درگیری میان ساکنان روستای سمتی شهرستان چاهآب استان تخار در شمالشرق افغانستان با محافظان امنیتی شرکت افغانــچاینا، استخراجکننده معدن طلا در این منطقه، که به کشته شدن دستکم چهار نفر و زخمی شدن ۱۶ نفر انجامید، روز سهشنبه با حضور هیئتی از مقامهای بلندپایه طالبان متوقف شد.
این درگیری از روز جمعه، ۱۲ دیماه و پس از اعتراض مردم به «غارت معادن» به دست «طالبان جنوبی» آغاز شد و به درگیری تنبهتن انجامید. همایون افغان، سخنگوی وزارت معادن و نفت طالبان، روز سهشنبه گفت که درگیری میان مردم و مسئولان یکی از شرکتهای استخراجکننده معادن طلا در تخار با پادرمیانی هیئت اعزامی متوقف شد و تلاشها برای حل اختلافها ادامه دارد.
بر اساس ویدیوهایی که از اعتراضهای مردم در شبکههای اجتماعی منتشر شده است، معترضان علاوه بر آتش زدن خودرو و چادرهای کارکنان شرکت افغانــچاینا، علیه طالبان هم شعار میدهند و خواستار خروج این شرکت از روستای سمتیاند.
دو فرمانده محلی طالبان در تلاش آرام ساختن معترضان در چاهآب-ارسالی به ایندیپندنت فارسی
طالبان پشتونتباری که از هلمند و قندهار به شمالشرق افغانستان، رفتهاند و افزون بر تصاحب مناصب کلیدی دولتی، کنترل استخراج معادن را نیز در دست گرفتهاند، اصطلاحا «طالبان جنوبی» نامیده میشوند.
رهبر طالبان در چهار سال گذشته، چهرههای کلیدی طالبان محلی تاجیک و ازبکتبار را که در استانهای شمال و شمالشرق در راس کار بودند، بهتدریج کنار زد و بیشتر آنها را در مناصب پایینتر و در مناطق دورتر از زادگاهشان به کار گرفت. اکنون بیشتر سمتهای کلیدی در شمال و شمالشرق افغانستان در اختیار چهرههای پشتونتبار و نزدیک به جناح قندهار به رهبری ملا هبتالله آخندزاده است. اعتراضهایی هم که در دو سال اخیر در شمالشرق افغانستان گاه بر سر معادن لاجورد و طلا و گاه مزارع تریاک بالا میگیرد، در همین اختلافهای قومی میان طالبان بومی و طالبان جنوبی ریشه دارد.
یکی از ساکنان روستای سمتی که شاهد درگیریهای چهار روز گذشته بود و در این منطقه زندگی میکند، به شرط محفوظ ماندن نامش به ایندیپندنت فارسی گفت شرکت افغانـچاینا که متعلق به بازرگانان چینی و «طالبان جنوبی» است، مساحت وسیعی را در شهرستان چاهآب در اختیار دارد و بدون در نظر گرفتن محیط زیست، منابع کشاورزی و ساکنان بومی، روند استخراج طلا در این منطقه را آغاز کرده است. اعتراض ساکنان محلی نیز از روز جمعه گذشته و به دلیل سهیم نبودن در روند استخراج و بهرهمند نشدن از منافع این معادن، آغاز شده است.
در یکی از ویدیوها از صحنه درگیری میان مردم معترض و محافظان امنیتی شرکت افغانــچاینا دیده میشود که یکی از نیروهای امنیتی این شرکت، در حالی که در محاصره معترضان خشمگین قرار دارد، به سوی آنان شلیک میکند. این مرد مسلح که هویت او هنوز مشخص نشده است، در نتیجه هجوم مردم از پا درمیآید و معترضان با سنگ و چوب به او حملهور میشوند. یکی از معترضان فریاد میزند: «بزن، بزن، نگذارید بگریزد.»
یک منبع در چاهآب میگوید این شخص نهایتا در نتیجه کتکها و پرتاب سنگ به سر و صورتش جان باخت. البته در نتیجه تیراندازی او، سه نفر از جمله دو مرد جوان به نامهای فهیم و قاری حمید هم کشته شدهاند.
مراسم خاکسپاری این دو معترض روز دوشنبه در روستای سمتی شهرستان چاهآب با حضور گسترده مردم برگزار شد.
ردپای سلطان مواد مخدر
حاجی بشر نورزی، زندانی پیشین گوانتانامو، در تجارت غیرقانونی مواد مخدر در افغانستان، آسیا و خاورمیانه نامی آشنا است، اما اکنون منابع مطلع میگویند در پشت صحنه استخراج بیرویه معادن طلا در شمالشرق افغانستان هم حضور دارد و با چینیها شریک است.
نورزی که رسانههای آمریکایی از او به عنوان «پدر مالی طالبان» نام بردهاند، در افغانستان به «سلطان مواد مخدر» شهرت دارد.
حاجی بشر نورزی، حین برگشت به کابل در سپتامبر ۲۰۲۲-خبرگزاری باختر
رحمتالله نبیل، رئیس امنیت ملی دولت پیشین افغانستان، حاجی بشر نورزی را «پابلو اسکوبار خاورمیانه» میداند و شماری دیگر هم او را دوست نزدیک ملا عمر، بنیانگذار طالبان، و تامینکننده کلیدی نیازهای مالی طالبان در جریان ظهور، شورش و حکومتداری دور نخست این گروه معرفی میکنند.
