نیروهای آمریکایی در تازه‌ترین موج حملات به مراکز نظامی در جنوب ایران، برای نخستین‌بار از شناورهای بدون‌سرنشین انتحاری استفاده کردند و هم‌زمان پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه، از جمله پهپاد کم‌هزینه لوکاس را نیز به میدان فرستادند؛ سلاح‌هایی که با هدف افزایش شمار حملات، اشباع سامانه‌های پدافندی و کاهش هزینه عملیات نظامی توسعه یافته‌اند.

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرد موج تازه حملات از بامداد ۱۳ ژوییه به وقت ایران، برابر با ۲۲ تیرماه، ده‌ها هدف را در چند نقطه ایران با مهمات هدایت‌شونده دقیق هدف قرار داد. بر اساس این بیانیه، سامانه‌های پدافند هوایی، رادارهای ساحلی، تجهیزات و مراکز مرتبط با موشک‌ها و پهپادها و همچنین قایق‌های نظامی کوچک ایران در این عملیات هدف قرار گرفتند.

سنتکام افزود جنگنده‌های آمریکایی، شناورهای نیروی دریایی، پهپادهای انتحاری هوایی و برای نخستین‌بار شناورهای بدون‌سرنشین انتحاری هم در این حملات مشارکت داشتند. هدف اعلام‌شده عملیات کاهش توان جمهوری اسلامی ایران برای حمله به کشتی‌های تجاری و اخلال در رفت‌وآمد دریایی از تنگه هرمز بود.

مقام‌های آمریکایی نیز در گفتگو با رسانه‌ها تاکید کردند که حملات بامداد دوشنبه بر سامانه‌های موشکی، پدافندی و قایق‌های تندرو سپاه پاسداران در اطراف تنگه هرمز متمرکز بود. این حملات پس از چندین دور درگیری و حمله به کشتی‌های تجاری در این آبراهه راهبردی انجام شد.

پهپاد لوکاس چیست؟

یکی از مهم‌ترین ابزارهای جدید آمریکا در این جنگ پهپاد لوکاس است. نام این سامانه از عبارت «سامانه کم‌هزینه رزمی و تهاجمی بدون‌سرنشین» به زبان انگلیسی گرفته و برای ماموریت‌های یک‌طرفه طراحی شده است. به این معنا که پهپاد پس از پرتاب، به سوی هدف حرکت می‌کند و با برخورد مستقیم و انفجار کلاهکش، از بین می‌رود.

این نوع سلاح در زبان رایج «پهپاد انتحاری» نامیده می‌شود، اما ارتش آمریکا معمولا از اصطلاح «پهپاد تهاجمی یک‌طرفه» استفاده می‌کند. برخلاف پهپادهایی مانند ام‌کیو‌ــ۹ ریپر که پس از ماموریت به پایگاه بازمی‌گردند، لوکاس اساسا مهماتی مصرفی است و قرار نیست بازیابی شود.

لوکاس را شرکت آمریکایی اسپکتروورکس در ایالت آریزونا تولید می‌کند. طراحی ظاهری و مفهوم عملیاتی آن به پهپاد شاهد‌ــ۱۳۶ ساخت جمهوری اسلامی ایران شباهت آشکاری دارد. یعنی همان پهپادی که روسیه برای حمله به شهرها و زیرساخت‌های اوکراین در مقیاس گسترده به‌کار گرفته است. سنتکام نیز پیش‌تر تایید کرده بود که این پهپاد آمریکایی با الگوبرداری از خانواده شاهد ساخته شده است.

اکنون ارتش ایالات متحده آمریکا در نخستین استفاده رزمی، پهپاد لوکاس را تنها حدود هشت ماه پس از معرفی اولیه، وارد میدان نبرد کرده که روندی بسیار سریع‌تر از چرخه سنتی طراحی، آزمایش و خرید تسلیحات در پنتاگون است.

اختلاف هزینه چشمگیر با ام‌کیو‌ــ۹

هر پهپاد لوکاس حدود ۳۵ هزار دلار قیمت دارد. این رقم در مقایسه با پهپادهای پیشرفته و قابل‌بازگشت بسیار پایین است. برای نمونه، هزینه خرید یک پهپاد ام‌کیو‌ــ۹ ریپر، بسته به تجهیزات آن، به ده‌ها میلیون دلار می‌رسد. البته ریپر از نظر حسگر، برد عملیاتی، ظرفیت حمل سلاح و قابلیت استفاده مجدد قابل‌مقایسه با لوکاس نیست، اما اختلاف قیمت نشان می‌دهد آمریکا برای چه نوع جنگی آماده می‌شود؛ جنگی که در آن تعداد زیاد مهمات ارزان، گاهی از چند سامانه بسیار پیشرفته و گران‌قیمت موثرتر است.

