دونالد ترامپ،‌ رئیس‌جمهوری آمریکا، در واکنش به شروط جمهوری اسلامی ایران برای دستیابی به توافق صلح، خواسته‌های متقابلی را مطرح کرد و گفت که تهران باید به خانواده‌ افرادی که در جنگ‌ها، حملات و اعتراضات کشته شدند، غرامت بپردازد. این تشدید تنش لفظی‌ میان دو طرف احتمالا تلاش‌ها برای بازگشایی تنگه هرمز را پیچیده‌تر خواهد کرد.

به گزارش رویترز، این مطالبه ترامپ که پیش‌تر مطرح نشده بود، واکنشی به مطالبات تهران برای دریافت غرامت و لغو تحریم‌ها بود. ترامپ می‌گوید جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات خواستار دریافت غرامت شده است، اما به گفته او، ایالات متحده نیز می‌تواند به‌دلیل آنچه خسارات‌ واردشده از سوی جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های گذشته خواند، مطالبه غرامت کند.

او افزود: «کشتی یواس‌اس کول، سربازان کشته و مجروح آمریکا و همچنین ۵۲ هزار معترضی که در چند ماه اخیر کشته شدند، از جمله مواردی‌اند که می‌توان بابت آن‌ها مطالبه غرامت کرد. «بنابراین اگر قرار باشد بابت خسارت‌ها غرامتی پرداخت شود، به نظر من ایران باید آن غرامت‌ها را بپردازد.»

رئیس‌جمهوری ایالات متحده همچنین با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث‌ سوشال، اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران باید مسئول «خسارات و تلفات» واردشده به مردم لبنان، سوریه، یمن و غزه شناخته شود.

ترامپ در هر دو پیام تاکید کرد که موضوع غرامت در مذاکرات با تهران تاکنون مطرح نشده، اما او به مذاکره‌کنندگان آمریکا دستور داده است که در مذاکرات آتی، مسئله غرامت‌هایی را که ایران باید بپردازد، مطرح کنند.

جمهوری اسلامی ایران که پس از حملات آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه، عملا تنگه هرمز را بست، خواستار دریافت عوارض عبور از این آبراهه است. ایران همچنین کشتی‌هایی را که به دنبال دور زدن مسیر تعیین‌شده تهران‌اند، هدف حمله قرار داده است.

محمدباقر ذوالقدر، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی ایران، روز شنبه فهرستی از مطالبات برای بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرد که از جمله آن‌ها پایان یافتن «جنگ و تجاوز علیه ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق» بود.

دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی تصحیح رفتار آمریکا را مشروط به تحقق شش بند اصلی دانست و اعلام کرد آمریکا باید تهاجم و جنگ علیه ایران و متحدانش در منطقه از جمله لبنان، فلسطین، یمن و عراق را متوقف کند، محاصره دریایی را برچیند و نیروهای نظامی‌اش را از اطراف ایران خارج کند.

ذوالقدر «پرداخت کامل خسارات جنگ‌های تجاوزکارانه، لغو تمامی تحریم‌های غیرقانونی، آزادسازی بی‌قیدوشرط دارایی‌های مسدودشده و پایان دادن به تهدیدها و توهین‌ها علیه ملت ایران» را هم از دیگر شروط اساسی تهران برشمرده بود.

پس از این اظهارات و گفته‌های متقابل ترامپ درباره پرداخت خسارت از سوی ایران، چشم‌انداز توافق برای بازگشایی تنگه هرمز تیره‌تر شد و بازار نفت روز دوشنبه با افزایش ۵ درصدی، به کار خود پایان داد.

جمهوری اسلامی ایران پیش‌تر اعلام کرده بود که به توافقی نهایی با عمان برای تعیین مسیرهای جدید کشتی‌رانی میان دو کشور از طریق تنگه هرمز نزدیک شده است، اما بار دیگر تاکید کرد که آمریکا پیش از بازگشایی این آبراهه حیاتی، باید شروط تهران را بپذیرد.

تا پیش از آغاز درگیری‌های اخیر، حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع‌شده جهان از طریق این تنگه عبور می‌کرد، اما از زمان آغاز جنگ، تنگه هرمز عملا بسته شد که افزایش قیمت نفت و تورم را به دنبال داشت.

دونالد ترامپ روز دوشنبه در گفتگو با خبرنگاران در کاخ سفید با تاکید بر تسلط نیروی دریایی ایالات متحده بر تنگه هرمز گفت: «تنها نیرویی که در حال حاضر بر تنگه هرمز تسلط دارد، نیروی دریایی ایالات متحده است. ما محاصره‌ای برقرار کرده‌ایم که مانند یک دیوار فولادی عبورناپذیر است.»

رئیس‌جمهوری آمریکا با بیان اینکه اجازه رفت‌وآمد کشتی‌ها بر اساس تصمیم واشنگتن انجام می‌شود، افزود: «ما اجازه ورود کشتی‌ها به ایران را نمی‌دهیم و آن‌ها اجازه ورود به تنگه برای رفتن به سمت ایران را ندارند، اما مسیر برای دیگران باز است.»

او همچنین با اشاره به پاکسازی این آبراهه راهبردی از مین‌ها تصریح کرد: «ما تنگه را مین‌روبی کردیم و ۱۰۰ درصد بر آن تسلط داریم. آن‌ها ممکن است مشکلاتی ایجاد کنند، اما ورشکسته‌اند و هیچ پولی ندارند.»

در سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز سه‌شنبه بیستم مرداد، گفت که ایران برخلاف انتظار بسیاری از کشورها توانست در برابر آمریکا، اسرائیل و حامیان آن‌ها مقاومت کند و به ادعای او، در نهایت طرف مقابل را به درخواست برای مذاکره وادارد.

