گزارش‌های میدانی و روایت‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد بحران بنزین در ایران وارد مرحله تازه‌ای شده است که دیگر فقط به بحث افزایش قیمت محدود نیست و نشانه‌های آن را می‌توان در صف‌ طولانی جایگاه‌های سوخت، کاهش سهمیه‌ها، دشوارتر شدن دسترسی به بنزین آزاد و نگرانی گسترده مردم از روند فزاینده گرانی مشاهده کرد.

در حالی که دولت همچنان تاکید می‌کند برای افزایش رسمی قیمت بنزین برنامه‌ای ندارد، هم‌زمان مجموعه‌ای از تصمیم‌ها و طرح‌های تازه در حال اجرا یا بررسی است که هدف اصلی آن‌ها، مهار مصرف و جبران کسری روزانه سوخت از طریق کاهش مصرف است. به این معنا که در روند سوخت‌رسانی جایگاه‌ها در بیشتر نقاط ایران، عمدا اختلال ایجاد شده است و مردم پس از پشت سر گذاشتن صف‌های طولانی، با محدودیت سوخت‌گیری هم مواجه‌اند و تنها می‌توانند ۱۰ لیتر بنزین بزنند.

این وضعیت بیش از همه رانندگان تاکسی‌های اینترنتی و مسافرکش‌های شخصی را تحت فشار قرار داده است که هم‌زمان با تشدید بیکاری و از دست رفتن فرصت‌های شغلی، به رانندگی به‌عنوان راهی برای تامین حداقل هزینه‌های زندگی روی آورده‌اند و حالا کاهش سهمیه‌ها و دشواری دسترسی به بنزین، زنجیره‌ای تازه از بحران معیشتی برای آنان ایجاد کرده و درآمد روزانه این افراد را مستقیم هدف قرار داده است.

بسیاری از رانندگان می‌گویند بخشی از وقت کاری‌شان به ایستادن در صف سوخت می‌گذرد و هزینه خرید بنزین آزاد نیز عملا دخل و خرجشان را از تعادل خارج کرده است.

در شهرهای کوچک‌تر و استان‌های مرزی، بحران کمبود بنزین و محدودیت سهمیه‌ها شکل دیگری به خود گرفته است و برخی می‌گویند ناچار شده‌اند بنزین آزاد را با قیمت‌هایی تا حدود ۱۰۰ هزار تومان برای هر لیتر خریداری کنند.

کاربری از استان سیستان و بلوچستان در شبکه اجتماعی اکس نوشت که کاهش سهمیه بنزین مردم این استان را با هزینه‌های سنگین و مشکلات تازه‌ای روبرو کرده و بسیاری از مردم ناچارند از بنزین آزاد با نرخ‌های نجومی استفاده کنند.

کاربر دیگری هم خبر داد که در جیرفت، انتظار برای سوخت‌گیری گاه از صبح تا شب طول می‌کشد.از شلوغی پمپ‌بنزین‌ها در مشهد، قشم، یاسوج و دیگر شهرها نیز گزارش‌های مشابهی منتشر شده که نشان می‌دهد بحران توزیع سوخت دیگر محدود به یک شهر و منطقه خاص نیست و ابعاد سراسری پیدا کرده است.

طی روزهای اخیر برخی رسانه‌های داخلی نیز از «آب رفتن سهمیه‌های سوخت» خبر دادند. هم‌زمان محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهوری، اعلام کرد که دولت فعلا قصد افزایش قیمت بنزین را ندارد. با این حال، علی رغم تاکید مقام‌های دولتی بر «گران نشدن بنزین»، شنیده‌ها از طرحی حکایت دارد که در صورت اجرا، قیمت‌گذاری بنزین به شکلی جدید اجرا می‌شود که به‌ جای دو یا سه نرخ، با چهار نرخ متفاوت عرضه می‌شود و هم‌زمان کاهش سهمیه را نیز در پی دارد.

بر اساس گزارش روزنامه هفت صبح، سهمیه ۶۰ لیتری بنزین ۱۵۰۰ تومانی بدون تغییر باقی می‌ماند، اما سهمیه بنزین سه هزار تومانی کاهش خواهد یافت. هم‌زمان گفته می‌شود قیمت بنزین آزاد از پنج هزار تومان به ۱۵ هزار تومان می‌رسد.

