دولت مسعود پزشکیان در تازه‌ترین اقدام علیه اقشار کم‌درآمد جامعه، واریز کالابرگ تعداد زیادی از شهروندان را قطع کرده و با ارسال پیامک‌های انبوه از آنان خواسته است برای اثبات حضورشان در ایران به دفاتر پیشخوان دولت مراجعه کنند؛ در غیر این صورت، خارج‌نشین تلقی می‌شوند و نمی‌توانند کالابرگ بگیرند.

گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که بسیاری از شهروندان پس از دریافت این پیامک‌ها به دفاتر پیشخوان مراجعه کرده‌اند و مقابل این دفاتر، ازدحامی از مردمی شکل گرفته است که می‌خواهند ثابت کنند در ایران زندگی می‌کنند. عجیب‌تر آنکه برای اثبات حضورشان نیز باید مبالغی بپردازند.

این اقدام دولت واکنش‌های زیادی در پی داشته و بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی یادآور شده‌اند که حتی اگر هدف دولت قطع کالابرگ خارج‌نشینان باشد، راه‌های ساده‌تری برای احراز محل اقامت افراد وجود دارد؛ مگر آنکه هدف، درآمدزایی از مردم و ایجاد دردسری تازه برای آنان باشد.

شهروندی که برای احراز محل اقامت خود به یکی از دفاتر پیشخوان تهران مراجعه کرده بود، در شبکه اجتماعی اکس نوشت که در میان ازدحام مردمی که برای اثبات حضورشان در ایران به این دفتر آمده بودند، کودکی با دمپایی پاره توجهش را جلب کرد. این کودک همراه پدرش آمده بود تا ثابت کنند خارج‌نشین نیستند. به روایت این شهروند، وقتی پدر کودک متوجه شد که برای ثبت احراز اقامت باید ۱۴۰ هزار تومان بپردازد، گفت توان پرداخت این مبلغ را ندارد، دست فرزندش را گرفت و از دفتر خارج شد.

شهروند دیگری نیز نوشت که ازدحام مردم در دفاتر پیشخوان نشان می‌دهد این پیامک‌ها به‌صورت انبوه و برای بخش بزرگی از جامعه ارسال شده‌اند. به گفته او، دولت از یک سو از محل مبالغی که برای اثبات اقامت از مردم دریافت می‌کند، درآمدزایی می‌کند و از سوی دیگر، احتمالا امیدوار است برخی از شهروندان روند پیگیری و دریافت کالابرگ را رها کنند و از فهرست مشمولان حذف شوند.

یکی دیگر از شهروندان نیز نوشت برای شناسایی افرادی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند، راه‌های ساده‌تری مانند استعلام از مراجع قانونی وجود دارد؛ مگر آنکه هدف دولت، مقدمه‌چینی برای حذف کالابرگ مردم و درآمدزایی از آنان باشد.

در اطلاعیه وزارت رفاه آمده است که اگر سرپرست خانوار در کشور حضور نداشته باشد یا سکونت او در ایران احراز نشود، تمام اعضای خانوار از دریافت کالابرگ و یارانه محروم خواهند شد. اما اگر یکی دیگر از اعضای خانوار خارج از کشور باشد، تنها همان فرد از فهرست دریافت‌کنندگان این حمایت‌ها حذف می‌شود. احراز سکونت نیز با تکمیل فرم، ثبت اثر انگشت الکترونیکی و تطبیق چهره با اطلاعات موجود در سامانه ثبت احوال انجام می‌شود و پس از تأیید نهایی، کالابرگ دوباره فعال خواهد شد.

بر اساس اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، افرادی که پیامک را دریافت کرده‌اند تا پایان شهریور فرصت دارند که به صورت حضوری به دفاتر پیشخوان مراجعه کنند. در غیر این صورت، کالابرگ آنان به‌طور کامل حذف خواهد شد. مسئله، اما این است که دولت پرداخت کالابرگ این افراد را از مردادماه متوقف و فعال‌سازی دوباره آن را به احراز اقامت در ایران مشروط کرده است.

