدود ۱۴ میلیون لیتر در روز ایجاد کرد. در تیرماه، نیز تولید با احتساب اختلاط متانول با بنزین (بلندینگ)، حدود ۱۲۱ میلیون لیتر در برابر مصرف ۱۳۵ میلیون لیتری گزارش شد.
دولتهای جمهوری اسلامی ایران در سالهای گذشته بخشی از این کسری را با واردات جبران میکردند، اما جنگ اخیر، تشدید محاصره دریایی و اختلال در مسیرهای تجارت انرژی این امکان را بهشدت محدود کرده است. یاسر میرزایی، معاون سازمان بهینهسازی انرژی ایران، هفته گذشته تایید کرد که ایران در مردادماه با محدودیت واردات مواجه شد و برای جبران کمبود، از ذخایر بنزین «برداشت قابلتوجهی» انجام داد. روسیه نیز به دلیل نیاز داخلی، صادرات بنزین را محدود کرد و حتی کشورهای نزدیک به مسکو مانند بلاروس هم امکان تامین کسری ایران را ندارند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
پیامهای رسیده به ایندیپندنت فارسی نشان میدهد بحران عرضه نیز همچنان ادامه دارد. فردی در آمل روز دوشنبه ۲ شهریور ویدیویی از صف طولانی خودروها ارسال کرد و از کمبود همزمان بنزین و گازوئیل خبر داد. مخاطبی در مشهد نیز گفت بسیاری از جایگاهها کارت آزاد ندارند و برای دریافت تنها ۱۰ لیتر بنزین، باید تا دو ساعت منتظر ماند. فرد دیگری از گوهردشت هم نوشت که برای سوختگیری به سه جایگاه مراجعه کرد که هر سه تعطیل بودند.
از کمبود گازوئیل نیز گزارشهایی رسیده است. یکی از مخاطبان در تهران میگوید کمبود گازوئیل فعالیت بخشی از اتوبوسهای شرکت واحد را مختل کرده است و روزانه تعدادی از رانندگان امکان کار ندارند. فردی از قشم نیز نوشت که کمبود سوخت است ماهها ادامه دارد و بنزین در بازار غیررسمی با قیمتهای بسیار بالا فروخته میشود.
در چنین شرایطی، دولت همزمان به دنبال کاهش مصرف از طریق محدود کردن سهمیهها است. محسن حاجیمیرزایی، رئیس دفتر مسعود پزشکیان، امروز دوشنبه دوم شهریور اعلام کرد کاهش سهمیه بنزین «قطعی» است و هرکس بیش از سهمیه تعیینشده سوخت بخواهد، باید قیمت بیشتری بپردازد. او کاهش تولید در نتیجه جنگ را نیز تایید کرد و گفت وقتی تولید کاهش یافته است، مصرف هم باید کاهش پیدا کند.
این موضع پس از آن اعلام شد که دولت پزشکیان ابتدا طرح فروش بنزین آزاد لیتری ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان را در کرمان مطرح کرد و سپس بهسرعت اجرای آن را به تعویق انداخت. پزشکیان روز جمعه با اشاره به هزینه واردات، گفت: «چه کسی گفته دولت باید بنزین ۱۳۰ هزار تومانی بخرد و بعد آن را ۱۵۰۰ تومان بفروشد؟»
به همین دلیل، اکنون برخی منتقدان و کارشناسان این احتمال را مطرح میکنند که مقامهای جمهوری اسلامی ایران آگاهانه با افزودن متانول بیشازحد مجاز به بنزین، در حال افزایش مصنوعی حجم سوخت تولیدی و جبران کمبود موجودند. همزمانی سه عامل یعنی کسری شدید بنزین و محدودیت واردات، تایید رسمی استفاده از متانول در بخشی از تولید و افزایش گزارشهای مردم درباره افت عملکرد و خرابی خودروها، به احتمال افزایش غیراستاندارد میزان متانول و افت شدید کیفیت بنزین عرضهشده دامن زده است.
این در حالی است که بحران کیفیت سوخت در ایران پدیدهای تازه نیست. پایین بودن کیفیت بنزینها و گازوئیلهای تولیدی، خودروهای فرسوده و پرمصرف و عقبماندگی زیرساخت پالایشگاهی، سالها موردانتقاد کارشناسان بوده، اما اکنون جنگ این مشکلات ساختاری را تشدید کرده است. همانطور که کمبود بنزین از مسئلهای آماری به صفهای چندساعته تبدیل شد، نگرانی درباره کیفیت سوخت نیز مستقیما به هزینه تعمیر خودرو و زندگی روزمره مردم رسیده است.
