نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به احتمال زیاد پیامدهایی بسیار فراتر از مرزهای این کشور خواهد داشت. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در نزدیک به دو سال اخیر چندین دهه سیاست خارجی ایالات متحده را به تعبیری زیرورو کرد؛ آنچه متحدان و دشمنان واشنگتن را به یک اندازه نگران و سردرگم کرد. اکنون هر دو گروه چشم‌انتظارند ببینند ناکامی انتخاباتی او در داخل بر اقدام‌هایش در خارج چه تأثیری خواهد گذاشت.

برای جمهوری اسلامی ایران، اسرائیل و اوکراین، اهمیت این انتخابات بسیار فراتر از آن است که کدام حزب کنترل کنگره را در دست می‌گیرد. نتیجهٔ انتخابات ممکن است بر اینکه ترامپ به دنبال توافق با تهران برود یا جنگی بیشتر، اینکه حمایت دیرینه آمریکا از اسرائیل تا چه اندازه تضعیف شود و اینکه او تا چه حد کی‌یف را برای پذیرش شروط پایان دادن به جنگ با مسکو تحت فشار قرار دهد، تأثیر بگذارد.

اگرچه دموکرات‌ها ابزارهای تازه‌ای برای به چالش کشیدن ترامپ در اختیار خواهند داشت، او در عرصهٔ سیاست خارجی همچنان آزادی عمل چشمگیری دارد؛ وضعیتی که رهبران جهان را با این پرسش روبه‌رو می‌کند که آیا شکست او را به سازش متمایل‌تر خواهد کرد یا بر عزمش برای پیش بردن خواسته‌هایش خواهد افزود؟

سی‌ان‌ان در گزارشی، تأثیر احتمالی این رأی‌گیری را بر مهم‌ترین مسائل سیاست خارجی واشنگتن بررسی کرده است.

تهران از شکست ترامپ ابراز خشنودی می‌کند، اما این تضمینی برای صلح نیست

جمهوری اسلامی ایران ناکامی ترامپ را در انتخابات میان‌دوره‌ای جشن گرفته، اما خود را برای آنچه در پیش است، هم آماده می‌کند: حملهٔ احتمالی تازهٔ آمریکا یا تلاشی جدید برای دستیابی به توافق.

ترامپ در گفت‌وگویی تلفنی با فاکس‌نیوز، اذعان کرد که جنگ در ایران تا حدی در شکست جمهوری‌خواهان نقش داشت، اما جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری، صریح‌تر سخن گفت و روز چهارشنبه در مطلبی مفصل در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت: «دلیل شکست ما جنگ است.»

تهران پس از هشت ماه هدف قرار دادن شریان‌های حیاتی اقتصاد منطقه با هدف برانگیختن رأی‌دهندگان آمریکایی علیه جنگ، شکست جمهوری‌خواهان را نشانهٔ رأی مردم آمریکا علیه این جنگ دانست و از آن استقبال کرد. ترامپ نیز پذیرفت که افزایش قیمت‌های ناشی از جنگ در این نتیجه نقش داشت.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس که هدایت مذاکرات با آمریکا را بر عهده داشت، در ایکس نوشت: «اگر دولت آمریکا برای خدمت به اربابان و باج‌گیران بین‌المللی به خواست مردم خود خیانت کند، خواهد فهمید که نه ما با کابوس همراه است.»

به نظر می‌رسد تهران به تغییر مسیر واشنگتن امید چندانی نبسته است. چنانچه مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، گفته هرکس تصور کند نتایج انتخابات سیاست آمریکا را تغییر خواهد داد، «سخت در اشتباه است». مقام‌های ایرانی نیز ادعا می کنند راهبرد ایران به انتخابات آمریکا وابسته نیست و همزمان با تشدید تلاش‌های دیپلماتیک، خود را برای جنگ دوباره آماده می‌کنند.

خطر تشدید درگیری واقعی است. گزارش‌ها دربارهٔ احتمال صدور دستور حملات تازه و شدیدتر از سوی ترامپ، به نگرانی در سراسر منطقه دامن زده است. تهران نیز هشدار داده است که دامنه اقدام تلافی‌جویانه‌اش بسیار گسترده‌تر از دورهای پیشین خواهد بود. ترامپ این هفته به برخی خبرنگاران گفت که در حال بررسی حمله‌ای سنگین به ایران است، اما به برخی دیگر گفت که فعلاً برنامه‌ای برای تشدید درگیری ندارد.

علی واعظ، از گروه بین‌المللی بحران، به سی‌ان‌ان گفت: «جنگ ایران به وبال سیاسی ترامپ تبدیل شده و او را در برابر انتخابی دشوار قرار داده است: یا برای حفظ آبرو توافق و اعلام پیروزی کند، یا برای بازپس‌گیری ابتکار عمل، بر شدت اقدام‌های نظامی بیفزاید. خطر اینجا است که رئیس‌جمهوری که پای صندوق رأی تضعیف شد، بخواهد شکست خود را در میدان نبرد جبران کند.»