بر اساس گزارش رسانه‌های داخلی و روایت شهروندان، دفاتر پیشخوان دولت برای انجام این فرایند مبالغی بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان دریافت می‌کنند؛ هزینه‌ای که فشار مضاعفی بر اقشار کم‌درآمد وارد کرده است. وب‌سایت انتخاب در گزارشی با عنوان «احراز اقامت بهانه‌ای برای کسب درآمد از ضعفا؟» در همین رابطه نوشت: «شهروندی که برای تامین مایحتاج ضروری زندگی به کالابرگ نیاز دارد، ابتدا با قطع این حمایت مواجه می‌شود و سپس برای بازگرداندن آن باید به دفاتر مختلف مراجعه و هزینه پرداخت کند.»

بررسی‌های میدانی این رسانه نشان می‌دهد که پیامک‌های احراز اقامت به صورت گسترده و بدون اطلاع‌رسانی قبلی برای جمعیت قابل توجهی ارسال شده است.

متوقف شدن کالابرگ تعداد زیادی از مردم و ایجاد دردسر و هزینه برای آنان، در روزهای اخیر بازتاب گسترده‌ای در میان اقشار مختلف جامعه و کاربران شبکه‌های اجتماعی داشته است.

شهروندی ساکن تهران که این پیامک را دریافت کرده، می‌گوید در میان اطرافیانش دست‌کم پنج نفر را می‌شناسد که پیامک قطع کالابرگ برای آنان نیز ارسال شده است. برداشت این شهروند و اطرافیانش آن است که دولت هدفی جز «کاهش هزینه‌های خود و دست‌درازی به جیب مردم» ندارد؛ وگرنه به باور آنان، احراز حضور افراد در ایران به‌آسانی از طریق اطلاعات ثبت‌شده درباره ورود و خروج شهروندان از مرزهای کشور امکان‌پذیر است.

وب‌سایت انتخاب، نیز این پرسش را مطرح کرده است که آیا هدف اصلی از اجرای این فرایند واقعا «احراز هویت» است یا ایجاد منبع درآمدی جدید از طریق قطع کالابرگ و ارجاع اجباری شهروندان به دفاتر خدماتی؟

پیامدهای قطع کالابرگ شهروندان زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم دولت تعداد زیادی از افرادی را که برای کارگری و تامین معاش به کشورهای همسایه، از جمله ارمنستان، ترکیه و عراق رفت‌وآمد می‌کنند نیز «خارج‌نشین» دانسته و کالابرگ آنان را قطع کرده است.

ویدیوی منتشرشده از ازدحام شهروندان مقابل یکی از دفاتر پیشخوان دولت در شهرستان مرزی ماکو این وضعیت را نشان می‌دهد. شهروندان می‌گویند به دلیل شرایط اقتصادی مناطق مرزی، برای کار و تامین معاش چند بار در ماه به ترکیه رفت‌وآمد می‌کنند؛ اما محل سکونت دائمی آنان همچنان ایران است. با وجود این، ترددهای مکرر برون‌مرزی سبب شده است که این افراد در سامانه‌های دولتی «خارج‌نشین» شناخته شوند.

زن میانسالی ساکن تهران که بارها در فروشگاه‌های سطح شهر، سالمندان و افراد کم‌درآمد را دیده است که کالابرگ خود را با ۲۰ درصد تخفیف می‌فروشند، از پیرمردی روایت می‌کند که برای تامین هزینه داروهایش ناچار به فروش کالابرگ خود شده بود. او می‌گوید هنوز تصویر آن پیرمرد از مقابل چشمانش کنار نمی‌رود و متحیر است و نمی‌داند که این دولت از جان مردمی که تا گردن زیر بار فشارهای اقتصادی فرو رفته‌اند، چه می‌خواهد و چرا این‌همه آنان را آزار می‌دهد؟

مشکلات مربوط به کالابرگ، تنها به قطع اعتبار شهروندان با عنوان «خارج‌نشینی» محدود نمی‌شود. گزارش‌های میدانی منتشرشده در هفته‌های اخیر نشان می‌دهد بسیاری از فروشگاه‌ها به دلیل تاخیر دولت در پرداخت مطالباتشان، پذیرش کالابرگ را متوقف کرده‌اند.

همچنین برخی فروشندگان به خبرگزاری ایسنا گفته‌اند کالا را با سرمایه خود خریداری کرده و در اختیار مصرف‌کننده گذاشته‌اند، اعتبار نیز از حساب خانوار کسر شده، اما سهم فروشگاه همچنان تسویه نشده است. حال آنکه زمان تسویه در دستورالعمل اجرای طرح، حداکثر ۷۲ ساعت اعلام شده بود.