هم‌زمان با اعلام خبر موافقت تهران با بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، آمریکا امکان فروش دلاری نفت ایران، از جمله به خریداران آمریکایی، را فراهم کرد.

به گزارش وال‌استریت ژورنال، وزارت خزانه‌داری آمریکا روز دوشنبه تحریم‌های مربوط به فروش نفت ایران را به‌مدت دو ماه تعلیق کرد تا مذاکرات درباره بازگشایی تنگه هرمز، برنامه هسته‌ای ایران و کاهش تحریم‌ها ادامه پیدا کند. ایران سال‌ها بود از شبکه‌ پنهانی نفتکش‌های تحت تحریم برای فروش نفت خام، عمدتا به چین، استفاده می‌کرد.

جمهوری اسلامی خبر اعطای دسترسی گسترده‌تر به بازرسان هسته‌ای را تایید نکرد؛ در صورت اجرا، این اقدام امتیازدهی مهمی از سوی تهران محسوب می‌شود. ونس تصریح کرد در مورد جزئیات نحوه دسترسی بازرسان آژانس هنوز باید مذاکره قرار شود.

این تحولات نشانه پیشرفت در مذاکرات برای پایان جنگ تلقی می‌شود، اما هم‌زمان نگرانی‌هایی را نیز برانگیخته است که ایران پیش از کنار گذاشتن بخشی از برنامه هسته‌ای‌اش، از مزایای مالی قابل‌توجهی برخوردار شود.

تنها ۳۶ ساعت پیش از اعلام این خبر، درگیری‌های اسرائیل و حزب‌الله در لبنان و همچنین ادعای سپاه پاسداران مبنی بر بستن مجدد تنگه هرمز مذاکرات را تحت شعاع قرار داده بود. ونس روز دوشنبه از توافق برای ایجاد سازوکارهای حل اختلاف در هر دو موضوع خبر داد.

در چارچوب آتش‌بس موقت هفته گذشته، آمریکا محاصره دریایی را لغو کرد و با فروش نفت ایران موافقت کرد. اما معافیت رسمی وزارت خزانه‌داری که روز دوشنبه صادر شد، گام فراتری برداشت و اجازه داد ایران پول نفت را به دلار دریافت کند، امتیازی مهم برای کشوری که به‌شدت به ارز خارجی نیاز دارد.

این تصمیم به بانک‌های ایرانی اجازه می‌دهد پرداخت‌های خارجی را مستقیم دریافت کنند و درآمدهای نفتی آسان‌تر به کشور بازگردانده شود. این اقدام فراتر از معافیت موقت ماه مارس است که فقط فروش نفت نفتکش‌های شناور در دریا را مجاز کرده بود، اما محدودیت‌های مربوط به تراکنش‌های دلاری همچنان وجود داشت.

معافیت جدید دهه‌ها محدودیت سختگیرانه را که ایران را به استفاده از ناوگان پنهان نفتکش‌های فرسوده برای صادرات نفت وادار کرده بود، به حالت تعلیق درمی‌آورد. وزارت خزانه‌داری اعلام کرد تهران اکنون می‌تواند با استفاده از همان کشتی‌های تحت‌تحریم، نفت را به‌‌صورت قانونی بفروشد، اقدامی که عملا فعالیت ناوگان موسوم به «ناوگان سایه» را در این دوره قانونی می‌کند.

میعاد ملکی، مقام ارشد پیشین بخش تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا که اکنون در اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» فعالیت می‌کند، گفت این معافیت حتی نهادهای ایرانی از جمله بانک مرکزی را نه فقط از تحریم‌های هسته‌ای، بلکه از تحریم‌های مرتبط با فعالیت‌های تروریستی مستثنا می‌کند.

ملکی گفت: «این اقدام نشان‌دهنده فاصله گرفتن اساسی از ساختار تحریم‌هایی است که کنگره آمریکا طی دو دهه گذشته علیه ایران ایجاد کرده بود.»

حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت ایران، به وال‌استریت ژورنال گفت پس از صدور این معافیت، معامله‌گران اروپایی برای خرید نفت خام ایران ابراز علاقه کرده‌اند، اما هیچ شرکت آمریکایی تاکنون با او تماس نگرفته است.