البته دیپلماسی مسیر دیگری پیش رو می‌گذارد. مذاکراتی که در تابستان به بن‌بست رسیده بود، هفتهٔ گذشته دوباره داغ شد و تهران مقام‌هایی را برای گفت‌وگو با میانجی‌های قطری اعزام کرد. این میانجی‌ها پیشنهادهایی را میان دو طرف ردوبدل می‌کنند. تهران پیش از رأی‌گیری در آمریکا پیشنهاد داده بود که اگر ترامپ هفت شرطش را بپذیرد، ظرف دو روز تنگهٔ هرمز را باز کند.

صنم وکیل، از اندیشکده چتم‌هاوس، گفت سران جمهوری اسلامی ممکن است احساس کنند حقانیت موضعشان ثابت شده، اما این امر لزوماً مشکلاتشان را حل نمی‌کند. به گفتهٔ او، ترامپ به یک پیروزی دیپلماتیک نیاز دارد، اما ممکن است نخواهد ضعیف به نظر برسد. در مقابل، تهران ممکن است ناکامی ترامپ را فرصتی برای مطالبهٔ امتیازهای بیشتر تلقی کند.

این کارشناس می‌گوید انتظار دارد تلاش‌های دیپلماتیک در کنار تهدیدهای نظامی تشدید شود و دستیابی به توافقی موقت دربارهٔ تنگهٔ هرمز را «واقع‌بینانه‌تر» از توافقی جامع می‌داند.

«پایان یک عصر» در روابط آمریکا و اسرائیل

نخستین غافلگیری برای اسرائیل این بود که ترامپ در روز انتخابات اعلام کرد کمک نظامی آمریکا به این کشور را به‌طور ناگهانی قطع خواهد کرد. نتایج انتخابات و پیروزی گستردهٔ دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره که «سونامی آبی» نام گرفته، برای اسرائیل به معنای به صدا درآمدن زنگ خطری در بالاترین سطح است.

حمایت هر دو حزب اصلی آمریکا از اسرائیل از پیش از انتخابات هم روبه‌کاهش بود. دموکرات‌ها از شمار کشته‌شدگان جنگ غزه خشمگین بودند و شمار فزاینده‌ای از جمهوری‌خواهان نیز معتقد بودند آمریکا بیش‌ازاندازه از اسرائیل حمایت کرده است.

مایکل اورن، سفیر پیشین اسرائیل در آمریکا، می‌گوید: «در حال حاضر، تنها موضوع موردتوافق هر دو حزب، انتقاد از اسرائیل است.» او به سی‌ان‌ان گفت: «این موضوع به محوری برای انسجام حزب دموکرات تبدیل شد و برای بخش بزرگی از حزب جمهوری‌خواه هم دارد چنین نقشی پیدا می‌کند. پایان کمک‌های آمریکا هم صرفاً آغاز روندی است که پیامدهای آن تازه در حال آشکار شدن است.»

به گفتهٔ او، این احتمال وجود دارد که آمریکا به تبادل اطلاعات با اسرائیل و توسعهٔ مشترک سامانه‌های نظامی حیاتی، از جمله سامانه پرآوازه پدافند هوایی گنبد آهنین، پایان دهد. او همچنین به شورای امنیت سازمان ملل اشاره کرد که هم روسای‌جمهوری جمهوری‌خواه و هم دموکرات با استفاده از حق وتو آمریکا، از اسرائیل حمایت کردند و گفت: «ما در پایان یک عصر قرار داریم.»

یاکوف کاتس، سردبیر پیشین روزنامهٔ اورشلیم‌پست، هم هشدار داد که تحولات بیشتری در راه است. او در ایکس نوشت: «آنچه ترامپ دربارهٔ کمک نظامی اعلام کرد، تنها بخش کوچکی از تغییراتی است که ممکن است رخ دهد؛ ممکن است فروش تسلیحات متوقف شود، پیشنهادهایی برای اعمال تحریم مطرح شود و بودجهٔ برنامه‌های اقتصادی مشترک قطع شود.»

نگرش منفی به اسرائیل در جریان جنگ ایران شدت بیشتری گرفت، زیرا بخش‌هایی از رأی‌دهندگان آمریکایی حملات مشترک آمریکا و اسرائیل را جنگی می‌دیدند که نتانیاهو ترامپ را به آن متقاعد کرد. نتانیاهو حتی اکنون نیز برای ازسرگیری حملات به ایران فشار می‌آورد؛ اقدامی که بار دیگر آتش جنگی را شعله‌ور خواهد کرد که قیمت بنزین و هزینهٔ زندگی را افزایش داد و در شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نقش داشت.

از طرفی نتانیاهو هم در داخل اسرائیل با آشفتگی سیاسی روبه‌رو است. او در انتخاباتی که یک هفته پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا برگزار شد، اکثریت پارلمانی خود را از دست داد. با این‌ حال، رقیب اصلی‌اش، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش، نیز اکثریت مطلق را در اختیار ندارد و احتمالاً ناچار خواهد شد با احزاب عرب همکاری کند؛ احزابی که مشارکت رأی‌دهندگانشان به رکوردی بی‌سابقه رسید.

