وزارت خارجه ایالات متحده، هم‌زمان با ادامه تنش‌ها با جمهوری اسلامی ایران که هیچ نشانه‌ای از حل‌وفصل آن دیده نمی‌شود، از سفارتخانه‌های این کشور در خاورمیانه خواست برای ادامه فعالیت با تعداد محدودی از کارکنان برنامه‌ریزی کنند.

طبق گفته برخی منابع آگاه به سی‌ان‌ان، به شمار فزاینده‌ای از کارکنانی که ناچار شده‌اند محل ماموریت خود در خاورمیانه را ترک کنند، این اختیار داده شده است که ماموریتشان را پیش از موعد پایان دهند.

به گفته این منابع، طرح‌های یادشده هنوز نهایی نشده‌اند و مشخص نیست آیا در همه سفارتخانه‌هایی که اکنون با نیروی انسانی کاهش‌یافته فعالیت می‌کنند، اجرا خواهند شد یا خیر. با این‌ حال، تحولات جاری نشان می‌دهد که وزارت خارجه آمریکا، به دلیل خطر فزاینده بازگشت جنگ تمام‌عیار، انتظار ندارد شمار کارکنان نمایندگی‌هایش در منطقه به این زودی‌ها، به وضعیت عادی بازگردد.

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به سی‌ان‌ان گفت که این وزارتخانه «درباره تصمیم‌های داخلی یا برنامه‌ریزی‌های اضطراری مختص هر نمایندگی اظهارنظر نمی‌کند»، اما افزود که این نهاد «وضعیت امنیتی و نیروی انسانی همه ماموریت‌های دیپلماتیک را پیوسته بر اساس شرایط میدانی، بررسی می‌کند و در صورت لزوم، شمار کارکنان را متناسب با آن تغییر می‌دهد».

او تاکید کرد ایمنی و امنیت کارکنان و خانواده‌های آنان بالاترین اولویت وزارت خارجه است و تصمیم‌گیری درباره وضعیت هر نمایندگی بر اساس مجموعه‌ای از عوامل امنیتی و عملیاتی و با هماهنگی نزدیک میان نمایندگی‌ها و واشنگتن انجام می‌شود. مسائل مربوط به کارکنان، از جمله درخواست‌های فردی برای خاتمه پیش‌ازموعد ماموریت هم به‌صورت موردی بررسی می‌شوند.

وزارت خارجه آمریکا اندکی پس از آغاز جنگ در اواخر فوریه ۲۰۲۶، به کارکنان غیرضروری و اعضای خانواده آنان در تقریبا همه نمایندگی‌های دیپلماتیک ایالات متحده در منطقه دستور داد از این کشورها خارج شوند. اکنون نزدیک به شش ماه است که مشخص نیست آیا این نمایندگی‌ها می‌توانند فعالیت عادی خود را از سر بگیرند و همه دیپلمات‌ها به محل ماموریتشان بازگردند یا خیر. بنابراین نهایی‌شدن طرح‌های مربوط به «ادامه فعالیت با نیروی محدود» می‌تواند تا حدودی از بلاتکلیفی دیپلمات‌ها و خانواده‌هایشان که ناچار به ترک محل ماموریت شده‌اند، بکاهد.

این در حالی است که تلاش‌ها برای پایان‌ دادن قطعی جنگ همچنان در بن‌بست قرار دارد. یادداشت‌تفاهم میان دو طرف فروپاشیده و در پایان ماه ژوییه، بیش از یک هفته حملات متقابل صورت گرفته است. تلاش دوباره برای دستیابی به توافقی به‌منظور بازگشایی کامل تنگه هرمز نیز تاکنون موفق نبوده است.

