مسعود پزشکیان، رئيس‌جمهوری اسلامی ایران، روز جمعه ۲۰ شهریور برای شرکت در اجلاس سران بریکس وارد دهلی‌نو شد و با نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، دیدار کرد. او روز شنبه نیز با دروپادی مورمو، رئیس‌جمهوری آن کشور، گفتگو کرد.

پزشکیان همچنین در جریان این سفر با شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، دیدار و گفتگو کرد. خالد بن محمد بن زاید به نمایندگی از امارات متحده عربی در اجلاس بریکس ۲۰۲۶ شرکت کرده است.

این دیدارها در حالی انجام شد که طی ماه‌های اخیر تنش‌های منطقه‌ای میان این دو کشور بر فضای بریکس نیز سایه افکنده است؛ چنان‌که گزارش‌ها نشان می‌دهد شکاف میان تهران و ابوظبی از موانع اصلی پیش روی اعضای این گروه برای دستیابی به موضعی مشترک درباره جنگ و تحولات خاورمیانه بوده است.

اجلاس بریکس روزهای شنبه و یکشنبه، ۲۱ و ۲۲ شهریورماه، برگزار می‌شود و هند در سال ۲۰۲۶ ریاست دوره‌ای این نشست را بر عهده دارد.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، مسعود پزشکیان، سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهوری آفریقای جنوبی، و نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، از جمله اعضایی بودند که روز جمعه همراه با شرکت‌کنندگان «مجمع تجاری بریکس ۲۰۲۶» مقابل دوربین‌ها عکس یادگاری گرفتند. رؤسای شورای تجاری بریکس و ائتلاف تجاری زنان بریکس نیز در این عکس حضور داشتند.

بریکس در حال حاضر شامل ۱۱ کشور است، از جمله برزیل، چین، مصر، اتیوپی، هند، اندونزی، ایران، روسیه، عربستان سعودی، آفریقای جنوبی و امارات متحده عربی. کشورهای عضو بریکس در مجموع حدود ۴۹.۵ درصد جمعیت جهان، ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهانی و ۲۶ درصد تجارت جهان را به خود اختصاص می‌دهند.

در شرایطی پزشکیان به دهلی‌نو رفته است که درگیری‌های جاری میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، صادرات نفت خلیج فارس به کشورهای مختلف از جمله هند را با اختلال مواجه کرده و تاکنون چند ملوان هندی نیز در حملات به نفتکش‌ها جانشان را از دست داده‌اند.

بر اساس بیانیه وزارت خارجه هند، مودی در دیدار روز جمعه با پزشکیان، بر موضع کشورش پافشاری کرد که تمامی مسائل باید از طریق گفتگو و دیپلماسی حل‌وفصل شوند و بر لزوم تداوم تلاش‌ها برای برقراری صلح و ثبات پایدار در منطقه تأکید کرد.

در همین حال، در شرایطی که تشدید تنش‌ها در خاورمیانه انسجام و اتحاد اعضای بریکس را در هاله‌ای از ابهام فروبرده است، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داد که این گروه از اقتصادهای نوظهور بر سر صدور بیانیه‌ای مشترک به توافق رسیده‌اند.

در گزارش رویترز اشاره شده که چهار منبع آگاه تأکید کرده‌اند مذاکره‌کنندگان بر سر بیانیه‌ای مشترک توافق کرده‌اند که احتمالا نام هیچ کشوری را به‌طور مشخص ذکر نخواهد کرد، اما «هرگونه تجاوز یک‌جانبه از سوی هر کشوری» را محکوم خواهد کرد.

این منابع افزودند به نظر می‌رسد سران بریکس این سند را روز شنبه تصویب کنند.

رویترز همچنین به نقل از یک منبع هندی که مستقیم در جریان این تحولات قرار دارد، نوشت که مذاکرات بر سر چندین موضوع مناقشه‌برانگیز با اختلاف نظرهایی همراه بود، اما هند با انجام رایزنی‌های مستمر تلاش کرد مواضع رقیب را به یکدیگر نزدیک کند و سبب شود اعضا به اجماع برسند.

این منبع گفت در شرایطی که درگیری‌های جاری و تنش‌های فزاینده در منطقه خلیج فارس ادامه دارد، دستیابی به اجماع چالش دیپلماتیک بسیار پیچیده‌ای بود.

کارشناسان سیاست خارجی پیش‌تر گفته بودند که آزمون اصلی برای بریکس، پیدا کردن عباراتی درباره بحران خاورمیانه خواهد بود که هم ابوظبی و هم تهران با آن موافقت کنند و در نتیجه راه برای صدور یک بیانیه مشترک هموار شود.