یائیر گولان، رهبر حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها، هشدار داد که اسرائیل برای جایگزین کردن نتانیاهو و دور کردن کشور از مسیر تحریم و انزوا، «نباید وقت تلف کند».

اوکراین در انتظار جهان پس از ترامپ

در سوی دیگر جهان، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین، امیدوار است «سونامی آبی» حمایت آمریکا از دفاع کشورش در برابر جنگ روسیه را تقویت کند. به گزارش رویترز، زلنسکی در سخنانی که شبکهٔ تلویزیونی آلمانی زد‌دی‌اف پیش از پخش مصاحبه، ترجمهٔ آلمانی آن را منتشر کرد، گفت: «من از جمهوری‌خواهان هم سپاسگزارم، اما دموکرات‌ها دربارهٔ حمایت از اوکراین و ارائهٔ کمک به اوکراین بسیار روشن صحبت می‌کنند.»

او گفت: «آن‌ها از احیای پیوند میان ایالات متحده و اروپا سخن می‌گویند… بنابراین، این امید وجود دارد که توازنی در قدرت شکل بگیرد و ما حمایت بیشتری دریافت کنیم. اگر کنگره اکنون از حمایت مالی قوی یا کمک نظامی سخن بگوید، همان‌طور که اروپا امروز انجام می‌دهد و در عمل نشان می‌دهد، این تحول مثبتی خواهد بود که بر پوتین تأثیر می‌گذارد.»

روابط زلنسکی و ترامپ هفته‌ها است به‌شدت روبه‌وخامت گذاشته است. ترامپ خواستار جایگزین شدن زلنسکی شده، به دنبال توافق‌های انرژی به سود روسیه رفته و در همان حال، دسترسی اوکراین به فناوری و اطلاعات آمریکا‌ــ که به آن‌ها وابسته است‌ــ به دلایلی نامعلوم با مانع روبه‌رو شده است. از این‌ رو، کی‌یف از همان ابتدا موضعش را مشخص کرد و نشان داد که برای فرا رسیدن دوران پس از ترامپ، لحظه‌شماری کند.

روز چهارشنبه، وقتی نخستین نشانه‌های چنین جهانی پدیدار شد، کی‌یف ابتدا واکنش رسمی چندانی نشان نداد. شاید زلنسکی ترجیح می‌داد تصاویر طنزی که او را با آبجو و ذرت‌بوداده، نشسته پای پوشش تلویزیونی انتخابات میان‌دوره‌ای نشان می‌دادند، به جای او حرف بزنند.

سرهی کیسلیتسیا، از معاونان دفتر او، در تلویزیون اوکراین تأکید کرد که این کشور، فارغ از اینکه چه کسی در قدرت باشد، به تلاش برای «توسعهٔ روابطی واقعی، عادی و باثبات» ادامه خواهد داد، در پی دریافت موشک‌های رهگیر پاتریوت خواهد بود و راه تعامل با کنگره جدید و نیز موج احتمالی فرمان‌های اجرایی را که ممکن است با هدف دور زدن کنگره صادر شوند، پیدا خواهد کرد.

با این حال نمی‌توان پنهان کرد ترامپ شکست‌خورده و شمارش معکوسی که اکنون برای پایان دوران ریاست‌جمهوری و جهان‌بینی او آشکارتر شده، به سود کی‌یف است. او ادعا کرده بود که برقراری صلح آسان است، اما بعد اوکراین را به دلیل نپذیرفتن خواسته‌های کشور مهاجم مجازات کرد. او زلنسکی را تحقیر و سرزنش کرد و گاه نیز با او از در آشتی درآمد، در حالی‌ که متحدان اروپایی، هراسان از فروپاشی اتحادهای امنیتی چنددهه‌ای، می‌کوشیدند با نرمش و دلجویی او را همراهی کنند.

اوکراین همچنان به اقدام‌های بسیاری از سوی ترامپ و ایالات متحده نیاز دارد: تأمین تسلیحات و پول و نیز اطمینان‌بخشی گسترده‌تر دربارهٔ اینکه آمریکا کنار این کشور ایستاده است، اما کی‌یف پس از ماه‌ها برخورد خصمانه، به این جمع‌بندی رسیده است که نمی‌تواند به واشنگتن تکیه کند.

البته این شمارش معکوس یک جنبه منفی نیز دارد: ممکن است ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، به این نتیجه برسد که احتمالاً حدود یک سال فرصت دارد (پیش از آغاز کارزار انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸) تا به هر قیمتی، بهترین نتیجه ممکن را در جنگی که خود تصمیم به آغازش گرفت، به دست آورد. پوتین تاکنون نتوانسته است از ترامپ، که ظاهراً متحد بزرگ او است، برای دستیابی به پیروزی چشمگیری در میدان نبرد بهره ببرد و ممکن است بکوشد تا زمانی که هنوز رمقی از اقتدار ترامپ باقی مانده است، این وضعیت را تغییر دهد.