پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد پرداختن منظم به فعالیت‌های خلاقانه مانند نقاشی، رقص یا بازی‌های ویدیویی، صرف‌نظر از سن واقعی شما، می‌تواند به جوان‌تر ماندن مغز از نظر زیستی کمک کند، زیرا خلاقیت با تقویت انعطاف‌پذیری عصبی، سلامتی مغز را تقویت و به حفظ چابکی ذهن در گذر زمان کمک می‌کند. خبر خوب هم اینکه لازم نیست در این دست فعالیت‌ها، حرفه‌ای باشید. صرف مشارکت در چالش‌های خلاقانه می‌تواند فوایدی واقعی و محسوس برای عملکرد بلندمدت مغز داشته باشد.
همه ما درباره راه‌های مختلف برای حفظ سلامتی مغز شنیده‌ایم. از مصرف بیشتر غذاهای حاوی آنتی‌اکسیدان گرفته تا حل روزانه جدول سودوکو. این‌ها اگرچه روش‌هایی مهم برای حفظ عملکرد مغزند، پژوهش‌ها نشان می‌دهند فعالیتی کمی لذت‌بخش‌تر نیز ممکن است کلید سلامتی بلندمدت مغز باشد و آن خلاقیت است.
پژوهشی تازه که در نشریه «نیچر کامیونیکیشنز» (Nature Communications) منتشر شد، نشان می‌دهد که پرداختن به فعالیت‌های خلاقانه واقعا می‌تواند باعث شود مغز جوان‌تر عمل کند و به کار گرفتن توانایی‌های خلاقانه ممکن است ابزاری قدرتمند برای سالم و جوان نگه داشتن مغز باشد.
رامسس آلکایده، دانشمند علوم اعصاب، می‌گوید: «این پژوهش در واقع برای چیزی که به‌طور شهودی می‌دانستیم، اما اندازه‌گیری آن برایمان دشوار بود، تاییدی علمی، قوی و در مقیاس بزرگ فراهم می‌کند. به کار گرفتن ذهن به شیوه‌های خلاقانه یکی از موثرترین راهکارهایی است که برای سلامتی بلندمدت مغز در اختیار داریم.»
به گزارش ریل‌سیمپل، دانشمندان این پژوهش می‌خواستند دریابند خلاقیت چگونه می‌تواند در گذر زمان، از عملکرد مغز محافظت کند. پژوهشگران در این مطالعه، «سن مغز» را بررسی کردند؛ سنی که بر اساس نحوه عملکرد و ارتباط بخش‌های مختلف مغز تخمین زده می‌شود و لزوما با سن تقویمی فرد، یعنی تعداد سال‌هایی که از تولد او گذشته است، برابر نیست.
آلکایده می‌گوید: «این‌طور تصور کنید: گواهینامه رانندگی شما سن تقویمی‌تان را نشان می‌دهد، اما کارکرد مغزتان، بسته به اینکه چگونه از آن استفاده کرده‌اید، می‌تواند کمتر یا بیشتر باشد. مغزی که از نظر زیستی جوان‌تر است، معمولا ارتباط‌های سریع‌تری میان بخش‌های مختلف خود دارد. در مغز مسن‌تر، این ارتباط‌ها کندتر است.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در این پژوهش، محققان برای بررسی عملکرد مغز بیش از هزار و ۲۰۰ شرکت‌کننده، از آن‌ها نوار مغز گرفتند و داده‌های جمع‌آوری‌شده را با استفاده از یادگیری ماشینی تحلیل کردند. مدل‌ها آموختند بر اساس الگوهای ارتباطی مغز، سن مغز را پیش‌بینی کنند. سپس پژوهشگران این پیش‌بینی‌ها را با سن تقویمی هر فرد مقایسه کردند.
مقایسه نتایج نشان داد مغز افرادی که در زمینه‌های خلاقانه فعالیت می‌کردندــ رقصندگان حرفه‌ای، موسیقی‌دانان، هنرمندان و بازیکنان ماهر بازی‌های ویدیویی‌ــ به‌طور قابل‌توجهی جوان‌تر از سن تقویمی آن‌ها بود.
آلکایده می‌گوید: «در همه گروه‌ها، مغز افراد متخصص در فعالیت‌های خلاقانه از نظر زیستی جوان‌تر بود. برای مثال، سن مغز رقصندگان ماهر تانگو به‌طور میانگین هفت سال کمتر از افراد گروه مقایسه بود که رقص نمی‌دانستند.»
پژوهشگران می‌گویند دلیل این تاثیر پدیده‌ای به نام انعطاف‌پذیری عصبی است؛ یعنی توانایی مغز برای تقویت و بازآرایی ارتباط‌هایش بر اساس تجربه‌های تازه. هر بار که چیز جدیدی یاد می‌گیرید، میان بخش‌های مختلف مغز ارتباط‌هایی شکل می‌گیرد که به حفظ سرعت ارتباط و وضعیت مناسب این بخش‌ها کمک می‌کند. فعالیت‌های خلاقانه مغز را به حل مسئله و سازگار شدن وامی‌دارند و به این ترتیب، این شبکه ارتباطی درونی را تقویت می‌کنند.
آلکایده می‌گوید: «خلاقیت مانند ورزشی مداوم برای مغز عمل می‌کند. ارتباط‌های عصبی را تقویت و شبکه‌های ارتباطی مغز را کارآمدتر می‌کند. این دقیقا برخلاف روندی است که معمولا با افزایش سن رخ می‌دهد و این ارتباط‌ها ضعیف می‌شوند.»
با این حال این بدان معنا نیست که برای بهره بردن از انعطاف‌پذیری عصبی مغز، باید هنرمندی بااستعداد باشید یا مهارتی را به حد کمال برسانید. یکی از هیجان‌انگیزترین یافته‌های پژوهش این بود که این تاثیرها مستقل از حوزه فعالیت بودند، یعنی به نوع مشخصی از هنر یا فعالیت خلاقانه محدود نمی‌شدند. به بیان دیگر، مسئله مهارت یا استعداد خاص نبود، بلکه خود فرایند مشارکت در فعالیت خلاقانه اهمیت داشت.
در یک مطالعه تکمیلی، سن مغز شرکت‌کنندگانی که برای مدت کوتاهی با یک بازی ویدیویی راهبردی پیچیده تمرین کردند که به برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و مدیریت منابع نیاز داشت، به‌طور میانگین سه سال کاهش یافت. آلکایده می‌گوید: «این نشان می‌دهد مغز واقعا تا چه اندازه سازگارپذیر است و تقریبا بلافاصله به چالش‌های خلاقانه واکنش نشان می‌دهد.»
پیام اصلی این پژوهش ساده است: اختصاص دادن زمانی در زندگی به خلاقیت، راهکاری علمی برای کمک به سلامتی مغز است. آلکایده می‌گوید: «این یافته‌ها به شما مجوزی علمی می‌دهند تا برای سرگرمی که مدت‌ها است آن را به تعویق انداخته‌اید، وقت بگذارید. این کار فقط برای تفریح نیست، بلکه بخشی حیاتی از سلامتی بلندمدت شما است.»
پس گردوغبار گیتار قدیمی‌تان را بگیرید، نقاشی با آبرنگ را امتحان کنید یا در کلاس رقص سالسا در مرکز محلی شرکت کنید! این پژوهش نشان می‌دهد چنین فعالیت‌هایی فقط زندگی را پرنشاط‌تر نمی‌کنند، بلکه ممکن است به حفظ تیزهوشی مغز برای مدت طولانی‌تری نیز کمک کنند.