وزارت خارجه آمریکا تا پیش از آغاز کارزار نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، شمار کارکنان بیشتر سفارتخانه‌هایش در منطقه را کاهش نداده بود و تا پیش از جنگ، تنها لبنان در وضعیت «خروج اجباری» (Ordered Departure) یا الزام کارکنان غیرضروری و اعضای خانواده آن‌ها به خروج از لبنان بود. اسرائیل هم در وضعیت «خروج مجاز» (Authorized Departure) قرار داشت. به این معنا که کارکنان غیرضروری و اعضای خانواده آنان اجازه داشتند در صورت تمایل اسرائیل را ترک کنند، اما مجبور به خروج نبودند.

با این حال چند هفته بعد که تهران و نیروهای نیابتی‌ آن تاسیسات دیپلماتیک آمریکا را در سراسر منطقه هدف قرار دادند، وزارت خارجه آمریکا به کارکنان غیرضروری اماکن دیپلماتیک خود در بحرین، عراق، اردن، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی و خانواده‌های آنان هم دستور داد این کشورها را ترک کنند. سفارت آمریکا در کویت هم در ماه مارس فعالیتش را به‌طور کامل متوقف کرد و اواخر ژوئن (اوایل تیرماه) بود که ارائه خدمات اضطراری به شهروندان آمریکا را از سر گرفت. این سفارت همچنان در وضعیت «خروج اجباری» قرار دارد و سفارت آمریکا در عمان نیز در وضعیت «خروج مجاز» است.

کاهش ناگهانی شمار کارکنان، دیپلمات‌ها و اعضای خانواده آنان را که بسیاری از آن‌ها هنوز چند سال از ماموریتشان باقی مانده بود، واداشت تا با شتاب برای یافتن مسکن و ثبت‌نام فرزندانشان در مدارس آمریکا اقدام کنند. با این‌ حال، از آنجا که مشخص نبود سفارتخانه‌ها تا چه مدت با نیروی انسانی محدود فعالیت خواهند کرد، این خانواده‌ها پس از بازگشت به آمریکا نمی توانستند برای اقامت بلندمدت خود برنامه‌ریزی کنند، زیرا اگر اوضاع به حالت عادی بازمی‌گشت، از آن‌ها انتظار می‌رفت به‌سرعت به خاورمیانه بازگردند.

همسر یکی از این دیپلمات‌ها می‌گوید که خانواده‌اش در تمام این مدت، «مدام از محل اقامتی به محل دیگر نقل‌مکان کرده‌اند»، زیرا نمی‌توانستند خطر پیامدهای مالی احتمالی امضای اجاره‌نامه‌ بلندمدت و سپس فسخ آن را بپذیرند. او اضافه کرد: «ما در نقاط مختلف جهان تخلیه‌های اضطراری داشتیم، اما این مورد متفاوت است، زیرا شمار بسیار زیادی از افراد از یک بخش جهان، هم‌زمان به یک نقطه بازگشته‌اند.»

کسانی که ناچار به ترک منطقه شدند، تقریبا همه وسایل و دارایی‌های خود و همچنین شبکه دوستانشان را که در ماموریت‌های خارج از کشور نقشی حیاتی دارد، از دست داده‌‌اند. همسر این دیپلمات به سی‌ان‌ان گفت برای مردمی که دوستشان دارند و فعالیت‌هایی که در منطقه در آن‌ها شرکت داشتند، عمیقا دلتنگ است.

او که به‌ دلیل نگرانی از پیامدهای احتمالی نخواست نامش فاش شود، اضافه کرد: «وقتی ماه مارس از خانه‌مان بیرون آمدیم، اصلا تصور نمی‌کردیم که شش ماه بعد نه‌تنها به خانه  بازنخواهیم گشت، بلکه باید با این واقعیت روبه‌رو شویم که احتمالا دیگر هرگز به آنجا بازنمی‌گردیم.»

