ایبیسی در گزارشی درباره مینگذاری تنگه هرمز از سوی حکومت ایران مینویسد: مینهای دریایی یکی از مخربترین و دشوارترین تهدیدها در جنگهای مدرن دریایی هستند.
این سلاحهای انفجاری که در کف دریا پنهان میشوند یا در آبهای گلآلود شناور میمانند، بسیار دشوار برای شناسایی و خنثیسازی هستند و پاکسازی آنها میتواند فرآیندی بسیار کند و خطرناک باشد.
بنابراین، اگر توافقی برای بازگشایی این آبراه حاصل شود، پاکسازی مینها نخستین ماموریت حیاتی خواهد بود که ارتش آمریکا و متحدانش باید انجام دهند.
برای کاهش خطرات علیه نیروهای مینروب، ممکن است از تجهیزات پیشرفتهای مانند شناورهای بدون سرنشین زیرآبی، رباتهای حامل مواد منفجره و لیزرهای نصبشده روی هلیکوپترها استفاده شود.
اما کارشناسان میگویند حتی با وجود فناوریهای مدرن، تنگه هرمز یکی از دشوارترین محیطها برای عملیات مینزدایی است.
خطر چقدر جدی است؟
مشخص نیست ایران چه تعداد مین ممکن است در تنگه هرمز کار گذاشته باشد؛ تنگهای که پیش از جنگ حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایعشده جهان از آن عبور میکرد.
به نوشته ایبیسی، حکومت ایران مدعی است بخش مرکزی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز را با مینهای دریایی آلوده کرده است؛ اقدامی که تحلیلگران آن را «تهدیدی اجباری» برای حفظ کنترل تهران بر این آبراه مهم میدانند.
در اوایل ژوئن، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در جلسه کمیته روابط خارجی سنای آمریکا گفت ایران «بخشهای بزرگی از هرمز ـ آبهای بینالمللی ـ را مینگذاری کرده است»، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
جان پنتریث، مشاور دفاعی و دریادار بازنشسته نیروی دریایی بریتانیا، گفت: «جنگ مین، موثر است زیرا این تجهیزات ارزان برای استقرار هستند اما پاکسازی آنها بسیار پرهزینه است.»
او به رویترز گفت: «مهم نیست واقعا چند مین وجود دارد. حتی تهدید وجود یک میدان مین برای متوقف کردن کشتیها، بهویژه کشتیهای تجاری، کافی است.»
اطلاعات نظامی آمریکا پیش از درگیری اخیر تخمین زده بود ایران بیش از پنج هزار مین دریایی در انبارهای خود دارد.
این زرادخانه شامل مینهای قدیمی تماسی تا مدلهای پیشرفتهتر بود که با واکنش به امواج صوتی یا میدانهای مغناطیسی منفجر میشوند.
انواع مینهای دریایی ایران
مین مهارشده (Moored mine): به کف دریا متصل میشود و در آب معلق میماند.
مین شناور (Drifting mine): روی سطح آب یا زیر آن شناور است.
مین چسبان (Limpet mine): به بدنه کشتی متصل میشود.
مین کفدریا (Seabed mine): روی بستر دریا قرار میگیرد.
در ماه آوریل، مقامهای آمریکایی احتمال دادند تهران حدود ۱۲ مین دریایی ساخت ایران از نوع مهام ۳ و مهام ۷ را در تنگه مستقر کرده باشد.
مین مهام ۳ بیشتر یک تهدید در آبهای عمیق است و با یک لنگر در عمقهایی تا ۱۰۰ متر قرار میگیرد.
این مین زیر خط آب کشتیهای عبوری قرار میگیرد و با حسگرهایی که حرکت کشتی را تشخیص میدهند، منفجر میشود و میتواند تا ۱۲۰ کیلوگرم مواد منفجره حمل کند.
مین مهام ۳
وزن کلی: ۳۸۳ کیلوگرم
کلاهک انفجاری: ۳۰۰ کیلوگرم
حداکثر عمق استقرار: ۱۰۰ متر
دارای حسگرهای مغناطیسی و صوتی
مین مهام ۷، یک مین انفجاری مخروطیشکل است که روی کف آبهای کمعمق قرار میگیرد.
