سخنان اخیر مقام‌های نظامی پاکستان دربارهٔ آمادگی اسلام‌آباد برای اتخاذ «تمامی تدابیر دفاعی لازم» در حمایت از عربستان سعودی، صرفاً موضع‌گیری سیاسی در واکنش به تحولات امنیتی منطقه نیست، بلکه از عمق مشارکت راهبردی دو کشور و ارتقای همکاری‌ها و تعهدات امنیتی متقابل آن‌ها حکایت دارد.

وقتی احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، تأکید می‌کند که تعهد کشورش به حفظ امنیت، حاکمیت و تمامیت ارضی عربستان سعودی «قطعی و غیرقابل مذاکره» است، سخنان او فراتر از موضع‌گیری نظامی، و حامل پیامی روشن است: امنیت عربستان سعودی از اولویت‌های راهبردی اسلام‌آباد است و روابط دو کشور دیگر به همبستگی سیاسی و همکاری‌های سنتی محدود نمی‌شود، بلکه بر پایهٔ تعهدات دفاعی و سازوکارهای نهادی مشخص استوار است.

این اظهارات با توجه به تشدید حملات موشکی و پهپادی به خاک عربستان سعودی و زیرساخت‌های حیاتی این کشور، اهمیتی دوچندان دارد. ثبات عربستان سعودی تنها به امنیت این کشور محدود نمی‌شود، بلکه نقشی اساسی در حفظ امنیت خلیج فارس، ثبات بازارهای جهانی انرژی، رونق تجارت بین‌المللی و امنیت کشتی‌رانی دارد.

ریشه‌های دیرین اعتماد و همبستگی

روابط عربستان سعودی و پاکستان ریشه در پیوندهای دیرینهٔ سیاسی، مذهبی و انسانی دارد که از زمان استقلال پاکستان در سال ۱۹۴۷، پیوسته گسترش یافته و مستحکم‌تر شده است. جایگاه والای مذهبی عربستان سعودی میان مردم پاکستان، در کنار منافع راهبردی مشترک، زمینه‌ساز شکل‌گیری پیوندهایی کم‌نظیر میان دو کشور شده است، پیوندهایی که در تمامی عرصه‌ها از چارچوب مناسبات دیپلماتیک متعارف فراتر رفته‌اند.

همکاری‌های نظامی نیز یکی از پایه‌های اصلی روابط عربستان سعودی و پاکستان به شمار می‌رود و طی دهه‌های گذشته، با گسترش آموزش‌های نظامی، ارائهٔ مشاوره‌های تخصصی، تبادل تجربیات و برگزاری رزمایش‌های مشترک، ابعاد گسترده‌تری پیدا کرده است. در همین چارچوب، متخصصان نظامی پاکستان نیز نقشی مهم در توسعه و تقویت توان دفاعی عربستان سعودی داشته‌اند.

در مقابل، عربستان سعودی در دوره‌های دشوار اقتصادی، با ارائهٔ کمک‌های مالی و حمایت‌های اقتصادی گوناگون، کنار پاکستان ایستاده است. حضور پرشمار شهروندان پاکستان در عربستان سعودی نیز پیوندهای انسانی و اقتصادی دو کشور را بیش از پیش تقویت کرده است. به این ترتیب، روابط ریاض و اسلام‌آباد به مشارکتی گسترده و پایدار تبدیل شده است که بر منافع راهبردی مشترک، پیوندهای مردمی و همبستگی متقابل استوار است.

امضای دو توافق‌نامه؛ سرآغاز فصلی تازه در روابط ریاض و اسلام‌آباد

امضای توافقنامهٔ دفاع راهبردی مشترک میان عربستان سعودی و پاکستان در سپتامبر ۲۰۲۵، نقطهٔ عطفی در روابط دو کشور بود و همکاری‌های دفاعی آن‌ها را در چارچوبی منسجم‌تر و مستحکم‌تر قرار داد. بر پایهٔ این توافقنامه، هرگونه تجاوز به یکی از دو کشور تجاوز به هر دو تلقی می‌شود، تعهدی که ضمن تقویت بازدارندگی متقابل، افق تازه‌ای برای گسترش و تعمیق همکاری‌های دفاعی ریاض و اسلام‌آباد گشوده است.

سپس، امضای پیمان دفاعی مکه میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در ۷ اوت (۱۶ مرداد) ابعاد منطقه‌ای گسترده‌تری به این همکاری بخشید. بر اساس این پیمان سه‌جانبه، هرگونه حملهٔ مسلحانه به یکی از کشورهای عضو، حمله به هر سه کشور تلقی می‌شود؛ و تعهدی است که زمینه را برای گسترش همکاری‌های نظامی، تقویت هماهنگی‌های دفاعی و ارتقای آمادگی مشترک فراهم می‌کند.

