در ماه سپتامبر، زنان چادربهسر، پوشیده در لباسهای سیاه و مسلح، در حالی که برای جنگ آموزش میدیدند، در خیابانهای ایران رژه رفتند.
این رزمایشها آمادگی نظامی را به نمایش گذاشتهاند و در آنها زنان با سامانههای پدافند هوایی کار میکنند و مسلسل به دست میگیرند. با این حال، جمهوری اسلامی ممکن است کاربرد فوریتری برای این نیروهای آموزشدیده داشته باشد: مقابله با دشمنان داخلی.
در شرایطی که تهران همچنان در وضعیت بلاتکلیفِ نه جنگ و نه صلح گرفتار است، تلاش میکند نیروهای وفادار به انقلاب، بهویژه زنان را بسیج کند تا مانع تبدیل بحران اقتصادی ایران به ناآرامیهای سراسری شود.
طنز تلخ ادغام رسمی زنان در ساختار نظامی وقتی آشکار میشود که این اقدام را در کنار سخنان روحالله خمینی، بنیانگذار انقلاب اسلامی، بگذاریم. او در سال ۱۹۶۳ (۱۳۴۱) به طرح حکومت محمدرضا شاه برای «تساوی حقوق زن و مرد» تاخت و نظام وظیفهٔ اجباری برای زنان ۱۸ساله را با بردن «دختران عفیف مسلمان به مراکز فحشا» برابر دانست.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
اما مرزهای ایدئولوژیک جمهوری اسلامی تنها تا جایی پابرجا میمانند که با بقای این حکومت در تضاد نباشند. حکومت هرگز زنان را بهطور کامل از پروژهٔ انقلابی خود کنار نگذاشت. هنگام تسخیر سفارت آمریکا در تهران در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۸)، که به بحران گروگانگیری ایران انجامید، معصومه ابتکار به نمایندگی از انقلابیون سخن میگفت. در طول جنگ ایران و عراق در دههٔ ۱۹۸۰ (۱۳۶۰) نیز خمینی زنان را ستود که با تربیت کودکان و فرستادن آنها «به جبهههای جنگ» از جنگ پشتیبانی میکردند.
یکی از پوسترهای تبلیغاتی آن دوران یک روحانی و سربازی مسلح را در کنار زنی نشان میداد که نوزادی در آغوش و لالهای در دست داشت، گلی که نماد شهادت است. پوسترهای دیگر مادری محجبه را نشان میدادند که خود را در برابر بمبها سپر فرزندش کرده بود. در پوستری دیگر، مادری در کنار پسر سرباز کشتهشدهاش ایستاده بود و در پسزمینه رزمندگان تازهای دیده میشدند که پا به میدان میگذاشتند تا جای کشتهشدگان را بگیرند.
با این حال، قوانین پس از انقلاب زنان را به نقشهای پشتیبانی و کمکی محدود کرد. حکومت زنانی را که پیشتر در ارتش خدمت میکردند به کارمندان غیرنظامی تبدیل و جذب نیروهای زن جدید را به حوزههای پزشکی و مراقبتهای درمانی محدود کرد و زنان شاغل در نیروی پلیس را به نقشهایی تفکیکشده بر اساس جنسیت گمارد.
رزمایشهای شبهنظامی زنان که در اواسط دههٔ ۲۰۰۰ با تبلیغات گسترده برگزار میشدند، عمدتاً جنبهٔ نمادین داشتند و شرکتکنندگان زن از محدود بودن آموزشها و مسئولیتهایشان سخن میگفتند. یگانهای زنان در بسیج ــ که یکی از شاخههای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است ــ همچنان بر فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی متمرکز بودند.
اما اعتراضهای سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۱) برای حقوق زنان به رهبران ایران نشان داد که جنبشی برای مبارزه با سرکوب زنان میتواند با نارضایتیهای گستردهتر و خواست تغییر حکومت پیوند بخورد.
چهار سال بعد، افزایش سرسامآور قیمتها و فروپاشی ارزش پول ملی خشمی را که طی سالها انباشته شده بود به نقطهٔ جوش رساند و میلیونها نفر را به خیزش ماه ژانویه (دی ۱۴۰۴) کشاند؛ خیزشی که خواستار پایان دادن به حکومت دینی بود. ابعاد بیسابقهٔ این خیزش آشکار کرد که قیام داخلی موجودیت حکومت ایران را تهدید میکند. همین باعث شد زنان از نظر سیاسی اهمیتی بیش از آن پیدا کنند که جمهوری اسلامی بتواند آنها را بیرون از راهبرد بسیج نیروی خود نگه دارد.