این مین با ترکیبی از حسگرهای صوتی و مغناطیسی، ویژگیهای کشتیهای عبوری را شناسایی میکند.
کلاو ویلیامز، افسر پیشین اطلاعات نظامی و استاد مهمان آکادمی نیروی دفاعی استرالیا، گفت هر دو نوع مین بهسختی قابل شناسایی هستند.
به گفته او، مهام ۳ که به لنگر متصل است در آبهای عمیق، احتمالا در مسیرهای اصلی عبور نفتکشها، حرکت میکند و یافتن آن دشوار است.
مهام ۷ نیز که روی کف دریا قرار دارد، با رسوبات پوشیده میشود و تشخیص آن از دیگر آشفتگیهای کف دریا دشوار است.
مینها چگونه شناسایی میشوند؟
در گذشته، نیروی دریایی آمریکا به کشتیهای مینروب سرنشیندار متکی بود که مستقیما وارد مناطق مینگذاریشده میشدند.
خدمه با استفاده از سونار، مینها را پیدا میکردند و تجهیزات مکانیکی کشیدهشده پشت کشتی برای پاکسازی مواد منفجره به کار میرفت؛ گاهی غواصان نیز در این عملیات مشارکت داشتند.
اما اندی پری، متخصص بازنشسته جنگ مین در نیروی دریایی سلطنتی استرالیا، میگوید شرایط تغییر کرده است.
او گفت: «ما در حال حرکت به سمت توانمندیهایی هستیم که انسان را از میدان مین خارج کنیم.»
نیروی دریایی آمریکا اخیرا کشتیهای سنتی مینروب خود را بازنشسته کرده و آنها را با شناورهای سبکتر موسوم به کشتیهای رزمی ساحلی جایگزین کرده است.
این کشتیها با هلیکوپترها و تجهیزات پیشرفته مینروبی مانند شناورهای نیمهخودکار، شناورهای زیرآبی بدون سرنشین هدایتشونده از راه دور و رباتهای کنترل از راه دور پشتیبانی میشوند.
پری گفت این سامانهها میتوانند وارد مناطق پرخطر شوند، اطلاعات جمعآوری کنند و آن را به خدمه منتقل کنند، اما فعالیت در فاصلههای طولانی و شرایط متغیر میتواند چالشبرانگیز باشد.
او گفت: «میدانیم سامانههای خودکار و بدون سرنشین بسیار خوب کار میکنند؛ اما نمیدانیم آیا در همه محیطها هم به همین خوبی عمل میکنند یا نه.»
تجهیزات مورد استفاده
ویلیامز گفت به دلیل دید بسیار محدود زیر آب در تنگه هرمز، عملیات بهشدت به فناوریهایی مانند سونار اسکن جانبی (Side-scan sonar یک فناوری تصویربرداری زیرآب است که با استفاده از امواج صوتی، از کف دریا و اشیای روی آن یا نزدیک به آن تصویر تهیه میکند) و سونار دهانه مصنوعی وابسته خواهد بود.
سونار با استفاده از امواج صوتی زیر آب، اشیای غرقشده را شناسایی میکند.
پس از شناسایی یک شیء شبیه مین، اطلاعات معمولا به نیروهایی خارج از میدان مین منتقل میشود تا آن را بررسی و روش خنثیسازی را تعیین کنند.
شناورهای زیرآبی بدون سرنشین هدایت شونده از راه دور
نیروی دریایی آمریکا چند نوع شناور زیرآبی بدون سرنشین هدایت شونده از راه دور برای شناسایی مینها در اختیار دارد.
تحلیلگران دفاعی از نایففیش Knifefish و کینگفیش Kingfish بهعنوان گزینههایی برای تقویت توانایی مینیابی آمریکا نام بردهاند.
