حسین و همسرش حدود هشت ماه پس از ازدواجشان برای گرفتن وام ازدواج اقدام کردند. حسین قصد داشت پول وام را به مبلغ رهن خانه اضافه کند و همسرش هم میخواست با ۳۰۰ میلیون تومان وام ازدواجش چند قلم از لوازم برقی جهیزیه را بخرد. آنها در سامانه ثبتنام کردند و مدتها منتظر دریافت کد رهگیری ماندند. پس از چند ماه که کد رهگیری را گرفتند، به یکی از شعبههای بانک صادرات مراجعه کردند، اما رئیس شعبه گفت که فقط به شرط داشتن دو ضامن میتوانند وام بگیرند. آنها فقط یک ضامن داشتند. برای پیدا کردن ضامن دوم میان دوست و آشنا پرسوجو کردند، اما کسی پیدا نشد، و در نهایت بهناچار از گرفتن وام منصرف شدند.
حسین دانشجوی رشتۀ دکتری است. او از روز پنجشنبه ۲۸ آبان که مسعود پزشکیان به دانشجویان گفت «شما ازدواج کنید، من به شما پول میدهم»، بهشدت عصبانی است و میگوید: «اینها عمر و زندگی ما را تباه کردند و دستبردار هم نیستند.»
حتی آمارهای رسمی نیز نشان میدهد که هزاران نفر ماهها پس از ثبت درخواست وام ازدواج، همچنان در صف انتظار بانکها ماندهاند. برخی برای معرفی ضامن معتبر و تأمین مدارک مورد نیاز با مشکلات جدی مواجهاند و برخی دیگر مانند حسین و همسرش پس از ماهها رفتوآمد و پیگیری از دریافت تسهیلات منصرف شدهاند.
در چنین شرایطی، رئیسجمهوری که دولتش وظیفهٔ تخصیص اعتبار وام ازدواج به جوانان و مسئولیت اجرای قوانین را دارد، بدون توضیح دربارۀ سرنوشت متقاضیان معطلمانده، به دانشجویان وعدۀ پرداخت پول برای ازدواج میدهد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
حسین میگوید با تورم فعلی، با ۳۰۰ میلیون تومان وام ازدواج که آن هم به خیلیها نمیدهند، هیچ کاری نمیتوان کرد. او به افزایش مداوم قیمت اجارۀ مسکن، لوازم خانگی و هزینههای روزمرۀ زندگی اشاره میکند و میگوید ازدواج برای بسیاری از جوانان به تصمیمی دشوار و پرهزینه بدل شده است، زیرا حتی اگر بتوانی وام ازدواج بگیری، این پول در برابر هزینههای واقعی تشکیل خانواده بسیار ناچیز است. با این حال، بازپرداخت اقساط آن فشار مالی تازهای به زوجهای جوان تحمیل میکند.
خانوادۀ حسین و همسرش از حدود شش دهه قبل در یکی از مناطق نسبتاً خوب تهران زندگی میکنند، ولی آنها نتوانستند در محلۀ پدری خانه اجاره کنند و مجبور شدند به یکی از مناطق حومۀ تهران کوچ کنند. آنها خودرو شخصی ندارند و هر روز برای رفتوآمد به محل کار و دانشگاه، چهار تا پنج ساعت در راهاند. از نظر سطح رفاه نیز وضعیت مناسبی ندارند. دوستان آنها که هنوز مجردند میگویند «اشتباه» آنان را مرتکب نمیشوند و «هرگز تن به ازدواج نمیدهند».
هیاهوی بسیار دولت برای وام ۳۰۰ میلیون تومانی
مسعود پزشکیان در حالی به دانشجویان وعدۀ پرداخت پول برای ازدواج میدهد که هنوز مشخص نیست این وعده قرار است از چه منابعی تأمین شود، چه میزان اعتبار به آن اختصاص یابد و جوانان تحت چه شرایطی میتوانند از این کمک برخوردار شوند.