این تلاشها بخشی از کارزار گستردهتر «جانفدا» است. این کارزار شهرها را با تابلوهای تبلیغاتیای پوشانده که مردم را به یادگیری کار با سلاح گرم تشویق میکند، برای جذب نیروهای نظامی پیامکهای انبوه میفرستد و در اماکن عمومی غرفههای آموزش کار با سلاح برپا کرده است. حکومت که در دوران جنگ جامعهٔ مدنی را هرچه بیشتر نظامی میکند، میکوشد حامیان خود را به نخستین خط دفاع در برابر دشمن داخلی تبدیل کند.
برخلاف دوران جنگ ایران و عراق، که دشمنان داخلی جداییطلبان قومی یا جنبشهای ایدئولوژیک حاشیهای با پایگاه اجتماعی محدود بودند، اکنون احساسات ضدحکومتی بخشهای گستردهای از جامعه را در بر گرفته است. شهروندان ایرانی از حملات آمریکا و اسرائیل استقبال کردند؛ این همان دیدگاه دیرینهٔ حکومت را تأیید میکند که مخالفان داخلی را «بازوی دشمنان دورتر» میداند.
از ماه مه (اردیبهشت ۱۴۰۵)، مقامهای حکومتی در شهرهای کوچکتر سراسر کشور بهطور فزایندهای کلاسهای آموزش کار با سلاح گرم ویژهٔ زنان و نشستهایی برای دفاع از محلهها برگزار کردهاند. رهبران ایران از پایگاه مذهبی خود نیرو جذب میکنند؛ پایگاهی که هم زنانی را در بر میگیرد که زنان دیگر را به سبب پوشششان گزارش میکنند و هم کسانی را که خواستار اجرای سختگیرانهتر حجاباند.
این نیروهای وفادار بسیج میشوند تا از حکومتی دفاع کنند که زنان هموطنشان به دلیل اعتراض، از سوی آن به اعدام محکوم میشوند و به دلیل سرپیچی از حجاب اجباری شلاق میخورند. یگانهای زنان همچنین در حال آزمایش و بهکارگیری پهپادها هستند، آن هم برای همان حکومتی که از پهپادها برای اجرای حجاب اجباری استفاده میکند.
در اوج درگیری با ایالات متحده، رسانههای سپاه پاسداران از فردی نقلقول کردند که اعلام کرده بود: «امروز، جبههٔ نبرد، خیابان است»؛ این رسانهها همزمان از «چهرهٔ زنانهٔ مقاومت» تمجید کردند. تجمعهای بعدی حکومت نیز با حضور خودروهای نظامی صورتیرنگ و نمایشهای مشابه برگزار شد، درحالیکه رسانههای دولتی یک موشک صورتیرنگ را نمادی از تلاقی «خشنترین جنبهٔ جنگ» با «ظریفترین نماد زنانه» معرفی کردند.
در حالی که استیصال حکومت موانع قدیمی را یکی پس از دیگری از میان برمیدارد، معاون آموزش و تربیت بسیج اعلام کرد که زنان «اخیراً وارد یگانهایی از نیروی زمینی سپاه پاسداران شدهاند». با این اقدام، مشارکت زنان از تشکیلات بسیج فراتر میرود؛ تشکیلاتی که تا کنون بخش عمدهٔ مشارکت نظامی زنان را در خود جای داده بود.
اگر این طرح موفقیتآمیز باشد، ادغام زنان در دستگاه سرکوب ممکن است بیثبات کردن حکومت از داخل کشور را دشوارتر کند و تمایل تهران را برای تحمل فشارهای خارجی افزایش دهد. هرچند که تحقق این هدف مستلزم آن است که حکومت از آرمانهای بنیادین خود عقبنشینی کند و در عین حال زنان وفادار به خود را متقاعد کند از همان ایدئولوژیای دفاع کنند که آنان را در موقعیتی فرودست قرار میدهد؛ تناقضی که هر دو طرف برای بقا حاضرند آن را نادیده بگیرند.
برگرفته از واشنگتنپست