ساختار لوکاس در حالت باز و «ماژولار» (قطعه‌محور) است؛ یعنی می‌توان تجهیزات ارتباطی، محموله‌ها و برخی اجزای آن را متناسب با ماموریت تغییر داد. این پهپاد می‌تواند برای حمله مستقیم، آزمایش سامانه‌های پدافندی یا ایفای نقش هدف هوایی به‌ کار رود. دولت آمریکا مالک حقوق طراحی آن است و به لحاظ نظری می‌توان تولید آن را میان چند شرکت تقسیم کرد تا شمار زیادی از این پهپاد در مدت کوتاه ساخته شود.

درباره برد رزمی و وزن کلاهک نسخه عملیاتی لوکاس در جنگ کنونی با جمهوری اسلامی ایران اطلاعات رسمی دقیقی منتشر نشده و نیروی دریایی آمریکا تنها اعلام کرده است این پهپاد «بردی گسترده» دارد و می‌توان آن را با منجنیق، موتور کمکی راکتی یا سامانه‌های متحرک زمینی و خودرویی پرتاب کرد. این تنوع در شیوه پرتاب باعث می‌شود لوکاس الزاما به باند فرودگاه یا پایگاه ثابت نیاز نداشته باشد.

این پهپاد همچنین قابلیت پرتاب از عرشه شناورهای نظامی را دارد. قابلیتی که در حملات نیمه شب و بامداد دوشنبه به مواضع جمهوری اسلامی ایران از روی ناوهای آمریکایی مستقر در منطقه به‌ کار گرفته شد.

نیروی دریایی آمریکا دسامبر ۲۰۲۵ (آذر ۱۴۰۴) یک پهپاد لوکاس را از عرشه ناو رزمی‌ساحلی یواس‌اس سانتا باربارا در خلیج فارس پرتاب کرد. این آزمایش را نیروی ویژه ۵۹، واحد مسئول سامانه‌های بدون‌سرنشین ناوگان پنجم آمریکا، انجام داد.

پهپادهای لوکاس در قالب یگانی با نام «نیروی ویژه ضربت عقرب» در خاورمیانه مستقر شده‌اند. سنتکام این یگان را اواخر سال ۲۰۲۵ با هدف فراهم کردن توان حمله گسترده، ارزان و سریع ایجاد کرد.

شناورهای انتحاری بدون‌سرنشین چگونه عمل می‌کنند؟

بخش ناشناخته‌تر بیانیه جدید سنتکام، استفاده از «شهپادهای تهاجمی یک‌طرفه دریایی» است. این تجهیزات در واقع قایق‌ها یا شناورهای کوچک بدون‌سرنشینی‌اند که با مواد منفجره پر می‌شوند و با هدایت از راه دور، سامانه ناوبری خودکار یا ترکیبی از هر دو، خود را به هدف می‌رسانند.

این شناورها می‌توانند در ارتفاع بسیار پایین روی سطح آب حرکت کنند و به دلیل ابعاد کوچک، سطح مقطع راداری محدود و سرعت نسبتا بالا، شناسایی و انهدام آن‌ها دشوار است. برخورد یک قایق حامل مواد منفجره با بدنه کشتی، به‌ویژه نزدیک خط آب، موتورخانه، سامانه رانش یا سکان، می‌تواند حتی بدون غرق کردن شناور، آن را برای مدتی طولانی از عملیات خارج کند.

سنتکام هنوز نام و مدل شناورهای انتحاری استفاده‌شده در حمله یکشنبه را اعلام نکرده، از این رو نمی‌توان با قطعیت گفت کدام سامانه دریایی به هدف‌های ایرانی حمله کرده است.

آمریکا پیش از این، استفاده عملیاتی از شناور بدون‌سرنشین جی‌ای‌آرسی را در جنگ ۳۸ روزه با جمهوری اسلامی تایید کرده بود. این شناور حدود پنج متر طول دارد و شرکت بلک‌سی آن را می‌سازد. جی‌ای‌آرسی در اصل برای شناسایی، گشت‌زنی و افزایش آگاهی دریایی طراحی شد، اما قابلیت تبدیل شدن به یک شناور انتحاری را نیز دارد.