بر اساس دستورالعمل اجرایی بانک مرکزی که در خردادماه ۱۴۰۵ به شبکۀ بانکی ابلاغ شد، مبلغ وام ازدواج برای هر یک از زوجین ۳۰۰ میلیون تومان تعیین شده است. این مبلغ برای مردان کمتر از ۲۵ سال و زنان کمتر از ۲۳ سال به ۳۵۰ میلیون تومان افزایش مییابد.
به این ترتیب، مجموع تسهیلات ازدواج برای یک زوج در حالت عادی ۶۰۰ میلیون تومان و برای زوجهای مشمول شرایط سنی ۷۰۰ میلیون تومان است. بازپرداخت این تسهیلات نیز در ۱۲۰ قسط ماهانه، معادل ۱۰ سال، با کارمزد حداکثر ۴ درصد سالانه انجام میشود.
مطابق همین دستورالعمل، متقاضیان برای دریافت وام باید ابتدا در سامانۀ تسهیلات قرضالحسنۀ ازدواج بانک مرکزی ثبتنام کنند. پس از ثبت اطلاعات هویتی و ازدواج، بانک را انتخاب میکنند. اگر بانک منتخب اعتبار کافی داشته باشد، ثبتنام قطعی و کد رهگیری برای متقاضی ارسال میشود، اما اگر بانک اعتبار کافی نداشته باشد، متقاضی در فهرست ذخیره قرار میگیرد و باید منتظر تخصیص اعتبار بماند. این انتظار در بیشتر مواقع چندین ماه طول میکشد.
پس از تعیین شعبه، متقاضی ۱۲ روز کاری فرصت دارد برای تشکیل پرونده به بانک مراجعه کند. درصورتیکه شعبۀ بانک اعتبار کافی داشته باشد، به متقاضی حداکثر ۶۰ روز کاری فرصت میدهد تا مدارک را آماده و ضامنها را معرفی کند. چنانچه متقاضی در این مهلت موفق به تکمیل پرونده نشود، درخواست او از سامانه حذف میشود و باید مراحل ثبتنام را دوباره طی کند.
حسین میگوید او و همسرش در آن دو ماه برای یافتن ضامن تلاش کردند، اما نتوانستند کسی را پیدا کنند. بسیاری دیگر هم مانند او و همسرش به همین دلیل از گرفتن وام ازدواج منصرف شدند، بهخصوص که برخی شعب بانکها علاوه بر دو ضامن، چک و سفته هم مطالبه میکنند.
این در حالی است که مطابق دستورالعمل اجرایی تسهیلات قرضالحسنۀ ازدواج سال ۱۴۰۵، بانکها موظفاند پس از اعتبارسنجی متقاضیان و در صورت کافی نبودن اعتبار آنان، وثایقی مانند حساب یارانه، سهام عدالت متقاضی یا بستگان درجۀ اول و سایر داراییهای مالی را بپذیرند. در این دستورالعمل تصریح شده است که بانکها میتوانند با دریافت یک فقره سفته و یک نفر ضامن نیز تسهیلات را پرداخت کنند. بنابراین درخواست دو ضامن از متقاضی با ضوابط ابلاغی بانک مرکزی مغایرت دارد.
با این حال، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، چهارم مهرماه به نقل از سازمان بازرسی کشور نوشت که برخی شعب بانکها از متقاضیان دو ضامن یا ضامن کارمند دولت درخواست کردهاند و شروط دیگری مانند ارائۀ چک و سفته را نیز به پروندهها افزودهاند.
آمار رسمی نیز نشان میدهد که صف انتظار دریافت وام ازدواج طولانی است. شبکۀ بانکی در ششماهۀ نخست سال جاری، ۴۱۷ هزار و ۲۸۵ فقره وام ازدواج پرداخت کرده، اما تا پایان شهریورماه ۴۱۲ هزار و ۶۵۲ نفر همچنان در صف دریافت این تسهیلات بودهاند. به این ترتیب، شمار متقاضیان در صف تقریباً با تعداد افرادی که در نیمۀ نخست سال وام دریافت کردهاند، برابر بوده است.