اما ماجرا به همین‌جا هم ختم نمی‌شود و برخی گزارش‌ها از عرضه بنزین با اکتان بالا به قیمت ۴۰ هزار تومان و بنزین سوپر با نرخ‌هایی بالاتر از ۷۰ هزار تومان خبر می‌دهند.

با این حال بحث بنزین سه‌ و چهار نرخی تنها بخشی از بحران فعلی است. رسانه‌های داخلی از هفته‌ها پیش فضاسازی برای اجرای فاز جدید کنترل مصرف از ابتدای خردادماه را آغاز کرده‌اند؛ فازی که هدف اصلی آن، جبران «ناترازی» روزانه ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتری بنزین عنوان می‌شود.

در این مدل جدید، برخلاف تجربه‌های پیشین که دولت با افزایش ناگهانی قیمت‌ها شوک مستقیم به بازار وارد می‌کرد، اکنون سیاست کاهش تدریجی سهمیه‌ها و محدود کردن دسترسی مردم به بنزین آزاد از طریق کوتاه شدن زمان ذخیره سهمیه کارت‌سوخت‌ها، حذف تدریجی برخی نرخ‌های یارانه‌ای و محدودسازی استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها در دستور کار قرار گرفته است.

آمارهای رسمی نشان می‌دهد مصرف روزانه بنزین در ایران اکنون به حدود ۱۳۰ میلیون لیتر رسیده، در حالی که ظرفیت تولید داخلی همچنان در محدوده ۱۱۰ تا ۱۱۵ میلیون لیتر باقی مانده است؛ به این ترتیب طبق اعلام دولتی‌ها، میزان «ناترازی روزانه» دست‌کم ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتر محاسبه می‌شود.

کارشناسان رشد تعداد خودروها، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل، مصرف بالای سوخت در خودروهای داخلی، ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی و قاچاق سوخت در مناطق مرزی را از عوامل اصلی این جهش مصرف می‌دانند اما آنچه در شرایط کنونی مسئله بنزین را به بحرانی کلان‌تر تبدیل کرده، مسدود شدن مسیرهای صادرات و واردات انرژی و کمبود منابع ارزی دولت است.

مسعود پزشکیان در یکی از آخرین اظهارنظرهایش اذعان کرد که در پی تشدید فشارهای آمریکا و اختلال در صادرات نفت، ایران با کمبود روزانه ده‌ها میلیون لیتر بنزین مواجه است و در عین حال «دلاری برای واردات آن وجود ندارد».

البته خبرگزاری جمهوری اسلامی ساعاتی پس از انتشار این سخنان، بخش‌هایی از آن را حذف کرد.

با وجود اینکه دولتی‌ها می‌کوشند پیامدهای بحران بنزین را کتمان کنند، کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که این بحران چندلایه است و محدودسازی سهمیه‌ها و کاهش دسترسی به بنزین یارانه‌ای، حتی بدون اعلام رسمی گرانی، هم در عمل، همان اثر افزایش قیمت را خواهد داشت.

باید در نظر داشت که طرح دولت برای سه‌ یا چهارنرخی کردن بنزین و کاهش رسمی سهمیه‌ها، تازه قرار است از خردادماه آغاز شود، حال آنکه نشانه‌های بحران از همین حالا در بسیاری از شهرهای ایران آشکار شده است.

اختلال در سوخت‌رسانی، محدود شدن استفاده از کارت‌های جایگاه، کمبود بنزین آزاد و شکل‌گیری صف‌های طولانی مقابل پمپ‌بنزین‌ها باعث شده بسیاری از مردم تنها برای دریافت چند لیتر بنزین ساعت‌ها در انتظار بمانند و برخی رانندگان ناچار شده‌اند بنزین آزاد را با قیمت‌هایی چندین برابر نرخ رسمی تهیه کنند.

در چنین شرایطی، هنوز مشخص نیست با اجرای رسمی طرح جدید و محدودتر شدن سهمیه‌ها، ابعاد این بحران تا چه اندازه گسترش خواهد یافت؛ بحرانی که به دلیل تجربه سال‌های گذشته در شکل‌گیری اعتراضات سراسری به هول‌وهراسی جدی برای حاکمیت هم تبدیل شده است.