به گفته آنان، صدور چنین بیانیه مشترکی احتمالا تأثیر چندانی بر معادلات ژئوپلیتیکی کنونی نخواهد داشت، اما نمادی از همگرایی شماری از قدرت‌های نوظهور در برابر سیاست‌های زیان‌بار  اقتصادی ــ به‌ویژه تحریم‌های غرب ــ خواهد بود.

وزرای خارجه کشورهای عضو بریکس که در ماه مه در دهلی نو گرد هم آمده بودند، نتوانستند بیانیه مشترکی صادر کنند، زیرا اختلافات میان ایران و امارات مانع از دستیابی آنها به توافق شد.

بریکس می‌کوشد تا با اثرگذاری بر قواعد بین‌المللی و مطالبه اصلاح نهادهایی مانند بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و سازمان تجارت جهانی، نفوذ خود را در عرصه جهانی گسترش دهد؛ نهادهایی که از نگاه برخی از اعضای بریکس همچنان تحت سلطه قدرت‌های غربی اداره می‌شود.

دهلی نو که روابط نزدیکی با واشنگتن، مسکو، تل‌آویو، تهران و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس دارد، دست‌اندرکار نوعی موازنه‌سازی دیپلماتیک ظریف میان این بازیگران متعارض است. در همین چارچوب، نارندرا مودی اعضای بریکس را به تعمیق همکاری‌های تجاری، کاهش موانع و گسترش فرصت‌های تجاری تشویق می‌کند.

مودی در جریان سخنرانی‌اش بر درخواست دیرینه هند برای گسترش شورای امنیت سازمان ملل متحد تأکید کرد؛ از جمله اختصاص کرسی‌های دائمی به هند و دیگر قدرت‌های نوظهور. او گفت اصلاح شورای امنیت دیگر نمی‌تواند به تعویق بیفتد.

همزمان با برگزاری این نشست، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه‌شب، در برنامه «گفتگوی ویژه خبری» صداوسیما با انتقاد از مواضع برخی کشورها در قبال قطعنامه شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، رأی مثبت آنها را «غیرقابل توجیه» خواند و به تهدید همسایگان ایران ادامه داد.

او گفت: «برخی از کشورها که خارج از کشورهای حوزه اتحادیه اروپا بودند و رأی مثبت دادند، ما را متعجب کردند و اعتراضمان را به آنها اعلام کردیم، از جمله عربستان سعودی، ژاپن و اردن.»

بقایی در ادامه گفت: «آنها حتما در تبعات این تصمیم‌گیری شریک خواهند بود. می‌دانند که قطعنامه‌های شورای حکام و گزارش‌های شخص مدیرکل مورد سوءاستفاده قرار گرفته برای توجیه و تسهیل تجاوز نظامی علیه ایران. بنابراین این کشورها در تبعات این تصمیم قطعا مقصر خواهند بود و ما آنها را پاسخگو خواهیم کرد.»

شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روز چهارشنبه، ۱۸ شهریورماه، قطعنامه‌ای را برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد، به دلیل منع بازرسی از تأسیسات هسته‌ای، به تصویب رساند. این قطعنامه که آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان آن را پیشنهاد داده‌اند، با ۲۳ رأی موافق، هشت رأی ممتنع و سه رأی مخالفِ چین، روسیه و نیجر به تصویب رسید.

همزمان، روزنامه فایننشال تایمز گزارش کرد که ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس قرار است روز دوشنبه در عمان درباره بازگشایی و تأمین امنیت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز مذاکره کنند.

به نوشته این روزنامه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، قرار است با وزیران خارجه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در صلاله دیدار کند. برگزاری این نشست به ابتکار عمان و ایران بوده است.

موضوع اصلی مذاکرات، بررسی سازوکاری موقت برای عبور امن کشتی‌ها از تنگه هرمز است. بر اساس طرح مورد بحث، کشتی‌ها می‌توانند وارد آب‌های ایران شوند و سپس از مسیر آب‌های عمان خارج شوند.

به گزارش فایننشال تایمز، ایران بازگشایی کامل تنگه هرمز را به پایان محاصره بنادر، اعطای معافیت برای صادرات نفت و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده خود مشروط کرده است. این روزنامه تأکید کرد که حل پایدار بحران هرمز به توافق میان ایران و آمریکا نیز بستگی دارد.