یک دانشمند در موسسه فناوری ماساچوست (MIT) روشی را پیشنهاد کرده که میتواند مشخص کند آیا یک ماهواره در مدار زمین حامل سلاح هستهای است یا نه. روشی که در حال حاضر تنها روش شناختهشده عمومی برای شناسایی سلاحهای کشتار جمعی در فضاپیماها به شمار میرود.
«پیمان فضای ماورای جو» (Outer Space Treaty) مصوب سال ۱۹۶۷ استقرار سلاحهای هستهای در فضا را ممنوع کرده، اما در حال حاضر هیچ راهی برای راستیآزمایی اینکه آیا یک ماهواره حامل سلاح هستهای است یا نه، وجود ندارد. دانشمندان میگویند تاکنون هیچ پژوهش غیرمحرمانه و داوریشدهای هم درباره این موضوع منتشر نشده است.
اکنون، یک پژوهشگر در موسسه فناوری ماساچوست سامانهای حسگر را پیشنهاد کرده که میتواند در مداری نزدیک یک ماهواره قرار بگیرد و نوترونهای تولیدشده در اثر برخورد پروتونهای پرانرژی با مواد پرتوزا را شناسایی و از این طریق مشخص کند که آیا آن ماهواره حامل سلاح هستهای است یا نه.
به گفته آرگ داناگولیان، این سامانه حسگر که اندازه آن در حد یک جلد دانشنامه بزرگ است، اگر حدود یک هفته در فاصله کمتر از چهار هزار متری ماهواره مشکوک قرار بگیرد، میتواند وجود سلاح هستهای را با دقت ۹۹ درصد شناسایی کند.
او ادعا میکند که با نزدیک کردن این سامانه حسگر به فاصله کمتر از هزار متری ماهواره مشکوک، یا با استفاده از چند حسگر کوچک، میتوان زمان لازم برای شناسایی را به چند ساعت کاهش داد.
این حسگر بر این اصل کار میکند که وقتی یک پروتون پرانرژی با شدت به عناصری با عدد اتمی بالا، مانند اورانیوم و پلوتونیوم، برخورد میکند، دهها نوترون را از آنها جدا میکند.
دکتر داناگولیان در پژوهشی که در «نیچر» (Nature) منتشر شد، میگوید: «این تعداد به شکل باورنکردنی زیاد است. ما درباره میلیونها پروتون در هر ثانیه و در هر سانتیمترمربع صحبت میکنیم که بسیاری از آنها ۴۰ نوترون تولید میکنند. پرسش این است که آیا میتوان بخشی از این نوترونها را آشکارسازی کرد؟»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
او استفاده از یک جفت پنل متشکل از پیکسلهای حسگر نوترون، موسوم به سوسوزن (Scintillator) را پیشنهاد میکند؛ حسگرهایی که با تابش برهمکنش و نور گسیل میکنند.
این پنلها در میان آشکارسازهای الماسی قرار میگیرند؛ آشکارسازهایی که به این سامانه امکان میدهند نوترونهای ناشی از مواد پرتوزا را از پروتونها و الکترونهای طبیعی تشخیص دهد.
دکتر داناگولیان گفت: «بسیار امیدوارم این طرح به یک سامانه واقعی، یا دستکم یک سامانه اثبات مفهوم، تبدیل شود. اما هدف فعلی این است که آزمایشگاههای ملی از این پژوهش در تحقیقات خود استفاده کنند و سیاستگذاران نیز این فناوری را بهعنوان بخشی بالقوه از ابزارهای فنی ملی [برای راستیآزمایی فعالیتهای نظامی کشورهای دیگر]، به طور جدی مدنظر قرار دهند.»
[توضیح: اثبات مفهوم (proof-of-concept) به ارائه نمونه اولیه از یک دستگاه گفته میشود که نه لزوما به قصد تولید بلکه فقط برای اثبات وجود یا امکانپذیری آن ساخته شده است]
مسئله انفجارهای هستهای در فضا برای بشر موضوع تازهای نیست.
در سال ۱۹۶۲، ایالات متحده یک کلاهک گرماهستهای ۱.۴ مگاتنی را در فضا منفجر کرد که بسیاری از ماهوارههای اولیه آن دوران را از بین برد.
دکتر داناگولیان گفت: «وقتی یک انفجار هستهای در فضای ماورای جو رخ میدهد، اساسا تمام جرم بمب یونیده میشود و تقریبا تکتک الکترونهای موجود در جرم این سلاح آزاد میشوند.»
«این الکترونها وارد چیزی میشوند که 'کمربند تابشی داخلی ون آلن' نامیده میشود. پس از آن، الکترونها به هر چیزی که از میان این کمربندها عبور میکند برخورد میکنند و موجب یونش، آسیب ناشی از تابش و موارد دیگر میشوند.»
پیمان فضای ماورای جو که ۱۱۸ کشور، از جمله ایالات متحده، چین و روسیه، آن را تصویب کردهاند، فضا را «قلمرو همه بشریت» اعلام و استقرار سلاحهای هستهای در آن را ممنوع میکند.
اما نظارت بر پایبندی به این پیمان پس از آنکه روسیه در سال ۲۰۲۲ ماهواره مشکوکی به نام «کاسموس ۲۵۵۳» (Cosmos2553) را پرتاب کرد، فوریت بیشتری یافت. آمریکا به این مظنون بود که این ماهواره ممکن است حامل اجزای یک سلاح هستهای باشد که دارد آزمایش انجام میدهد.
برخی مقامهای آمریکایی مظنون بودند که این ماهواره روسی احتمالا با هدف استقرار یک سلاح هستهای واقعی ضدماهواره در آینده پرتاب شده است.
دکتر داناگولیان گفت: «اگر در نهایت، سازوکارهایی برای راستیآزمایی پیمان فضای ماورای جو در اختیار داشته باشیم، این امر کشورها را تحت فشار قرار خواهد داد تا به این پیمان احترام بگذارند یا آنچه را انجام میدهند افشا کنند، زیرا میدانند که اگر تلاش کنند آن را نقض کنند، ما متوجه خواهیم شد.»
او گفت: «روسها این ماهواره را در مداری بسیار عجیب و غیرمعمول پرتاب کردند، زیرا این مدار از نامساعدترین محیط ممکن پیرامون زمین عبور میکند. هیچکس ماهوارهای را آنجا قرار نمیدهد، چون آن ناحیه بهشدت پرتوزاست. چرا باید یک ماهواره را در آن مدار قرار داد؟ خب، اگر قرار باشد یک سلاح گرماهستهای را منفجر کنید، آنجا احتمالا بهترین نقطه برای به دام انداختن الکترونها است.»
این دانشمند هشدار داد که پژوهش اخیر او یک «سامانه کاملا اثباتشده» نیست. او گفت در عوض، هدف این پژوهش نشان دادن این بود که ساخت چنین آشکارسازهایی از نظر علمی امکانپذیر است.
دکتر داناگولیان گفت: «اما برای ساخت واقعی این آشکارسازها، ملاحظات عملی بسیار بیشتری وجود دارد که باید در نظر گرفته شوند.»
© The Independent