بر اساس آخرین اطلاعات منتشرشده، شناورهای جی‌ای‌آرسی از اسفند سال گذشته تا فروردین سال جاری، بیش از ۴۵۰ ساعت و حدود دو هزار و ۲۰۰ مایل دریایی در عملیات گشت‌زنی مرتبط با جنگ ایران، پیمودند. در آن زمان مقام‌های آمریکایی تاکید داشتند که این شناورها هنوز برای حمله مستقیم استفاده نشده‌اند.

اما بیانیه تازه سنتکام نشان می‌دهد این مرحله اکنون پشت سر گذاشته شده و دست‌کم یک نوع شناور بدون‌سرنشین آمریکایی وارد ماموریت تهاجمی شده است.

شناورهای بدون‌سرنشین طی جنگ اوکراین اهمیت نظامی خود را به‌روشنی نشان دادند. نیروهای اوکراینی با استفاده از شناورهای کوچک انفجاری، به ناوها، تاسیسات بندری و زیرساخت‌های دریایی روسیه در دریای سیاه حمله کردند و بخشی از ناوگان روسیه را به عقب‌نشینی از مناطق نزدیک سواحل اوکراین وادار کردند. اکنون آمریکا نیز همین الگو را برای محیط متراکم و پرخطر خلیج فارس و تنگه هرمز توسعه داده است.

این سلاح‌ها در تنگه هرمز مزیتی ویژه دارند. عرض محدود آبراهه، نزدیکی پایگاه‌ها و مراکز ساحلی، حضور شمار زیادی قایق کوچک و امکان پنهان شدن شناورهای بدون‌سرنشین میان رفت‌وآمد دریایی، زمان واکنش مدافعان را کاهش می‌دهد. یک شناور انتحاری می‌تواند برای حمله به شناورهای سپاه، اسکله‌ها، سامانه‌های راداری ساحلی یا تجهیزات مستقر نزدیک آب به‌کار رود.

هدف آمریکا از ترکیب پهپادهای هوایی و شناورهای دریایی

اهمیت عملیات تازه فقط در استفاده از یک سلاح جدید خلاصه نمی‌شود. ترکیب جنگنده‌ها، ناوها، پهپادهای لوکاس و شناورهای انتحاری به آمریکا امکان می‌دهد یک هدف را هم‌زمان از هوا و دریا تحت فشار قرار دهد.

در چنین حمله‌ای، جنگنده‌ها و موشک‌های دقیق می‌توانند سامانه‌های پدافندی و رادارهای اصلی را هدف قرار دهند، در حالی که پهپادهای ارزان‌تر با حرکت در چند مسیر، پدافند را وادار به شلیک و آشکار کردن محل استقرار خود می‌کنند. شناورهای بدون‌سرنشین نیز از سطح دریا به شناورها یا تاسیسات ساحلی نزدیک می‌شوند.

این روش تعداد تهدیدهایی را که مدافع باید همزمان شناسایی و رهگیری کند، افزایش می‌دهد. حتی انهدام یک پهپاد ۳۵ هزار دلاری با موشک پدافندی چندصدهزار یا چندمیلیون‌دلاری از نظر اقتصادی به سود مهاجم تمام می‌شود. اگر شمار پهپادها زیاد باشد، احتمال عبور تعدادی از آن‌ها از لایه‌های دفاعی نیز افزایش می‌یابد.

به‌کارگیری این سلاح‌ها همچنین نشان می‌دهد ارتش آمریکا قصد ندارد عملیات در جنوب ایران را تنها با جنگنده‌ها و موشک‌های کروز گران‌قیمت ادامه دهد و در حال ایجاد ترکیبی از تجهیزات پیشرفته و مهمات ارزان و قابل‌تولید انبوه است تا بتواند حملات را در دوره‌ای طولانی‌تر ادامه دهد، بدون آنکه برای هر هدف کوچک از یک موشک بسیار گران‌قیمت استفاده کند.

در مقابل، استفاده آمریکا از نمونه‌ای الهام‌گرفته از شاهد‌ــ۱۳۶ و ورود شناورهای انتحاری به نبرد، یکی از تاکتیک‌هایی را که جمهوری اسلامی ایران و نیروهای نیابتی آن سال‌ها برای تهدید کشتی‌ها و پایگاه‌های منطقه استفاده می‌کردند، علیه خود این نظام به‌ کار گرفته است.