در آستانهٔ آغاز فصل سرما، بازسازی پتروشیمی‌های آسیب‌دیده در جنگ هنوز به پایان نرسیده است و اعلام بازگشت واحدها به تولید تصویر کاملی از وضعیت این صنعت ارائه نمی‌دهد؛ موضوعی که می‌تواند در تأمین گاز و سوخت لازم برای مصرف خانگی اختلال ایجاد کند.
آخرین آمار تجمیعی در دسترس از شرکت ملی صنایع پتروشیمی مربوط به ششم مهر است و نشان می‌دهد حدود ۶۰ درصد ظرفیت ازدست‌رفته احیا شده است؛ یعنی در زمان اعلام این آمار، حدود ۴۰ درصد ظرفیت آسیب‌دیده همچنان بازیابی نشده بود. با این حال، فهرست به‌روز و تفکیکی از تعداد واحدهای فعال، مجتمع‌های متوقف و میزان تولید واقعی هرکدام در گزارش‌های بررسی‌شده در دسترس نیست؛ امری که شاید نشانهٔ امنیتی شدن اطلاع‌رسانی دربارهٔ روند بازسازی شرکت‌های آسیب دیده باشد.
همزمان، بر مبنای شواهد موجود، واحدهای یوتیلیتی (تأسیسات جانبی) مرتبط با بیشتر این شرکت‌ها هنوز به مدار بازنگشته‌اند و برق موردنیاز آنها همچنان از شبکهٔ سراسری تأمین می‌شود. این اطلاعات نشان می‌دهد بازگشت خطوط تولید الزاماً با احیای تأسیسات پشتیبان همراه نبوده است؛ موضوعی که با نزدیک شدن زمستان و تشدید محدودیت گاز، پایداری تولید را با ابهام روبه‌رو می‌کند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
آمار بازگشت واحدها چه چیزی را نشان می‌دهد؟
محمد شریعتمداری، مدیرعامل هلدینگ خلیج فارس، ۲۷ خرداد اعلام کرده بود ۸۹ درصد واحدهایی که در جریان جنگ از مدار خارج شده بودند دوباره فعال شده‌اند. او همزمان از بازنگشتن بخش‌هایی از پتروشیمی‌های کارون، شیراز و تبریز خبر داد و گفت تعدادی از واحدهای راه‌اندازی‌شده نیز هنوز به ظرفیت کامل نرسیده‌اند. بنابراین، همان آمار اولیه نیز به معنای پایان توقف‌ها یا عادی شدن تولید نبود.
بیش از سه ماه بعد، امید شاکری، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی، از بازیابی حدود ۶۰ درصد «ظرفیت‌های ازدست‌رفته» خبر داد؛ ادعایی که با در نظر گرفتن محدودیت‌ها در بازگشت کارگران مرخص‌شده به کار دور از واقعیت به نظر می‌رسد.
تازه‌ترین اظهارات دربارهٔ تأمین مالی نیز نشان می‌دهد بازسازی همچنان با موانع اجرایی روبه‌رو است. شاکری ابراز امیدواری کرده بود توافق با بانک‌ها، به‌ویژه بانک تجارت، در یک تا دو ماه آینده بخش بزرگی از مشکلات مالی را برطرف کند و بازسازی سرعت بگیرد. این وعده در آستانهٔ فصل سرد نشان می‌دهد هنوز پروژه‌هایی باقی مانده‌اند که بازگشتشان به تولید به تأمین منابع وابسته است. به این ترتیب، حتی تأمین مالی بازسازی نیز با مشکلات جدی مواجه است و تکمیل این روند راه درازی در پیش دارد.
یوتیلیتی‌ها؛ حلقهٔ آسیب‌پذیر تولید
یوتیلیتی‌ها برق، بخار، آب صنعتی و دیگر خدمات ضروری خطوط تولید را تأمین می‌کنند. اطلاعات مدیران شرکت‌های آسیب‌دیده دربارهٔ تداوم استفاده از برق شبکه، از احیای ناقص زیرساخت‌های اختصاصی آنها حکایت دارد. در چنین وضعیتی، روشن شدن یک خط تولید را نمی‌توان به‌تنهایی نشانهٔ بازگشت مجتمع به شرایط پیش از جنگ دانست؛ استمرار فعالیت به دسترسی پایدار به مجموعهٔ خدمات جانبی وابسته است.
در میان شرکت‌های آسیب‌دیده در جنگ، مبین انرژی اعلام کرده توربین گازی واحد پنج این شرکت پس از بازسازی در ۲۲ شهریور با شبکهٔ سراسری همگام شده و به مدار تولید بازگشته است. این خبر تنها احیای یک تجهیز مشخص را نشان می‌دهد و برای نتیجه‌گیری دربارهٔ بازگشت کامل خدمات مبین انرژی یا رفع نیاز مشتریان آن به برق شبکه کافی نیست.
گزارش منتشرشده در دوم آبان دربارهٔ عملکرد شش‌ماههٔ مبین انرژی نیز پیشرفت فیزیکی بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده را تا پایان شهریور ۳۰ درصد اعلام کرده است. این شاخص با درصد تولید احیاشده تفاوت دارد، اما نشان می‌دهد در پایان نیمهٔ نخست سال بخش مهمی از عملیات بازسازی همچنان باقی بوده است.
زمستان؛ ناترازی قدیمی با خسارت تازه
کمبود گاز زمستانی پیش از جنگ نیز تولید پتروشیمی‌ها را محدود می‌کرد، اما خسارت به تأسیسات گازی فشار تازه‌ای به آن افزود. طبق اظهارات سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز، در هفتم آبان، از حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت روزانهٔ آسیب‌دیده، نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب جبران شده و حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب کسری باقی مانده است. همزمان، افت دما مصرف خانگی و تجاری را افزایش داده است.
جبران بخشی از کاهش عرضه نیز الزاماً به معنای بازسازی خود پالایشگاه‌های آسیب‌دیده نیست. پاک‌نژاد، وزیر پیشین نفت، در شهریورماه توضیح داده بود بخشی از افت با استفاده از ظرفیت خالی دیگر پالایشگاه‌ها جبران شده است. بنابراین، حفظ عرضهٔ شبکه می‌تواند همزمان با ادامهٔ تعمیرات تأسیسات خسارت‌دیده انجام شود.
در نتیجه، بحران زمستانی هم حاصل ناترازی پیشین و هم حاصل خسارت جنگ است. برای پتروشیمی‌هایی که بازسازی زیرساخت‌هایشان کامل نشده، محدودیت گاز می‌تواند روند احیای تولید را دوباره مختل کند. مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی نیز زمستان امسال را دشوارتر توصیف کرده است. ارزیابی واقعی بازگشت این صنعت اکنون به انتشار ظرفیت عملیاتی، میزان تولید پایدار و وضعیت تأمین انرژی هر مجتمع نیاز دارد؛ اطلاعاتی فراتر از درصد کلی واحدهای راه‌اندازی‌شده. همچنین باید میزان دقیق تولید در کنار نیاز مصرفی کشور در فصل سرما منتشر شود تا بتوان دریافت چه بخشی از کسری گاز در ماه‌های پیش رو ناشی از خسارت جنگ است و چه بخشی، مانند سالیان گذشته، حاصل کمبود تولید در برابر مصرف.