عراقچی مدعی شد که تهران در عرصه دیپلماسی نیز از حقوق خود دفاع کرد و به گفته مقام‌هایی از کشورهای مختلف، «هم جنگ را برد و هم دیپلماسی را». عراقچی اضافه کرد که از نظر او، حمهوری اسلامی ایران در این جنگ «اخلاق، شرافت و عزت» را نیز به دست آورد.

این اظهارات در حالی است که با ادامه محاصره دریایی ایالات متحده، اقتصاد ایران در وضعیتی به‌مراتب بدتر از گذشته قرار گرفته است.

مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، به خبرآنلاین گفت که محاصره دریایی«بدتر و زیان‌بارتر» از جنگ است و در شرایط محاصره، اقتصاد ایران وارد دوره «استهلاک و نابودی» می‌شود، نه اقتصاد آمریکا.

او با هشدار درباره تلاش برای دور زدن محاصره دریایی گفت که تجربه نشان داده که دور زدن تحریم‌ها به افزایش هزینه‌های تجارت، کاهش درآمدهای ملی و شکل‌گیری فساد منجر می‌شود و تکرار چنین رویکردی در برابر محاصره دریایی، می‌تواند پیامدهایی در ابعادی بزرگ‌تر هم داشته باشد.

حریری با اشاره به هزینه حمل‌ونقل کالا، گفت انتقال یک کانتینر از چین به ایران از طریق دریا حدود سه هزار دلار هزینه دارد، در حالی که این رقم از مسیر زمینی به‌طور میانگین به ۱۲ هزار دلار می‌رسد.

به گفته او، با توجه به ورود سالانه حدود دو میلیون کانتینر از بندرهای جنوبی، ادامه محاصره می‌تواند حدود ۱۸ میلیارد دلار هزینه اضافی به اقتصاد ایران تحمیل کند.

رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین تاکید کرد مسیرهای زمینی و ریلی تنها برای چند هفته یا نهایتا چند ماه می‌توانند نیازهای فوری کشور را تامین کنند و گفت: «چه با مذاکره، چه با خواهش، چه با تهدید و چه با جنگ باید این محاصره دریایی خاتمه یابد.»

در عین حال وب‌سایت فرارو نوشت که اقتصاد ایران این روزها در تله‌ای عمیق از ترکیب سنگین تورم و رکود شغلی گرفتار شده است؛ وضعیتی که بازتاب آن را می‌توان در رکوردشکنی‌های نگران‌کننده شاخص فلاکت مشاهده کرد.

بر اساس جدیدترین داده‌های آماری، شاخص فلاکت کل کشور در تیرماه سال جاری به عدد ۷۵.۱ درصد صعود کرد؛ رقمی که در مقایسه با پایان سال گذشته، جهشی ۱۶.۹ واحد درصدی را نشان می‌دهد (هرچند برخی براوردهای مبتنی بر تورم نقطه‌به‌نقطه، این فشار را در برخی استان‌ها بسیار فراتر از این میانگین ارزیابی می‌کنند).

مرتضی افقه، اقتصاددان و عضو هیأت علمی دانشگاه چمران اهواز، با اشاره به وضعیت وخیم اقتصاد ایران و تنش‌های نظامی به فرارو گفت: «ریشه‌های بحران در اقتصاد ایران بسیار عمیق‌تر و قدیمی‌تر از این تکانه‌های خارجی است.»

این استاد دانشگاه در پاسخ به این پرسش که «آیا پایان جنگ می‌تواند وضعیت اقتصادی ایران را به‌سرعت تغییر دهد؟»، گفت: «حتی اگر فرض کنیم که همین فردا تمام سایه‌های جنگ برچیده شود، شاید مشکلات ما در کوتاه‌مدت کمتر شود، اما در بلندمدت اقتصاد کشور به وضعیت بحرانی قبل بازمی‌گردد. بنابراین، حتی در صورتی که جنگی رخ نمی‌داد، نیز شاخص‌های اقتصادی ما در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ تنها اندکی بهتر از اعداد امروز می‌بود. جنگ صرفا به‌عنوان یک تسریع‌کننده عمل کرد، اما متاسفانه در این میان، به بهانه‌ای برای توجیه بی‌کفایتی‌های گذشته نیز تبدیل شد.»

در روزهای گذشته کارشناسان دیگری نیز درباره وضعیت وخیم اقتصاد ایران در سایه جنگ و تحریم هشدار داده‌اند. آلبرت بغزیان، استاد اقتصاد دانشگاه تهران، در گفتگو با ایلنا، با اشاره به ادامه افزایش هزینه‌های روزمره مردم درباره پیامدهای افزایش احتمالی قیمت بنزین گفت که افزایش قیمت سوخت می‌تواند با بالا بردن هزینه حمل‌ونقل و ایجاد انتظارات تورمی، موج تازه‌ای از گرانی کالاها و خدمات ایجاد کند و فشار بیشتری بر معیشت خانوارها و بازار کار وارد کند.

پیام‌های رسیده از شهرهای مختلف ایران به ایندیپندنت فارسی نیز نشان می‌دهد که در شهرهای مختلف، از تهران و اصفهان تا شیراز، مشهد و اهواز، بحران معیشت و کوچک‌تر شدن مداوم سفره خانوارها ادامه دارد و برخلاف شعارهای مقام‌های جمهوری اسلامی ایران درباره مقاومت، موج‌های تازه گرانی و فقر مردم را مستاصل و خشمگین‌تر از گذشته کرده است.