پژوهشگران دانشگاه سیدنی استرالیا قطرهٔ بینی آزمایشی جدیدی ساختهاند که توانسته است قدرت یادگیری و حافظه را در موشهای سالخورده افزایش دهد و از کاهش حافظه در موشهای مبتلا به نوعی بیماری آلزایمر جلوگیری کند. این روش از فناوری آرانای پیامرسان (mRNA)، مشابه فناوری بهکاررفته در واکسنهای کوویدــ۱۹، استفاده میکند.
به گزارش مدیکال اکسپرس، این پژوهش که در نشریهٔ علمی «ادونسد ساینس» (Advanced Science) منتشر شده، با الهام از داستان علمیتخیلی «گلهایی برای الجرنون» نوشتهٔ دنیل کیز انجام شده است، داستانی که در آن دانشمندان هوش موشهای آزمایشگاهی و انسانها را افزایش میدهند.
به گزارش دانشگاه سیدنی، این قطرهها حاوی آرانای پیامرساناند که در نانوذرات چربی قرار گرفتهاند و سلولهای بینی را به تولید پروتئینهای درمانی تحریک میکنند. این پروتئینها میتوانند وارد مغز شوند و عملکرد شناختی را بهبود بخشند.
پژوهشگران در این تحقیق بر تولید پروتئینی موسوم به «فاکتور نورونزایی مشتقشده از مغز» (BDNF) تمرکز کردند که به بقای سلولهای عصبی، انعطافپذیری آنها و شکلگیری حافظه کمک میکند. کاهش سطح این پروتئین با افزایش سن و بیماری آلزایمر ارتباط دارد.
نتایج آزمایشها نشان داد موشهای سالخورده پس از دریافت قطرهٔ بینی، در آزمونهای استاندارد حافظهٔ کاری، حافظهٔ فضایی و تشخیص اشیاء، عملکردی مشابه موشهای جوان داشتند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
گرگ نیلی، استاد دانشگاه سیدنی و سرپرست پژوهش، گفت پس از استفاده از این قطرهٔ بینی، توانایی یادگیری و حافظهٔ موشهای سالخورده بهشکل چشمگیری افزایش یافت و عملکرد شناختی آنها به دوران جوانی بازگشت.
پژوهشگران همچنین این روش را روی موشهای آزمایشگاهی آزمایش کردند که بهدلیل جهشهای ژنتیکی، نشانههای بیماری آلزایمر را زودهنگام بروز میدهند.
در این موشها، تغییرات مغزی مرتبط با آلزایمر معمولاً از دو ماهگی و کاهش توانایی شناختی از حدود چهار ماهگی ظاهر میشود. پژوهشگران از دو ماهگی موشها، هفتهای دو بار از این قطرهٔ بینی استفاده کردند. موشهای تحت درمان در چهار ماهگی کاهش شناختی بیشتری نشان ندادند.
نکتهٔ مهم این بود که درمان بدون کاهش پلاکهای آمیلوییدی، یعنی تجمع پروتئینهای مرتبط با آلزایمر، توانست عملکرد مغز را حفظ کند.
نیلی توضیح داد درمانهای کنونی آلزایمر بیشتر بر حذف این پلاکها متمرکزند، اما نزدیک به یکسوم بیمارانی که تجمع پلاک شدید دارند، دچار زوال عقل نمیشوند و سطح طبیعی فاکتور نورونزایی مشتقشده از مغز در آنها بالاتر است. به گفتهٔ نیلی، افزایش این پروتئین ممکن است به حفظ سلامت، بقا و ارتباط سلولهای عصبی کمک کند و در آینده همراه درمانهای ضدآمیلویید به کار رود.
یکی از مزیتهای احتمالی این روش، عبور از سد خونیــمغزی است که مانع ورود بسیاری از داروها به مغز میشود. مسیر بینی امکان رساندن مواد درمانی به دستگاه عصبی مرکزی را بدون جراحی یا تزریق مستقیم فراهم میکند.
پژوهشگران همچنین افزایش تولید نورونهای جدید در هیپوکامپ، ناحیهای مهم برای یادگیری و حافظه، را مشاهده کردند. درمان در موشها بهخوبی تحمل شد و عارضهٔ جانبی عمدهای گزارش نشد.
با این حال، نیلی تأکید کرد پژوهش هنوز در مرحلهٔ پیشبالینی است و پیش از آزمایش انسانی، بررسیهای ایمنی بیشتری لازم است؛ زیرا ساختار بینی انسان و موش متفاوت است.
پژوهشگران امیدوارند پس از بهینهسازی روش انتقال دارو و بررسی ایمنی و اثربخشی بلندمدت دارو، آزمایشهای انسانی را ظرف دو سال آینده آغاز کنند.