اعلام وزارت خزانه‌داری ساعاتی پس از آن صورت گرفت که ونس به خبرنگاران گفت تهران از بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دعوت کرده است به ایران بازگردند. او این اقدام را گامی مهم در راستای پایان دائمی برنامه تسلیحات هسته‌ای ایران توصیف کرد.

ونس اشاره کرد برخی گفت‌وگوها با بازرسان ممکن است از همان روز دوشنبه آغاز شود، اما جزئیاتی درباره میزان دسترسی آن‌ها یا امکان بازدید از تاسیساتی که سال گذشته هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند ارائه نکرد.

این در حالی است که رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند تهران در جریان مذاکرات، درباره پرونده هسته‌ای مذاکره نکرده و هیچ تعهد جدیدی را نپذیرفته است. جریان‌های تندرو در ایران نیز با احتمال بازگشت بازرسان مخالفت کردند. 

آینده برنامه هسته‌ای ایران همچنان محور اصلی مذاکرات است. آمریکا از ایران می‌خواهد ذخایر اورانیوم با غلظت بالا را تحویل دهد، در حالی که تهران به‌دنبال کاهش تحریم‌ها و حفظ حق غنی‌سازی اورانیوم است.

پس از حملات آمریکا و اسرائیل به سه سایت هسته‌ای اصلی ایران در ژوئن سال گذشته، بازرسان آژانس به‌دلیل مسائل امنیتی ایران را ترک کردند. پیش از آن، بازرسان آژانس به‌صورت دائمی و در قالب یک تیم چرخشی در ایران حضور داشتند، اما از آن زمان تاکنون اجازه بازگشت دائمی به ایران به آن‌ها داده نشده است.

ایران از آن زمان تاکنون به بازرسان اجازه داده است برای بازدید از چندین مرکز از جمله نیروگاه هسته‌ای بوشهر وارد ایران شوند، اما همچنان از بازدید از تاسیسات نطنز، فردو و اصفهان منع شده‌اند.

بازگشت بازرسان به این مراکز برای ارزیابی میزان خسارت، بررسی امکان ازسرگیری غنی‌سازی و شناسایی ذخایر اورانیوم غنی‌شده، به‌ویژه اورانیوم با غلظت نزدیک به سطح تسلیحاتی، اهمیت اساسی دارد.

به گفته رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، احتمالا نیمی از این مواد در شبکه‌ای از تونل‌های زیرزمینی تاسیسات اصفهان قرار دارد. بعید است آژانس بتواند بشکه‌های حاوی اورانیوم غنی‌شده را از زیر آوار خارج کند، اما می‌تواند نمونه‌برداری‌های محیطی انجام دهد، که مشخص خواهد کرد اورانیوم غنی‌شده در محیط اطراف پراکنده شده است یا خیر. 

ونس همچنین از پیشرفت در مذاکرات درباره احتمال آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های ایران در قطر خبر داد. منتقدان می‌گویند این منابع ممکن است برای حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی منطقه، از جمله حزب‌الله، استفاده شود.

او گفت این دارایی‌ها در صورت آزاد شدن، باید صرف خرید مواد غذایی و محصولات کشاورزی آمریکا شود و افزود: «این پول قرار است کشاورزان آمریکایی را ثروتمندتر و غذای مردم ایران را تامین کند، این دقیقا همان نوع معامله کلاسیک ترامپ است.»

به گفته ونس، مذاکرات روز یکشنبه پس از آنکه ترامپ تهدید به ازسرگیری حملات علیه ایران کرد، با تنش مواجه شد. رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند هیئت ایرانی در واکنش، مذاکرات مستقیم با آمریکا را متوقف کرد، هرچند گفت‌وگوها از طریق میانجی‌ها ادامه پیدا کرد.

ونس گفت: «آن‌ها تهدید کردند که مذاکرات را ترک می‌کنند، اما این کار را نکردند.»

او همچنین از حق ترامپ برای واکنش به سخنان مقام‌های جمهوری اسلامی دفاع کرد و گفت: «آنچه دیروز به ایرانی‌ها گفتیم این بود که وقتی وارد مقوله‌ای می‌شوید که نسل ما به آن می‌گوید چرندیات، نمی‌توانید انتظار داشته باشید رئیس‌جمهوری آمریکا پاسخ ندهد و روایت را اصلاح نکند.»