نورزی قاچاقچی بینالمللی مواد مخدر است که سال ۲۰۰۵ در آمریکا بازداشت و به حبس ابد محکوم شد. این زندانی پیشین گوانتانامو در سپتامبر ۲۰۲۲ آزاد شد و به کابل بازگشت. آزادی این چهره کلیدی طالبان در نتیجه مذاکرات مستقیم طالبان و دیپلماتهای آمریکایی در قطر محقق شد و طالبان در ازای او، مارک فریرکس، مهندس آمریکایی را که در سال ۲۰۲۰ ربوده بودند، آزاد کردند.
مقامهای ارشد طالبان از جمله ملا هدایتالله بدری، وزیر خزانهداری وقت و وزیر معادن و نفت کنونی رژیم طالبان، هنگام ورود حاجی بشر نورزی به کابل از او در فرودگاه استقبال کردند.
بشیر نورزی آوریل ۲۰۰۵ و هنگام بازداشت در نیویورک متهم شد که قصد داشت محموله مواد مخدر به ارزش ۵۰ میلیون دلار به آمریکا وارد کند. مقامهای آمریکایی در زمان بازداشت او گفتند که نورزی رئیس یکی از بزرگترین شبکههای قاچاق مواد مخدر در جهان است و از سال ۱۹۹۰ در تولید مواد مخدر، کنترل مزارع، تولید هروئین و صدور آن به کشورهای مختلف جهان فعالیت میکند.
محدوده روستا و معدن سمتی به مساحت ۱۲ کیلومتر مربع- نقشه گوگل/ایندیپندنت فارسی
یک منبع مطلع در روستای سمتی شهرستان چاهآب استان تخار که مدتی با شرکت افغانــچاینا در این منطقه کار کرده، به ایندیپندنت فارسی گفت چهره اصلی پشت این شرکت از جانب طالبان، حاجی بشر نورزی است و پسر او، حاجی عبدالناصر، نیز هرازگاه از روند فعالیت این شرکت بازدید میکند.
این منبع افزود که حاجی بشر نورزی هم سپتامبر ۲۰۲۵ از معدن طلای سمتی دیدن کرد و شمار زیادی از مقامهای محلی طالبان او را در این سفر همراهی کردند. به گفته این منبع، مقامهای طالبان احترام زیادی برای حاجی بشر نورزی قائلاند و به همین دلیل نمایندگان شرکت افغانــچاینا، بدون مشورت مقامهای محلی طالبان، هرکاری دلشان بخواهند انجام میدهند.
یکی دیگر از ساکنان روستای سمتی که به دلایل امنیتی میخواهد نامش محفوظ بماند، گفت شرکت افغانــچاینا مساحتی حدود ۱۲ کیلومترمربع را در امتداد مرز افغانستان و تاجیکستان که روستای سمتی نیز بخشی از آن است، به مدت پنج سال در اختیار دارد و به ساکنان این منطقه هشدار داده شده است که خانههایشان در این بخش تخلیه کنند.
این شخص گفت ساکنان روستای سمتی نزدیک به ۱۳۰ سال است که در این منطقه زندگی میکنند، اما پس از آغاز استخراج طلا از زمینهای این منطقه، طالبان به مردم گفتهاند این زمینها ملک شخصی نیستند، بلکه اموال دولتاند و باید تخلیه شود.
اطلاعاتی که همایون افغان، سخنگوی وزارت معادن و نفت طالبان در شبکه اجتماعی ایکس، منتشر کرده، نیز تایید میکند این منطقه که در امتداد مرز با تاجیکستان و در کنار آمودریا قرار دارد و مساحت آن ۱۲ کیلومتر مربع است، به شرکت افغانــچاینا واگذار شده است.
بر اساس اطلاعات سخنگوی وزارت معادن و نفت طالبان، این شرکت قرار است ۳۱۰ میلیون دلار در این منطقه سرمایهگذاری کند و از منافع حاصل از استخراج طلا، ۵۶ درصد به خزانه طالبان و بقیه به این شرکت تعلق میگیرد.
روند استخراج طلا از منطقه سمتی در سال ۲۰۲۲ و از طریق شرکتهای کوچک و ساکنان محلی آغاز شده بود، اما شرکت افغانــچاینا با در اختیار گرفتن این منطقه، دست شرکتهای کوچک و افراد بومی را از این فعالیتها کوتاه کرده است.
این شرکت که درباره آن هیچ اطلاعاتی در اینترنت وجود ندارد، با استفاده از دستگاههای پیشرفته وارداتی از چین، از ماه ژوییه ۲۰۲۵ روند استخراج طلا را در این منطقه آغاز کرد.
ساکنان این منطقه که زندگی بیشتر آنان به کشاورزی و دامداری وابسته است، نگراناند حفاری بیرویه برای دستیابی به طلا، محیط زیست، رودخانه، منابع کشاورزی و خانهها و مزارع آنان را نابود کند. یکی از ساکنان این روستا گفت طالبان و شرکتهای چینی با طمعی که برای یافتن طلا دارند، این منطقه را خالی از سکنه خواهند کرد، زیرا هماکنون هم بخشهایی از آن به ویرانهای با صدها شکاف تبدیل شده است. به گفته این منبع، در برخی نقاط این روستا، کارکنان افغانــچاینا زمین را تا ۴۰ متر حفر کردهاند تا به طلا دست یابند.
درگیری چهار روز گذشته ساکنان روستای سمتی با کارمندان شرکت افغانــچاینا که برای مردم و محافظان این شرکت تلفات جانی و مالی در پی داشت، بیانگر نگرانی عمیق این مردم از پیامدهای استخراج طلا و کنار زده شدن آنان از دسترسی به منافع این روند است. با این حال طالبان، بیتوجه به این اعتراضها، این رویداد را اتفاقی نهچندان مهم جلوه میدهند.