از تعهد سیاسی تا اقدام عملی

اهمیت سخنان چودری در این است که او فقط به اعلام همبستگی با عربستان سعودی بسنده نکرد، بلکه از آغاز مرحلهٔ اجرای عملی تعهدات دفاعی مشترک سخن گفت، که افزایش آمادگی دفاعی، گسترش هماهنگی‌های نظامی، تقویت همکاری‌های اطلاعاتی و تسهیل استقرار سریع نیروها و تجهیزات نظامی مورد توافق در خاک عربستان سعودی را در بر می‌گیرد.

چودری همچنین تأیید کرد که نیروهای پاکستانی هم‌اکنون در عربستان سعودی حضور دارند و در زمینهٔ پشتیبانی دفاعی، آموزش نظامی و رزمایش‌های مشترک فعالیت می‌کنند. او در ادامه افزود پاکستان آمادگی دارد بر اساس نیازهای دفاعی عربستان سعودی، نیروها و تجهیزات نظامی بیشتری به آن کشور اعزام کند و همکاری‌های آموزشی و پشتیبانی لجستیکی‌اش را گسترش دهد. با این حال، او به دلایل امنیتی از اعلام شمار نیروها و محل استقرار آن‌ها خودداری کرد.

میان اعلام همبستگی و آمادگی برای اقدام عملی تفاوتی اساسی وجود دارد. اولی فقط بیانگر موضع سیاسی است، اما دومی از شکل‌گیری سازوکار بازدارندگی حکایت دارد که هزینهٔ هرگونه تجاوز را افزایش می‌دهد و از احتمال محاسبات نادرست می‌کاهد. در این میان، حفاظت از حرمین شریفین در شهرهای مکه و مدینه نیز اولویتی دینی و راهبردی است که در پاکستان بر سر اهمیت آن اتفاق‌نظر گسترده‌ای وجود دارد.

بازدارندگی و دیپلماسی، دو مسیر مکمل

با این حال، موضع قاطع پاکستان به‌معنای تمایل این کشور به ورود به یک رویارویی گسترده در منطقه نیست. این سخنان از آن‌جا اهمیت دارد که آمادگی دفاعی را با تأکید بر خویشتن‌داری، کاهش تنش‌ها و حل‌وفصل اختلاف‌ها از راه دیپلماسی پیوند می‌زند.

تلاش‌های دیپلماتیک پاکستان در قبال ایران نیز بازتاب همین رویکرد متوازن بود. در ۲۶ اکتبر (۴ آبان)، نشستی با حضور نمایندگان کشورهای عضو پیمان مکه و مقام‌های جمهوری اسلامی ایران در تهران برگزار شد که هدف آن بررسی راهکارهای کاهش تنش و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای بود. مشارکت ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در این رایزنی‌ها نیز از تمایل اسلام‌آباد به تداوم گفت‌وگو با تهران و جلوگیری از گسترش دامنهٔ درگیری‌ها حکایت داشت.

همزمان، وزارت خارجهٔ پاکستان با اعلام همبستگی با عربستان سعودی، بر حمایت از امنیت و حاکمیت ملی این کشور تأکید کرد. سید حیدر شاه، نمایندهٔ دائم پاکستان در سازمان ملل متحد، خواستار توقف فوری حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی شد و دفاع از سرزمین را حقی مشروع دانست. این همسویی میان مواضع نظامی و دیپلماتیک اسلام‌آباد، بازتاب رویکردی منسجم است که در آن، بازدارندگی و دیپلماسی مکمل یکدیگرند و در خدمت حفظ امنیت و ثبات منطقه قرار می‌گیرند.

همگرایی برای آیندهٔ منطقه

در مجموع، موضع پاکستان را نمی‌توان صرفاً واکنشی به تحولات گذرای امنیتی دانست؛ این موضع ریشه در روابط راهبردی دیرینه‌ای دارد که طی دهه‌ها شکل گرفته و استحکام یافته، و امروز بیش از پیش با چالش‌های امنیتی منطقه و تحولات ژئوپلیتیکی گره خورده است.

نفوذ سیاسی، قدرت اقتصادی و جایگاه مذهبی عربستان سعودی، در کنار توان نظامی و موقعیت راهبردی پاکستان، به روابط دو کشور اهمیتی فراتر از همکاری‌های دوجانبه بخشیده است؛ و با تکیه بر ظرفیت‌های مکمل طرفین، می‌تواند در برقراری موازنهٔ قدرت و تحکیم امنیت و ثبات منطقه نقشی مؤثر ایفا کند.

مهم‌ترین پیام موضع اسلام‌آباد این است که امنیت عربستان سعودی قابل مذاکره نیست و روابط دو کشور دیگر تنها به پیوندهای تاریخی و همبستگی در روزهای بحران محدود نمی‌شود، بلکه به مشارکتی راهبردی و پایدار تبدیل شده که بر آمادگی دفاعی، هماهنگی مستمر و مسئولیت‌پذیری مشترک استوار است. در منطقه‌ای که تهدیدها پیچیده‌تر شده و خطر گسترش تنش‌ها رو به افزایش است، پیوند قدرت بازدارندگی با تدبیر دیپلماتیک می‌تواند پشتوانه‌ای مطمئن برای پاسداری از منافع مشترک و تحکیم امنیت و ثبات منطقه باشد.