نایففیش که از کشتیهای نظامی پرتاب میشود، با سامانه سونار خود مینهای شناور یا مدفون را شناسایی، تشخیص و طبقهبندی میکند.
این تجهیزات برای محیطهایی با موانع و آشفتگیهای زیاد طراحی شده و میتواند در عمقهای مختلف فعالیت کند.
پری گفت اطلاعی ندارد که آنها مستقیما برای نابودی مینها استفاده شده باشند.
معمولا رباتهای زیرآبی کنترلشونده از راه دور (ROV) برای نابودی مینها اعزام میشوند. این رباتها با دوربین و سونار، مواد منفجره را روی مین قرار میدهند و سپس به فاصله امن بازمیگردند.
هلیکوپترهای مجهز به لیزر ویژه
هلیکوپترها نیز با استفاده از سامانههای لیزری میتوانند مینهای نزدیک سطح آب را شناسایی کنند.
سامانه Airborne Laser Mine Detection System (ALMDS) روی هلیکوپتر اماچ-۶۰اس MH-60S نصب میشود و با ایجاد تصاویر سهبعدی از سطح نزدیک آب، مینهای دریایی را شناسایی و طبقهبندی میکند.
هلیکوپترها همچنین میتوانند سامانههایی مانند آرچرفیش Archerfish را برای نابودی مینها به کار بگیرند؛ تجهیزی شبیه اژدر که حامل مواد منفجره است و از راه کابل کنترل میشود.
پری گفت: «آمریکاییها توانمندی هوابرد زیادی دارند. اگر در محیطی با تهدید شدید مواجه نباشید، این یک روش بسیار منحصربهفرد و ایمن برای مقابله با مینهاست.»
راهحل سریع وجود ندارد
حتی با وجود این تجهیزات تخصصی، ویلیامز گفت شرایط محیطی بهشدت روند جستوجو، طبقهبندی و خنثیسازی مینها را کند خواهد کرد.
او گفت وضعیت به دلیل «نامشخص بودن مرزهای میدانهای مین، احتمال جابهجایی مینهای مهارشده، وجود احتمالی انواع مختلف مین و نگرانیهای امنیتی مداوم» بسیار پیچیده است.
برخی تحلیلگران نیز درباره توانایی آمریکا برای پاکسازی کامل مینها ابراز تردید کردهاند.
کوین آیر، ناخدا بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، گفت منابع موجود محدود است و برنامه مقابله با مینهای دریایی آمریکا سالها در اولویت پایین قرار داشته است.
او نوشت رهبران ارشد آمریکا اکنون مجبور شدهاند با واقعیتی سخت روبهرو شوند: «توانایی نیروی دریایی در مقابله با مینها محدود است.»
بریتانیا، فرانسه و آلمان نیز در انتظار عملیات احتمالی مینزدایی، کشتیهای جنگی و مینروبهای خود را به خاورمیانه اعزام کردهاند.
ویلیامز گفت آمریکا بدون حمایت بیشتر نمیتواند ابعاد کامل این مشکل را حل کند.
او افزود: «آمریکا با توجه به اطلاعات موجود درباره ذخایر بزرگ مین ایران و شناخت طولانیمدت از راهبرد تهران در استفاده از مینها بهعنوان یک سلاح نامتقارن در تنگه هرمز، آمادگی کافی نداشت.»
او تخمین زد یک عملیات کامل پاکسازی مینها و بازگرداندن کشتیرانی تجاری به شرایط عادی ممکن است چند ماه زمان ببرد و صدها میلیون دلار هزینه داشته باشد.
پری نیز گفت این روند «ماهها، نه هفتهها» طول خواهد کشید و اگر درگیریها دوباره آغاز شود، ممکن است همه چیز به نقطه اول بازگردد.
او گفت: «فناوری قطعا بهتر شده و توانایی شناسایی مینها در محیطهای مختلف دائماً در حال پیشرفت است؛ اما هنوز باید فرآیند شناسایی، مقابله با مین و خنثیسازی تهدید را طی کنیم. این یک روند مرحلهبهمرحله است که تلاش زیادی میطلبد.»