بر اساس مقررات وزارت خارجه آمریکا، وضعیت «خروج اجباری» نمایندگی‌های دیپلماتیک نمی‌تواند بیش از ۱۸۰ روز تمدید شود و اگر نمایندگی‌ها پس از رسیدن به این حد، نتوانند به وضعیت عادی بازگردند، وارد وضعیت «عملیات محدود» می‌شوند که شمار کارکنان حاضر در کشور میزبان را محدود می‌کند. در دستورالعمل امور خارجی وزارت خارجه ایالات متحده آمده که وضعیت عملیات محدود اقدامی موقت برای رسیدگی به مسائل ایمنی و امنیتی است، «اما می‌تواند تا هر زمان که برای اطمینان از استقرار تدابیر کافی ایمنی و امنیتی لازم باشد، ادامه یابد».

به گفته منابع، وضعیت عملیات محدود در نمایندگی‌های دیپلماتیک آمریکا در خاورمیانه احتمالا به این معنا خواهد بود که هیچ کودکی اجازه بازگشت نخواهد یافت و تنها شمار اندکی از همسران کارکنان می‌توانند آنان را همراهی کنند.

سخنگوی وزارت خارجه گفت این وزارتخانه همچنان «متعهد است که در سراسر این فرایند، از کارکنان و خانواده‌های آنان حمایت کند و هم‌زمان با اتخاذ تصمیم‌ها، تازه‌ترین اطلاعات را از مجاری مقتضی در اختیار آنان قرار خواهد داد».

پیامدهای کاهش حضور دیپلمات‌های آمریکایی

این وضعیت به معنای تداوم کمبود دیپلمات‌های آمریکایی مستقر در منطقه خواهد بود. از طرفی کسانی که نتوانند به محل ماموریتشان بازگردند، ممکن است برای پایان‌ دادن پیش از موعد به ماموریتشان اقدام کنند، در حالی که مشخص نیست که آیا سمت‌های شغلی جایگزین برای آنان به تعداد کافی وجود دارد یا خیر.

دیپلمات‌های پیشین یادآور می‌شوند که کاهش شمار دیپلمات‌های حاضر در منطقه می‌تواند بر توانایی وزارت خارجه به‌منظور ارائه سریع خدمات کنسولی به شهروندان آمریکا در خارج از کشور و پیشبرد اولویت‌های دولت، هم اثر بگذارد.

جان باس، دیپلمات قدیمی، دراین‌باره گفت: «وقتی افراد کمتری در اختیار دارید، کارهای کمتری می‌توانید انجام دهید. از طرفی بسیاری از کارها را نمی‌توان از راه دور انجام داد. هرچه تعداد دیپلمات‌های شما در یک کشور کمتر باشد، افراد کمتری خواهید داشت که بر تحولات آن کشور و دولتش تمرکز کنند و مسائل مهم برای ایالات متحده را زیر نظر بگیرند. برای تبیین دیدگاه‌های دولت آمریکا درباره آنچه در حال وقوع است، دلایل آن و نیز منافع ما و منافع آن کشور و همکاری برای یافتن راه‌حلی برای یک مشکل مشترک، هم افراد کمتری در اختیار خواهید داشت.»

او خاطرنشان کرد که ممکن است رهبران درباره موضوعی بر سر یک توافق کلی گفت‌وگو کنند، اما در نهایت این دیپلمات‌های باتجربه حاضر در محل‌اند که باید «با دولت میزبان وارد جزئیات شوند و چگونگی پیشبرد امور را دقیقا بررسی کنند».

باس که زمانی سفیر آمریکا در ترکیه، گرجستان و افغانستان بود، به سی‌ان‌ان گفت وضعیت عملیات محدود ممکن است «ماه‌ها، اگر نگوییم سال‌ها» ادامه یابد.

با این حال سخنگوی وزارت خارجه این دیدگاه را که کاهش شمار کارکنان مستقر در منطقه، تلاش‌های دیپلماتیک آمریکا را «محدود» کرده است، رد کرد. او گفت: «ما در دولت ترامپ، با شرکایمان در خاورمیانه در عالی‌ترین سطوح تعامل مستمر داریم و روابطمان با متحدان منطقه‌ای همچنان در حال تقویت است.»