زن جوانی که در سال ۱۴۰۴ موفق به دریافت وام ازدواج شد، میگوید اگر رئیس بانک از آشناهای خانوادگیاش نبود، نمیتوانست وام بگیرد، زیرا رئیس بانک با معرفی یک ضامن و ارائۀ یک فقره چک، درخواست او را امضا کرد. روزی که داشت مدارکش را به یکی از کارمندان آن شعبه میداد از او شنید که خیلیها با همین مدارک مراجعه میکنند اما با درخواستشان موافقت نمیشود و او به خاطر اینکه «پارتی» داشته توانسته است وام بگیرد.
روایت این زن جوان در کنار روایت متقاضیانی مانند حسین که ماهها منتظر وام ماندند، تفاوت برخورد شعبههای بانکها را نشان میدهد. در حالی که برخی متقاضیان با پاسخ کمبود منابع مالی یا درخواست چند ضامن مواجه میشوند، آشنایی شخصی با رئیس یا کارمندان بانک ممکن است روند دریافت وام را آسانتر کند.
مخارج نجومی شروع زندگی مشترک
حتی به فرض اینکه زوجهای جوان موفق به دریافت وام ازدواج شوند، این پول در برابر هزینههای نجومی شروع زندگی مشترک، از اجارۀ خانه گرفته تا جهیزیه و مراسم عروسی، بسیار ناچیز است.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطهبهنقطه در مهرماه ۱۴۰۵ به بیش از ۸۸ درصد و تورم سالانه به بالای ۷۶ درصد رسیده است. به این ترتیب، هر خانوار برای خرید مجموعهای یکسان از کالاها و خدمات، بالغ بر ۸۸ درصد بیشتر از مهرماه سال گذشته هزینه کرده است.
با در نظر گرفتن این اعداد و ارقام، مشخص میشود که وام ۳۰۰ میلیون تومانی دولت حتی برای خرید بخشی از جهیزیه یا تأمین پول رهن خانه هم کافی نیست. در حال حاضر، قیمت یک یخچال ایرانی بهطور تقریبی ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان، ماشین لباسشویی حدود ۶۰ تا ۱۱۴ میلیون تومان و اجاق گاز حدود ۳۰ تا ۷۰ میلیون تومان است.
بنابراین، خرید یک یخچال ۱۵۰ میلیون تومانی، یک ماشین لباسشویی ۸۰ میلیون تومانی و یک اجاق گاز ۳۰ میلیون تومانی، مجموعاً ۲۶۰ میلیون تومان هزینه دارد و از وام ۳۰۰ میلیون تومانی فقط ۴۰ میلیون تومان باقی میماند.
بخش بزرگی از وام ازدواج نیز صرف هزینهٔ تأمین مسکن میشود. هزینهٔ مسکن در مناطق مختلف متفاوت است، اما برای مثال، حسین و همسرش برای اجارۀ یک خانه در بومهن تهران، ۲۵۰ میلیون تومان پول پیش دادهاند و ماهانه ۱۳ میلیون تومان اجاره میپردازند.
این هزینهها در حالی به زوجهای جوان تحمیل میشود که دریافت وام ازدواج تعهد مالی ۱۰ سالهای نیز به همراه دارد و متقاضیان باید اقساط و کارمزد تسهیلات را در کنار دیگر هزینههای جاری زندگی پرداخت کنند.
بنابراین، با در نظر گرفتن هزینههای سرسامآور آغاز زندگی مشترک، شمار زیاد زوجهایی که در صف وام ازدواجاند و متقاضیانی که پس از ماهها پیگیری و برخورد با موانع بانکی بهناچار از وام میگذرند، وعدۀ رئیس دولت چهاردهم برای پرداخت پول به جوانانی که میخواهند ازدواج کنند، با واقعیت امروز زندگی در ایران فاصلۀ زیادی دارد.

